गरुडपुराणम्

यज्वा दानपतिः श्रीमान्ब्रह्मण्यः साधुसंमतः । शीलाचारगुणोपेतो दयादाक्षिण्यसंयुतः ॥ २,२७.

तो यज्ञ करणारा, दानशूर, संपन्न, ब्राह्मणांचा आदर करणारा, सज्जनांचा मान्य, चांगल्या वर्तनाचा आणि स्वभावाचा, दयाळू आणि उदार होता.

प्रजाः पालयते नित्यं पुत्रानिव महाबलः । क्षत्त्रधर्मरतो नित्यं स दण्ड्यान्दण्डयन्नृपः ॥ २,२७.

तो बलवान राजा आपल्या प्रजेला नेहमी मुलांप्रमाणे जपत असे. क्षत्रियधर्मात नेहमी रमणारा आणि अपराध्यांना शिक्षा करणारा होता.

स कदाचिन्महाबाहुः ससैन्योमृगयां गतः । वनं विवेश गहनं नानावृक्षसमन्वितम् ॥ २,२७.

एकदा तो महाबाहू राजा आपल्या सैन्यासह शिकार करायला गेला आणि विविध झाडांनी भरलेल्या दाट जंगलात शिरला.

शार्दूलशतसंजुष्टं नानापक्षिनिनादितम् । वनमध्ये तदा राजा मृगं दूरादपश्यत ॥ २,२७.

त्या जंगलात शेकडो वाघ राहत होते आणि अनेक पक्ष्यांच्या आवाजांनी ते गूंजत होते. त्या वेळी, जंगलाच्या मध्यभागी, राजाने दूरवर एक हरिण पाहिले.

तेन विद्धो मृगोऽतीव बाणेन सुदृढेन च । बाणमादाय तं तस्य स वनेऽदर्शनं ययौ ॥ २,२७.

मजबूत बाण लागल्यावर तो हरिण तो बाण घेऊन जंगलात दिसेनासा झाला.

कक्षे तच्छोणितस्त्रावात्स राजानुजगाम तम् । ततो मृगप्रसङ्गेन वनमन्यद्विवेश सः ॥ २,२७.

राजाने त्या हरिणाच्या रक्ताच्या खुणा पाहून त्याचा पाठलाग केला आणि हरिणाच्या मागे लागून दुसऱ्या भागात गेला.

क्षुत्क्षामकण्ठो नृपतिः श्रमसन्तापमूर्छितः । जलस्थानं समासाद्य साश्व एवावगाहत ॥ २,२७.

भूक आणि तहानेने त्रस्त, श्रमाने थकलेला आणि मूर्च्छित झालेला राजा पाण्याच्या जागी पोहोचला आणि घोड्यावरूनच पाण्यात उतरला.

पीत्वा तदु दकं शीतं पद्मगन्धाधिवासितम् । तत उत्तीर्य सलिलाद्विमलाद्बभ्रुवाहनः ॥ २,२७.

त्या थंड, कमळाच्या सुगंधाने भरलेल्या पाण्याचा राजा बभ्रुवाहनाने आस्वाद घेतला आणि नंतर त्या शुद्ध पाण्यातून बाहेर आला.

न्यग्रोधवृक्षमासाद्य शीतच्छायं मनोहरम् । महाविटपिनं हृद्यं पक्षिसङ्घातनादितम् ॥ २,२७.

तो एक मोठ्या पारंब्याच्या झाडाजवळ गेला, जिथे गारवा आणि सुंदर सावली होती, मोठ्या फांद्या होत्या आणि पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने ते मनमोहक वाटत होते.

वनस्य तस्य सर्वस्य केतुभूतमिवोच्छ्रितम् । तं महातरुमासाद्य निषसाद महीपतिः ॥ २,२७.

त्या विशाल झाडाने जणू सगळ्या जंगलाचा एक मोठा चिन्हच उभा केला होता. त्या झाडाजवळ जाऊन राजा खाली बसला.

अथ प्रेतं ददर्शासौ क्षुत्तृष्णाव्याकुलेन्द्रियम् । उत्कचं मलिनं कुब्जं (रूक्षं) निर्मांसं भीमदर्शनम् ॥ २,२७.

तेथे त्याने एक प्रेत पाहिले, ज्याची इंद्रिये भूक आणि तहानेने व्याकुळ झाली होती; केस विस्कटलेले, अंग मळकट, कुबड, सुकलेले आणि भीतीदायक दिसणारे.

स्नायुबद्धास्थिचरणं धावमानमितस्ततः । अन्यैश्च बहुभिः प्रेतैः समन्तात्परिवारितम् ॥ २,२७.

त्याचे पाय फक्त स्नायू आणि हाडांनी बनलेले होते, ते इकडून तिकडे धावत होते, आणि त्याच्या आजूबाजूला अनेक प्रेतं जमली होती.

तं दृष्ट्वा विकृतं घोरं विस्मितो बभ्रुवाहनः । प्रेतोऽपि दृष्ट्वा तां घोरामटवीमागतं नृपम् ॥ २,२७.

ते भयंकर आणि विकृत प्रेत पाहून बभ्रुवाहन आश्चर्यचकित झाला. त्या प्रेतानेही, त्या भयंकर जंगलात आलेल्या राजाकडे पाहिले.

तदा हृष्टमना भूत्वा तस्यान्तिकमुपागतः । अब्रवीत्स तदा तार्क्ष्य प्रेतराजो नृपं वचः ॥ २,२७.

तेव्हा आनंदित मनाने प्रेतांचा राजा त्याच्याजवळ आला आणि, तार्क्ष्य, त्याने राजाला असे शब्द सांगितले.

प्रेतभावो मया त्यक्तः प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम् । त्वत्संयोगान्महाबाहो नास्तिधन्यतरो मम ॥ २,२७.

मी प्रेतावस्था सोडली आहे आणि सर्वोच्च स्थितीला पोहोचलो आहे. तुझ्या भेटीमुळे, महाबाहो, माझ्यासारखा भाग्यवान दुसरा कोणी नाही.

नृपतिरुवाच । कृष्णवर्णः करालास्यस्त्वं प्रेत इव लक्ष्यसे । कथयस्व मम प्रीत्या यथैवं चासि तत्त्वतः ॥ २,२७.

राजाने विचारले — तुझा रंग काळा आहे, तोंड भयंकर दिसते, आणि तू एखाद्या भुतासारखा वाटतोस. माझ्यावर प्रीती आहे म्हणून, खरं खरं सांग, तू कोण आहेस आणि असं का झालं आहेस.

तथा पृष्टः स वै राज्ञा प्रोवाच सकलं स्वकम् ॥ २,२७.

राजाने असं विचारल्यावर त्याने आपली सगळी कथा सांगितली.

प्रेत उवाच । कथयामि नृपश्रेष्ठ सर्वमेवादितस्तव । प्रेतत्वे कारणं श्रुत्वा दयां कर्तुं ममार्हसि ॥ २,२७.

भूत म्हणाले — राजाधिराज, मी तुला सगळं सुरुवातीपासून सांगतो. माझं भूत होण्याचं कारण ऐकून माझ्यावर दया करावी.

वैदिशं नाम नगरं सर्वसम्पत्समन्वितम् । नानाजनपदाकीर्णं नानारत्नसमाकुलम् । नानापुण्यसमायुक्तं नानावृक्षसमाकुलम् ॥ २,२७.

वैदिशा नावाचं एक शहर आहे, तिथे सर्व प्रकारच्या संपत्ती आहेत, वेगवेगळ्या प्रदेशांतून लोक आलेले आहेत, अनेक मौल्यवान रत्ने आहेत, अनेक पुण्यवान माणसं आहेत आणि विविध झाडांनी ते शहर भरलेलं आहे.

तत्राहं न्यवसं भूयो देवार्चनरतः सदा । वैश्यो जात्या सुदेवोऽहं नाम्ना विदितमस्तु ते ॥ २,२७.

तिथे मी खूप वर्ष राहिलो, नेहमी देवांची पूजा करत असे. मी जातीने वैश्य आहे, आणि माझं नाव सुदेव आहे — हे तुला माहीत असू दे.

हव्येन तर्पिता देवाः कव्येन पितरस्तथा । विविधैर्दानयोगैश्च विप्राः सन्तर्पिता मया ॥ २,२७.

मी देवांना हवन करून तृप्त केलं, पितरांना पिंडदान दिलं, आणि ब्राह्मणांना विविध दानं देऊन तृप्त केलं.

आवाहाश्च विवाहाश्च मया वै सुनिवेशिताः । दीनानाथविशिष्टेभ्यो मया दत्तमनेकधा ॥ २,२७.

मी योग्य रीतीने बोलावणी आणि विवाह केले, आणि गरीब, अनाथ, व श्रेष्ठ लोकांना अनेक वेळा दान दिलं.

तत्सर्वं विफलं तात मम दैवादुपागतम् । यथा मे निष्फलं जातं सुकृतं तद्वदामि ते ॥ २,२७.

हे सर्व, बाळा, माझ्या नशिबामुळे व्यर्थ झालं. माझ्या चांगल्या कर्मांचं फळ का मिळालं नाही, ते मी तुला सांगतो.

न मेऽस्ति सन्ततिस्तात न सुहृन्न च बान्धवः । न च मित्रं हि मे तादृग्यः कुर्यादौर्ध्वदैहिकम् ॥ २,२७.

माझी संतती नाही, मित्र नाहीत, कुणी नातेवाईकही नाही. माझ्यासाठी अंत्यसंस्कार करणारा कोणीच नाही.

प्रेतत्वं सुस्थिरं तेन मम जातं नृपोत्तम । एकादशं त्रिपक्षं च षाण्मासिकमथाब्दिकम् । प्रतिमास्यानि चान्यानि एवं श्राद्धानि षोडश ॥ २,२७.

म्हणून, राजाधिराज, माझं भूतपण पक्कं झालं आहे. एकादशी, पंधरवडा, सहा महिने, वर्षश्राद्ध आणि इतर मासिक श्राद्ध — असे सोळा प्रकारचे श्राद्ध असतात.

यस्यैतानि न दीयन्ते प्रेतश्राद्धानि भूपते । प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि ॥ २,२७.

राजा, ज्याच्यासाठी ही भूतश्राद्धं होत नाहीत, त्याचं भूतपण कायम राहतं, इतरांनी शंभर वेळा श्राद्ध केलं तरीही.

एवं ज्ञात्वा महाराज प्रेतत्वादुद्धरस्व माम् । वर्णानां चापि सर्वेषां राजा बन्धुरिहोच्यते ॥ २,२७.

हे जाणून, महाराज, मला या भूतपणातून सोडव. राजा हा सर्व जातींचा आप्त मानला जातो.

तन्मां तारय राजेन्द्र मणिरत्नं ददामि ते । यथा मम शुभावाप्तिर्भवेन्नृपवरोत्तम ॥ २,२७.

म्हणून, राजेंद्र, मला तार. मी तुला एक मौल्यवान रत्न देतो, म्हणजे मला शुभ फळ मिळेल, हे श्रेष्ठ राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा.

तथा कार्यं महाबाहो कृपा यदि मयीष्यते । आत्मनश्च कुरु क्षिप्रं सर्वमेवौर्ध्वेदैहिकम् ॥ २,२७.

माझ्यावर दया असेल तर, महाबाहो, असंच कर. आणि स्वतः सर्व अंत्यसंस्कार लवकर कर.