गरुडपुराणम्

सर्वमेतद्धि कथितं मया तव खगेश्वर । विशेषं कथयिष्यामि मृतस्यैव सुखप्रदम् ॥ २,२६.

हे सर्व मी तुला सांगितलं, हे पक्षीराज; आता मी तुला मरणानंतर सुख देणारं विशेष सांगतो.

द्वादशाहे कृतं सर्वं वर्षं यावत्सपिण्डनम् । पुनः कुर्यात्सदा नित्यं घटान्नं प्रतिमासिकम् ॥ २,२६.

द्वादशाहे जे काही केलं जातं आणि वार्षिक श्राद्धापर्यंत सर्व विधी, ते प्रत्येक महिन्याला अन्न-पाण्याच्या अर्पणासह नेहमी करावेत.

कृतस्य करणं नास्ति प्रेतकार्यादृते खग । यः करोति नरः कश्चित्कृत्पूर्वं विनश्यति ॥ २,२६.

पूर्वी जे केलं आहे, ते पुन्हा करण्याचा काही उपयोग नाही, फक्त मृतांसाठीचे विधी सोडून; जो कोणी पूर्वी केलेलं पुन्हा करतो, त्याचं नुकसान होतं.

मृतस्यैव पुनः कुर्यात्प्रेतोऽक्षय्यमवाप्नुयात् । प्रतिमासं घटा देया सोदना जलपूरिताः ॥ २,२६.

फक्त मरण पावलेल्या व्यक्तीसाठीच विधी पुन्हा करावेत; असं केल्याने मृताला अक्षय पुण्य मिळतं. प्रत्येक महिन्याला पाण्याने भरलेली भांडी द्यावीत.

अर्वाक्च वृद्धेः करणाच्च तार्क्ष्य सपिण्डनं यः कुरुते हि पुत्रः । तथापि मासं प्रतिपिण्डमेकमन्नं च कुम्भं सजलं च दद्यात् ॥ २,२६.

जर पुत्राने वडिलांच्या वृद्धपणानंतर किंवा नियमानुसार सापिंड विधी केला, तरी प्रत्येक महिन्याला एक अन्नाचा नैवेद्य आणि पाण्याने भरलेलं भांडं द्यावं.

श्रीगरुडमहापुराणम् २७ तार्क्ष्य उवाच । कथं प्रेता वसन्त्यत्र कीदृग्रूपा भवन्ति ते । महाप्रेताः पिशाचाश्च कैःकैः कर्मफलैर्विभो । सर्वेषामनुकम्पार्थं ब्रूहि मे मधुसूदन ॥ २,२७.

तार्क्ष्य म्हणाला: मृतात्मे इथे कसे राहतात आणि त्यांना कसे रूप असते? मोठे प्रेत आणि पिशाच्च कोणत्या कर्मामुळे होतात? सर्वांच्या दयेपोटी, हे मधुसूदन, मला सांग.

प्रेतत्वान्मुच्यते येन दानेन च शुभे न च । तन्मे कथय देवेश मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ २,२७.

कुठल्या दानामुळे किंवा शुभ कर्मामुळे प्रेतत्वातून मुक्ती मिळते? हे देवाधिदेव, मला ते सांग, जर तुला माझ्यावर कृपा करायची असेल.

श्रीकृष्ण उवाच । साधु पृष्टं त्वया तार्क्ष्य मानुषाणां हिताय वै । शृणुचावहितो भूत्वा यद्वच्मि प्रेतलक्षणम् ॥ २,२७.

श्रीकृष्ण म्हणाले, तार्क्ष्य, तू मानवांच्या हितासाठी फारच चांगला प्रश्न विचारलास. आता मी जे प्रेतांची लक्षणं सांगतो, ती लक्षपूर्वक ऐक.

गुह्यद्गुह्यतरं ह्येतन्नाख्येयं यस्य कस्यचित् । भक्तस्त्वं हि महाबाहो तेन ते कथयाम्यहम् ॥ २,२७.

हे अत्यंत गुप्त आहे, अगदी गुपितांपेक्षाही गुप्त. हे कुणालाही सांगायचं नसतं. पण तू भक्त आहेस, महाबाहो, म्हणून मी तुला सांगतो.

पुरा त्रेतायुगे तात राजासीद्बभ्रुवाहनः । महोदयपुरे रम्ये धर्मनिष्ठो महाबलः ॥ २,२७.

पूर्वी त्रेतायुगात, प्रिय, महोदय या सुंदर नगरीत बभ्रुवाहन नावाचा एक राजा होता. तो धर्मनिष्ठ आणि बलवान होता.

यज्वा दानपतिः श्रीमान्ब्रह्मण्यः साधुसंमतः । शीलाचारगुणोपेतो दयादाक्षिण्यसंयुतः ॥ २,२७.

तो यज्ञ करणारा, दानशूर, संपन्न, ब्राह्मणांचा आदर करणारा, सज्जनांचा मान्य, चांगल्या वर्तनाचा आणि स्वभावाचा, दयाळू आणि उदार होता.

प्रजाः पालयते नित्यं पुत्रानिव महाबलः । क्षत्त्रधर्मरतो नित्यं स दण्ड्यान्दण्डयन्नृपः ॥ २,२७.

तो बलवान राजा आपल्या प्रजेला नेहमी मुलांप्रमाणे जपत असे. क्षत्रियधर्मात नेहमी रमणारा आणि अपराध्यांना शिक्षा करणारा होता.

स कदाचिन्महाबाहुः ससैन्योमृगयां गतः । वनं विवेश गहनं नानावृक्षसमन्वितम् ॥ २,२७.

एकदा तो महाबाहू राजा आपल्या सैन्यासह शिकार करायला गेला आणि विविध झाडांनी भरलेल्या दाट जंगलात शिरला.

शार्दूलशतसंजुष्टं नानापक्षिनिनादितम् । वनमध्ये तदा राजा मृगं दूरादपश्यत ॥ २,२७.

त्या जंगलात शेकडो वाघ राहत होते आणि अनेक पक्ष्यांच्या आवाजांनी ते गूंजत होते. त्या वेळी, जंगलाच्या मध्यभागी, राजाने दूरवर एक हरिण पाहिले.

तेन विद्धो मृगोऽतीव बाणेन सुदृढेन च । बाणमादाय तं तस्य स वनेऽदर्शनं ययौ ॥ २,२७.

मजबूत बाण लागल्यावर तो हरिण तो बाण घेऊन जंगलात दिसेनासा झाला.

कक्षे तच्छोणितस्त्रावात्स राजानुजगाम तम् । ततो मृगप्रसङ्गेन वनमन्यद्विवेश सः ॥ २,२७.

राजाने त्या हरिणाच्या रक्ताच्या खुणा पाहून त्याचा पाठलाग केला आणि हरिणाच्या मागे लागून दुसऱ्या भागात गेला.

क्षुत्क्षामकण्ठो नृपतिः श्रमसन्तापमूर्छितः । जलस्थानं समासाद्य साश्व एवावगाहत ॥ २,२७.

भूक आणि तहानेने त्रस्त, श्रमाने थकलेला आणि मूर्च्छित झालेला राजा पाण्याच्या जागी पोहोचला आणि घोड्यावरूनच पाण्यात उतरला.

पीत्वा तदु दकं शीतं पद्मगन्धाधिवासितम् । तत उत्तीर्य सलिलाद्विमलाद्बभ्रुवाहनः ॥ २,२७.

त्या थंड, कमळाच्या सुगंधाने भरलेल्या पाण्याचा राजा बभ्रुवाहनाने आस्वाद घेतला आणि नंतर त्या शुद्ध पाण्यातून बाहेर आला.

न्यग्रोधवृक्षमासाद्य शीतच्छायं मनोहरम् । महाविटपिनं हृद्यं पक्षिसङ्घातनादितम् ॥ २,२७.

तो एक मोठ्या पारंब्याच्या झाडाजवळ गेला, जिथे गारवा आणि सुंदर सावली होती, मोठ्या फांद्या होत्या आणि पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने ते मनमोहक वाटत होते.

वनस्य तस्य सर्वस्य केतुभूतमिवोच्छ्रितम् । तं महातरुमासाद्य निषसाद महीपतिः ॥ २,२७.

त्या विशाल झाडाने जणू सगळ्या जंगलाचा एक मोठा चिन्हच उभा केला होता. त्या झाडाजवळ जाऊन राजा खाली बसला.

अथ प्रेतं ददर्शासौ क्षुत्तृष्णाव्याकुलेन्द्रियम् । उत्कचं मलिनं कुब्जं (रूक्षं) निर्मांसं भीमदर्शनम् ॥ २,२७.

तेथे त्याने एक प्रेत पाहिले, ज्याची इंद्रिये भूक आणि तहानेने व्याकुळ झाली होती; केस विस्कटलेले, अंग मळकट, कुबड, सुकलेले आणि भीतीदायक दिसणारे.

स्नायुबद्धास्थिचरणं धावमानमितस्ततः । अन्यैश्च बहुभिः प्रेतैः समन्तात्परिवारितम् ॥ २,२७.

त्याचे पाय फक्त स्नायू आणि हाडांनी बनलेले होते, ते इकडून तिकडे धावत होते, आणि त्याच्या आजूबाजूला अनेक प्रेतं जमली होती.

तं दृष्ट्वा विकृतं घोरं विस्मितो बभ्रुवाहनः । प्रेतोऽपि दृष्ट्वा तां घोरामटवीमागतं नृपम् ॥ २,२७.

ते भयंकर आणि विकृत प्रेत पाहून बभ्रुवाहन आश्चर्यचकित झाला. त्या प्रेतानेही, त्या भयंकर जंगलात आलेल्या राजाकडे पाहिले.

तदा हृष्टमना भूत्वा तस्यान्तिकमुपागतः । अब्रवीत्स तदा तार्क्ष्य प्रेतराजो नृपं वचः ॥ २,२७.

तेव्हा आनंदित मनाने प्रेतांचा राजा त्याच्याजवळ आला आणि, तार्क्ष्य, त्याने राजाला असे शब्द सांगितले.

प्रेतभावो मया त्यक्तः प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम् । त्वत्संयोगान्महाबाहो नास्तिधन्यतरो मम ॥ २,२७.

मी प्रेतावस्था सोडली आहे आणि सर्वोच्च स्थितीला पोहोचलो आहे. तुझ्या भेटीमुळे, महाबाहो, माझ्यासारखा भाग्यवान दुसरा कोणी नाही.

नृपतिरुवाच । कृष्णवर्णः करालास्यस्त्वं प्रेत इव लक्ष्यसे । कथयस्व मम प्रीत्या यथैवं चासि तत्त्वतः ॥ २,२७.

राजाने विचारले — तुझा रंग काळा आहे, तोंड भयंकर दिसते, आणि तू एखाद्या भुतासारखा वाटतोस. माझ्यावर प्रीती आहे म्हणून, खरं खरं सांग, तू कोण आहेस आणि असं का झालं आहेस.

तथा पृष्टः स वै राज्ञा प्रोवाच सकलं स्वकम् ॥ २,२७.

राजाने असं विचारल्यावर त्याने आपली सगळी कथा सांगितली.

प्रेत उवाच । कथयामि नृपश्रेष्ठ सर्वमेवादितस्तव । प्रेतत्वे कारणं श्रुत्वा दयां कर्तुं ममार्हसि ॥ २,२७.

भूत म्हणाले — राजाधिराज, मी तुला सगळं सुरुवातीपासून सांगतो. माझं भूत होण्याचं कारण ऐकून माझ्यावर दया करावी.

वैदिशं नाम नगरं सर्वसम्पत्समन्वितम् । नानाजनपदाकीर्णं नानारत्नसमाकुलम् । नानापुण्यसमायुक्तं नानावृक्षसमाकुलम् ॥ २,२७.

वैदिशा नावाचं एक शहर आहे, तिथे सर्व प्रकारच्या संपत्ती आहेत, वेगवेगळ्या प्रदेशांतून लोक आलेले आहेत, अनेक मौल्यवान रत्ने आहेत, अनेक पुण्यवान माणसं आहेत आणि विविध झाडांनी ते शहर भरलेलं आहे.