गरुडपुराणम्

अथ प्रेतं ददर्शासौ क्षुत्तृष्णाव्याकुलेन्द्रियम् । उत्कचं मलिनं कुब्जं (रूक्षं) निर्मांसं भीमदर्शनम् ॥ २,२७.

तेथे त्याने एक प्रेत पाहिले, ज्याची इंद्रिये भूक आणि तहानेने व्याकुळ झाली होती; केस विस्कटलेले, अंग मळकट, कुबड, सुकलेले आणि भीतीदायक दिसणारे.

स्नायुबद्धास्थिचरणं धावमानमितस्ततः । अन्यैश्च बहुभिः प्रेतैः समन्तात्परिवारितम् ॥ २,२७.

त्याचे पाय फक्त स्नायू आणि हाडांनी बनलेले होते, ते इकडून तिकडे धावत होते, आणि त्याच्या आजूबाजूला अनेक प्रेतं जमली होती.

तं दृष्ट्वा विकृतं घोरं विस्मितो बभ्रुवाहनः । प्रेतोऽपि दृष्ट्वा तां घोरामटवीमागतं नृपम् ॥ २,२७.

ते भयंकर आणि विकृत प्रेत पाहून बभ्रुवाहन आश्चर्यचकित झाला. त्या प्रेतानेही, त्या भयंकर जंगलात आलेल्या राजाकडे पाहिले.

तदा हृष्टमना भूत्वा तस्यान्तिकमुपागतः । अब्रवीत्स तदा तार्क्ष्य प्रेतराजो नृपं वचः ॥ २,२७.

तेव्हा आनंदित मनाने प्रेतांचा राजा त्याच्याजवळ आला आणि, तार्क्ष्य, त्याने राजाला असे शब्द सांगितले.

प्रेतभावो मया त्यक्तः प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम् । त्वत्संयोगान्महाबाहो नास्तिधन्यतरो मम ॥ २,२७.

मी प्रेतावस्था सोडली आहे आणि सर्वोच्च स्थितीला पोहोचलो आहे. तुझ्या भेटीमुळे, महाबाहो, माझ्यासारखा भाग्यवान दुसरा कोणी नाही.

नृपतिरुवाच । कृष्णवर्णः करालास्यस्त्वं प्रेत इव लक्ष्यसे । कथयस्व मम प्रीत्या यथैवं चासि तत्त्वतः ॥ २,२७.

राजाने विचारले — तुझा रंग काळा आहे, तोंड भयंकर दिसते, आणि तू एखाद्या भुतासारखा वाटतोस. माझ्यावर प्रीती आहे म्हणून, खरं खरं सांग, तू कोण आहेस आणि असं का झालं आहेस.

तथा पृष्टः स वै राज्ञा प्रोवाच सकलं स्वकम् ॥ २,२७.

राजाने असं विचारल्यावर त्याने आपली सगळी कथा सांगितली.

प्रेत उवाच । कथयामि नृपश्रेष्ठ सर्वमेवादितस्तव । प्रेतत्वे कारणं श्रुत्वा दयां कर्तुं ममार्हसि ॥ २,२७.

भूत म्हणाले — राजाधिराज, मी तुला सगळं सुरुवातीपासून सांगतो. माझं भूत होण्याचं कारण ऐकून माझ्यावर दया करावी.

वैदिशं नाम नगरं सर्वसम्पत्समन्वितम् । नानाजनपदाकीर्णं नानारत्नसमाकुलम् । नानापुण्यसमायुक्तं नानावृक्षसमाकुलम् ॥ २,२७.

वैदिशा नावाचं एक शहर आहे, तिथे सर्व प्रकारच्या संपत्ती आहेत, वेगवेगळ्या प्रदेशांतून लोक आलेले आहेत, अनेक मौल्यवान रत्ने आहेत, अनेक पुण्यवान माणसं आहेत आणि विविध झाडांनी ते शहर भरलेलं आहे.

तत्राहं न्यवसं भूयो देवार्चनरतः सदा । वैश्यो जात्या सुदेवोऽहं नाम्ना विदितमस्तु ते ॥ २,२७.

तिथे मी खूप वर्ष राहिलो, नेहमी देवांची पूजा करत असे. मी जातीने वैश्य आहे, आणि माझं नाव सुदेव आहे — हे तुला माहीत असू दे.

हव्येन तर्पिता देवाः कव्येन पितरस्तथा । विविधैर्दानयोगैश्च विप्राः सन्तर्पिता मया ॥ २,२७.

मी देवांना हवन करून तृप्त केलं, पितरांना पिंडदान दिलं, आणि ब्राह्मणांना विविध दानं देऊन तृप्त केलं.

आवाहाश्च विवाहाश्च मया वै सुनिवेशिताः । दीनानाथविशिष्टेभ्यो मया दत्तमनेकधा ॥ २,२७.

मी योग्य रीतीने बोलावणी आणि विवाह केले, आणि गरीब, अनाथ, व श्रेष्ठ लोकांना अनेक वेळा दान दिलं.

तत्सर्वं विफलं तात मम दैवादुपागतम् । यथा मे निष्फलं जातं सुकृतं तद्वदामि ते ॥ २,२७.

हे सर्व, बाळा, माझ्या नशिबामुळे व्यर्थ झालं. माझ्या चांगल्या कर्मांचं फळ का मिळालं नाही, ते मी तुला सांगतो.

न मेऽस्ति सन्ततिस्तात न सुहृन्न च बान्धवः । न च मित्रं हि मे तादृग्यः कुर्यादौर्ध्वदैहिकम् ॥ २,२७.

माझी संतती नाही, मित्र नाहीत, कुणी नातेवाईकही नाही. माझ्यासाठी अंत्यसंस्कार करणारा कोणीच नाही.

प्रेतत्वं सुस्थिरं तेन मम जातं नृपोत्तम । एकादशं त्रिपक्षं च षाण्मासिकमथाब्दिकम् । प्रतिमास्यानि चान्यानि एवं श्राद्धानि षोडश ॥ २,२७.

म्हणून, राजाधिराज, माझं भूतपण पक्कं झालं आहे. एकादशी, पंधरवडा, सहा महिने, वर्षश्राद्ध आणि इतर मासिक श्राद्ध — असे सोळा प्रकारचे श्राद्ध असतात.

यस्यैतानि न दीयन्ते प्रेतश्राद्धानि भूपते । प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि ॥ २,२७.

राजा, ज्याच्यासाठी ही भूतश्राद्धं होत नाहीत, त्याचं भूतपण कायम राहतं, इतरांनी शंभर वेळा श्राद्ध केलं तरीही.

एवं ज्ञात्वा महाराज प्रेतत्वादुद्धरस्व माम् । वर्णानां चापि सर्वेषां राजा बन्धुरिहोच्यते ॥ २,२७.

हे जाणून, महाराज, मला या भूतपणातून सोडव. राजा हा सर्व जातींचा आप्त मानला जातो.

तन्मां तारय राजेन्द्र मणिरत्नं ददामि ते । यथा मम शुभावाप्तिर्भवेन्नृपवरोत्तम ॥ २,२७.

म्हणून, राजेंद्र, मला तार. मी तुला एक मौल्यवान रत्न देतो, म्हणजे मला शुभ फळ मिळेल, हे श्रेष्ठ राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा.

तथा कार्यं महाबाहो कृपा यदि मयीष्यते । आत्मनश्च कुरु क्षिप्रं सर्वमेवौर्ध्वेदैहिकम् ॥ २,२७.

माझ्यावर दया असेल तर, महाबाहो, असंच कर. आणि स्वतः सर्व अंत्यसंस्कार लवकर कर.

नृपतिरुवाच । कथं प्रेता भवन्तीह कृतैरप्यौर्ध्वदैहिकैः । पिशाचाश्च भवन्तीह कर्मभिः कैश्च तद्वद ॥ २,२७.

राजाने विचारले — अंत्यसंस्कार केले तरी लोक इथे भूत कसे होतात? आणि कोणत्या कर्मांमुळे पिशाच्च होतात, तेही सांग.

प्रेत उवाच । देवद्रव्यं च ब्रह्मस्वं स्त्रीबालधनसञ्चयम् । ये हरन्ति नृपश्रेष्ठ प्रेतयोनिं व्रजन्ति ते ॥ २,२७.

भूत म्हणाले — राजाधिराज, जे देवाचं, ब्राह्मणाचं, किंवा स्त्री-बाळांचं धन चोरतात, ते भूतयोनीत जातात.

तापसीं च सगोत्रां च अगम्यां ये भजन्ति हि । भवन्ति ते महाप्रेता अम्बुजानि हरन्ति ये ॥ २,२७.

जे आपल्या कुळातील किंवा वर्ज्य स्त्रियांशी संबंध ठेवतात, ते मोठे भूत होतात; आणि जे कमळं चोरतात, तेही तसेच होतात.

प्रवालवज्रहर्तारो ये च वस्त्रापहारकाः । तथा हिरण्यहर्तारः संयुगेऽसन्मुखागताः ॥ २,२७.

जे वाळवंटातील वस्त्र, वज्र किंवा इतरांचे कपडे चोरतात, तसेच जे सोनं चोरतात, आणि जे युद्धात समोरासमोर येऊन पळून जातात —

कृतघ्ना नास्तिका रौद्रास्तथा साहसिका नराः । पञ्चयज्ञविनिर्मुक्ता महादानरताश्च ये ॥ २,२७.

जे लोक कृतघ्न असतात, देव न मानणारे, क्रूर आणि बेधडक असतात, जे पाच यज्ञांपासून दूर राहतात, आणि मोठ्या दानातच रममाण असतात —

स्वामिद्रोहकरा मित्रब्राह्मद्रोहकराश्च ये । तीर्थपापकरा राजञ्जायन्ते प्रेतयोनयः । एवमाद्या महाराज जायन्ते प्रेतयोनयः ॥ २,२७.

जे आपल्या मालकाचा विश्वासघात करतात, मित्र आणि ब्राह्मण यांना त्रास देतात, तीर्थस्थळी पाप करतात, राजन, ते सर्व प्रेतयोनीत जन्म घेतात. अशा प्रकारचे लोक, महाराज, प्रेतयोनीतच जन्म घेतात.

राजोवाच । कथं मुक्ता भवन्तीह प्रेतत्वात्त्वं च तेऽपि च । कथं चापि मया कार्यमौर्ध्वदैहिकमात्मनः । विधिना केन तत्कार्यं सर्वमेतद्वदस्व मे ॥ २,२७.

राजा म्हणाला: हे लोक प्रेतयोनीतून कसे मुक्त होतात? आणि मी स्वतःसाठी श्राद्धकर्म कसे करावे? हे सर्व कोणत्या पद्धतीने करावे, ते मला सविस्तर सांग.

प्रेत उवाच । शृणु राजेन्द्र संक्षेपाद्विधिं नारायणात्मकम् । सच्छास्त्रश्रवणं विष्णोः पूजा सज्जनसंगतिः ॥ २,२७.

प्रेत म्हणाले: राजेंद्र, नारायणस्वरूप पद्धती मी तुला थोडक्यात सांगतो — खरी शास्त्र ऐकणे, विष्णूची पूजा करणे, आणि सज्जनांची संगत करणे.

प्रेतयोनिविनाशाय भवन्तीति मया श्रुतम् । अतो वक्ष्यामि ते विष्णुपूजां प्रेतत्वनाशिनीम् ॥ २,२७.

हे सर्व प्रेतयोनीचा नाश करतात, असे मी ऐकले आहे. म्हणून मी तुला विष्णूची अशी पूजा सांगतो, जी प्रेतत्वाचा नाश करते.

सुवर्णद्वयमाहृत्य मूर्तिं भूप प्रकल्पयेत् । नारायणस्य देवस्य सर्वाभरणभूषिताम् ॥ २,२७.

राजा दोन सुवर्णाचे तुकडे घेऊन, नारायणाची सुंदर आणि सर्व अलंकारांनी सजलेली मूर्ती तयार करावी.