गरुडपुराणम्

सपिण्डीकरणं कृत्वा एकोद्दिष्टं करोति यः । आत्मानं च तथा प्रेतं स नयेद्दमशासनम् ॥ २,२६.

जो सपींडिकरण करूनही एकच पिंड अर्पण करतो, तो स्वतःलाही आणि प्रेतालाही यातना भोगण्याच्या स्थळी नेतो.

वर्षं यावक्त्रिया कार्या नामगोत्रेण धीमता । घटादि भोजनं नित्यं पददानानि यानि च । सपिण्डीकरणे वृत्ते एकस्यैव तु दापयेत् ॥ २,२६.

एक वर्षभर, बुद्धिमान व्यक्तीने नाव आणि कुळ सांगून, रोज अन्नपाणी, भांडी वगैरे वस्तू द्याव्यात. सपींडीकरण झाल्यावर ही दानं फक्त एकासाठीच करावीत.

अन्नं पानीयसहितं संख्यां कृत्वाब्दिकस्य च । दातव्यं ब्राह्मणे पक्षिञ्जलपूर्णघटादिकम् ॥ २,२६.

वर्षश्राद्धाच्या वेळी, मोजून अन्न-पाणी ब्राह्मणाला द्यावे, तसेच पक्षी वगैरे भरलेली भांडीही द्यावीत.

पिण्डान्ते तस्य सकला वर्षवृत्तिः स्वशक्तितः । दिव्यदेहो विमानस्थः सुखं याति यमालयम् ॥ २,२६.

पिंडदान पूर्ण झाल्यावर, वर्षभर आपल्या सामर्थ्यानुसार विधी केल्याने, मृत व्यक्तीला दिव्य देह मिळतो, तो विमानात बसून सुखाने यमाच्या लोकात जातो.

जीवमाने च पितरि न हि पुत्त्रे सपिण्डता । स्त्रीणां सपिण्डनं नास्ति तथा भर्तरि जीवति ॥ २,२६.

वडील जिवंत असताना मुलगा सपींड होत नाही; आणि बायका, नवरा जिवंत असताना सपींड होत नाहीत.

हुताशं या समारूढा चतुर्थेऽह्नि पतिव्रता । तस्या भर्तृदिने कार्यं वृषोत्सर्गादिकं च यत् ॥ २,२६.

पतीच्या चितेवर चौथ्या दिवशी जी पतिव्रता सती जाते, तिच्या पतीच्या पुण्यतिथीला वृषोत्सर्ग वगैरे विधी करावेत.

पुत्त्रिका पतिगोत्रा स्यादधस्तात्पुत्रजन्मनः । पुत्रोत्पत्तेः परस्तात्सा पितृगोत्रं व्रजेत्पुनः ॥ २,२६.

मुलगी लग्नानंतर, मुलगा होईपर्यंत नवऱ्याच्या कुळात जाते; पण मुलगा झाल्यावर ती पुन्हा वडिलांच्या कुळात येते.

पतिपत्न्योः सदैकत्वं हुताशं याधिरोहति । पुत्रेणैव पृथक्श्राद्धं क्षयाख्ये तस्य वासरे ॥ २,२६.

पत्नी जेव्हा चितेवर जाते, तेव्हा ती पतीशी एकरूप होते; क्षय नावाच्या दिवशी मुलाने तिचे वेगळे श्राद्ध करावे.

अपुत्त्रौ चेन्मृतौ स्यातामेकचित्यां समेऽहनि । पृथक्श्राद्धानि कुर्वीत सापिड्यं पतिना सह ॥ २,२६.

दोघेही मुलाबाळांशिवाय एकाच दिवशी मरण पावले आणि एकाच चितेवर ठेवले, तर वेगवेगळे श्राद्ध करावे, पण पिंडदान पतीसोबतच करावे.

पृथक्पृथक्च पिण्डेन दम्पती पतिना सह । न लिप्यते महादोषैरेतत्सत्यं वचो मम ॥ २,२६.

पती-पत्नींसाठी वेगवेगळे पिंडदान केल्याने, मोठ्या दोषांचा स्पर्श होत नाही; हे माझे खरे वचन आहे.

एकचित्यां समारूढौ दम्पती निधनं गतौ । एकपाकं प्रकुर्वीत पिण्डान्दद्यात्पृथक्पृथक् ॥ २,२६.

पती-पत्नी दोघेही एकाच चितेवर ठेवले असतील, तर एकदाच स्वयंपाक करावा, पण पिंड वेगवेगळे द्यावेत.

एकादशे वृषोत्सर्गं प्रेतश्राद्धानि षोडश । घटादिपददानानि महादानानि यानि च । वर्षं यावत्पृथक्कुर्यात्प्रेतस्तृप्तिं व्रजेच्चिरम् ॥ २,२६.

अकराव्या दिवशी वृषोत्सर्ग, सोळा प्रेतश्राद्ध, भांडी, पाद्य व मोठी दानं ही वर्षभर वेगवेगळी करावीत; त्यामुळे मृत व्यक्तीला दीर्घकाळ तृप्ती मिळते.

एकगोत्रे मृतानां तु स्त्रिया वा पुरुषस्य वा । स्थण्डिलं चैकतः कुर्याद्धोमं कुर्यात्पृथक्पृथक् ॥ २,२६.

एकाच कुळातील स्त्री किंवा पुरुष मरण पावले असतील, तर चिता एकत्र करावी, पण होम वेगळा-वेगळा करावा.

एकादशेऽह्नि यच्छ्राद्धं पृथक्पिण्डाश्च भोजनम् । पाकैरेन पतिस्त्रीणामन्येषां च विगर्हितम् ॥ २,२६.

अकराव्या दिवशी श्राद्ध, वेगळे पिंड आणि जेवण एकत्र शिजवले, तर ते पत्नी किंवा इतरांसाठी अनुचित मानले जाते.

एकेनैव तु पाकेन श्राद्धानि कुरुते सुतः । एकं तु विकिरं कुर्यात्पिण्डान्दद्यद्बहूनपि । तीर्थे चापरपक्षे वा चन्द्रसूर्यग्रहेऽपि वा ॥ २,२६.

पण मुलगा एकदाच स्वयंपाक करून सर्व श्राद्ध करू शकतो, एकच विकिर करावा आणि अनेक पिंड द्यावेत, तीर्थक्षेत्री, अपरपक्षात किंवा चंद्र-सूर्यग्रहणाच्या वेळीही.

नारी भर्तारमासाद्य कुणपं दहते यदा । अग्निर्दहति गात्राणि आत्मानं नैव पीडयेत् ॥ २,२६.

जेव्हा स्त्री आपल्या पतीच्या चितेवर पोहोचून त्याचे शरीर जाळते, तेव्हा अग्नी फक्त शरीर जाळतो, आत्म्याला त्रास देत नाही.

दह्यते ध्मायमानानां धातूनां हि यथा मलम् । तथा नारी दहेद्देहं हुताशे ह्यमृतोपमे ॥ २,२६.

जसा धातू वितळवताना अग्नी त्यातील मैल जाळतो, तशी स्त्री अमृतासारख्या अग्नीत आपले शरीर जाळते.

दिव्यादौ दिव्यदेहस्तु शुद्धो भवति पूरुषः । तप्ततैलेन लोहेन वह्निना नैव दह्यते ॥ २,२६.

दिव्य अवस्थेच्या सुरुवातीला, मनुष्याला दिव्य, शुद्ध देह मिळतो; तो तुपात, लोखंडात किंवा अग्नीत जळत नाही.

तथा सा पतिसंयुक्ता दह्यते न कदाचन । अन्तरात्मा मृते तस्मिन्मृतोऽप्येकत्वमागतः ॥ २,२६.

तशीच, पतीसोबत एकरूप झाल्यावर ती कधीच जळत नाही; पती मरण पावला तरी, एकरूप झाल्याने अंतरात्मा कायम राहतो.

भर्तृसंगं परित्यज्य अन्यत्र म्रियते यदि । भर्तृलोकं न सा याति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २,२६.

पतीचा संग सोडून जर एखादी स्त्री दुसरीकडे मरण पावली, तर तिला पतीच्या लोकात स्थान मिळत नाही, जोपर्यंत सृष्टीचा संहार होत नाही.

लक्ष्मीयुतान्परित्यज्य मातरं पितरं तथा । मृतं पतिमनुव्रज्य सा चिरं सुखमेधते ॥ २,२६.

पण जर तिने धनाढ्य आई-वडीलांना सोडून मरण पावलेल्या पतीच्या मागे गेली, तर तिला दीर्घकाळ सुख मिळते.

दिव्यवर्षप्रमाणेन तिस्रः कोट्योर्ऽद्धकोटयः । तावत्कालं वसेत्स्वर्गे नक्षत्रैः सह सर्वदा ॥ २,२६.

ती एक ते दीड कोटी वेळा तीन कोटी दिव्य वर्षे एवढ्या काळासाठी स्वर्गात, नेहमी तारकांसोबत राहते.

तदन्ते चरते लोके कुले भवति भोगिनाम् । सा हि लब्धमहाप्रीतिर्भर्त्रा सह पतिव्रता ॥ २,२६.

त्या नंतर ती या जगात फिरते, संपन्न घरात जन्म घेते आणि पतीसोबत, पतिव्रता म्हणून मोठं सुख अनुभवते.

एवं न कुरुते नारी धर्मोढा पतिसंगमम् । जन्मजन्मनि दुः खार्तादुः शीलाप्रियवादिनी ॥ २,२६.

पण जर विवाहित स्त्री असं वागत नाही, तर तिला जन्मोजन्मी दुःख आणि संकटांचा सामना करावा लागतो, ती कठोर बोलते आणि वाईट वर्तनात आनंद मानते.

वल्गुली गृहसोधा वा गोधा वा द्विमुखी भवेत् । स्वभर्तारं परित्यज्य परपुंसोनुवर्तिनी ॥ २,२६.

ज्या स्त्रीने स्वतःच्या पतीला सोडून दुसऱ्या पुरुषाच्या मागे जाते, ती माकड, घरात राहणारी सरडे, गोह किंवा दोन तोंडाची होते.

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्वपतिं स्त्री निषेवते । मनसा कर्मणा वाचा मृतं जीवन्तमेव वा ॥ २,२६.

म्हणून स्त्रीने सर्व प्रयत्नांनी, मनाने, कृतीने आणि वाणीने, जिवंत किंवा मरण पावलेल्या पतीची सेवा करावी.

जीवमाने मृते वापि किल्बिषं कुरुते तु या । स च वैधव्यमाप्नोति जन्मजन्मनि दुर्भगा ॥ २,२६.

ज्या स्त्रीने पती जिवंत असो वा मेला असो, पाप केले, तिला जन्मोजन्मी वैधव्य आणि दुर्दैव मिळते.

यद्देवेभ्यो यत्पितृभ्यः श्रद्धयैव प्रदीयते । तत्फलं भर्तृपूजातः कुर्याद्भर्त्रर्चनं ततः ॥ २,२६.

देवतांना किंवा पितरांना श्रद्धेने जे काही अर्पण केले जाते, त्याचं फळ पतीची पूजा केल्याने मिळतं; म्हणून पतीचा सन्मान करावा.

एवं कृते खगश्रेष्ठ पितृलोके चिरं वसेत् । यावदादित्यचन्द्रौ च तावद्देवसमा दिवि ॥ २,२६.

असं केल्यावर, हे पक्षीराज, ती पितरांच्या लोकात दीर्घकाळ राहते आणि सूर्य-चंद्र असतील तोपर्यंत स्वर्गात देवांसारखी होते.