गरुडपुराणम्

न दृश्यते कलौ तच्च कस्माद्देव समादिश । (आधानान्मृत्युमाप्नोति बालो वा स्थविरो युबा ॥ २,२४.

पण कलियुगात असे घडताना दिसत नाही; हे देवा, असे का होते? (लहान असो, वृद्ध असो किंवा तरुण, दीक्षा घेतल्यावर मृत्यू येतो.)

सधनो निर्धनो वापि सुकुमारः सुरूपवान् । अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणस्त्वितरो जनः ॥ २,२४.

कोणी धनवान असो वा गरीब, नाजूक असो वा देखणा, अज्ञानी असो वा विद्वान, ब्राह्मण असो वा इतर कुणी—

तपोरतो योगशीलो महाज्ञानी च यो नरः । सर्वज्ञानरतः श्रीमान्धर्मात्मातुलविक्रमः ॥ २,२४.

जो तपस्वी आहे, योगाभ्यास करणारा आहे, मोठा ज्ञानी आहे, सर्व ज्ञानात रमणारा आहे, श्रीमंत आहे, धर्मात्मा आहे आणि अतुलनीय पराक्रमी आहे—

) सर्वमेतदशषेण जायते वसुधातले । कस्मान्मृत्युमवाप्नोति राजा वा श्रोत्रियोऽपि वा ॥ २,२४.

हे सर्व पृथ्वीवर जन्म घेतात; तरीसुद्धा राजा किंवा विद्वान ब्राह्मणालाही मृत्यू का येतो?

श्रीभगवानुवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ यस्त्वं भक्तोऽसि मे प्रियः । श्रूयतां वचनं गुह्यं नानादेशविनाशनम् ॥ २,२४.

श्रीभगवान म्हणाले: फार चांगला प्रश्न विचारलास, महाज्ञानी, तू माझा भक्त आणि प्रिय आहेस. सर्व प्रकारच्या संकटांचा नाश करणारे हे गुप्त वचन ऐक.

विधातृविहितो मृत्युः शीघ्रमादाय गच्छति । ततो वक्ष्यामि पक्षीन्द्र काश्यपेय महाद्युते ॥ २,२४.

सृष्टीकर्त्याने ठरवलेला मृत्यू झपाट्याने प्राण घेऊन जातो. म्हणून, पक्षीराज कश्यपकुळातील तेजस्वी, मी तुला सांगतो.

मानुषः शतजीवीति पुरा वेदेन भाषितम् । विकर्मणः प्रभावेण शीघ्रं चापि विनश्यति ॥ २,२४.

पूर्वी वेदात सांगितले होते की माणूस शंभर वर्षे जगतो; पण वाईट कर्मांच्या प्रभावामुळे तो लवकर नष्ट होतो.

वेदानभ्यसनेनैव कुलाचारं न सेवते । आलस्यात्कर्मणां त्यागो निषिद्धेऽप्यादरः सदा ॥ २,२४.

वेदांचा अभ्यास न करणे, घरातील चांगल्या परंपरा न पाळणे, आळशीपणामुळे कर्म सोडणे आणि नेहमी वर्ज्य गोष्टींना मान देणे—

यत्र तत्र गृहेऽश्राति परक्षेत्ररतस्तथा । एतैरन्यैर्महादोषैर्जायते चायुषः क्षयः ॥ २,२४.

जिथे तिथे घरात राहणे, दुसऱ्याच्या शेतात आसक्त होणे, आणि असे अनेक मोठे दोष यांमुळे आयुष्य कमी होते.

अश्रद्दधानमशुचिं नास्तिकं त्यक्तमङ्गलम् । परद्रोहानृतरं ब्राह्मणं यत (म) मन्दिरम् ॥ २,२४.

जो ब्राह्मण श्रद्धाहीन, अपवित्र, नास्तिक, शुभत्व सोडलेला, दुसऱ्याला त्रास देणारा आणि खोटे बोलणारा आहे—त्याच्या घरी जाऊ नये.

अरक्षितारं राजानं नित्यं धर्मविवर्जितम् । क्रूरं व्यसनिनं मूर्खं वेदवादबहिष्कृतम् । प्रजापीडनकर्तारं राजानं यमशासनम् ॥ २,२४.

जो राजा प्रजेला संरक्षण देत नाही, नेहमी धर्म सोडतो, क्रूर आहे, वाईट सवयींमध्ये गुंतलेला आहे, मूर्ख आहे, वेदवचनांपासून दूर आहे आणि प्रजेला त्रास देतो—असा राजा यमाच्या अधीन असतो.

प्रापयन्ति वशं मृत्योस्ततो याति च यातनाम् । स्वकर्माणि परित्यज्य मुख्यवृत्तानि यानि च ॥ २,२४.

अशा लोकांना मृत्यूच्या ताब्यात दिले जाते आणि ते यातना भोगतात, कारण त्यांनी स्वतःचे कर्तव्य आणि मुख्य व्यवसाय सोडलेले असतात.

परकर्मरतो नित्यं यमलोकं स गच्छति । शूद्रः करोतिः यत्किञ्चिद्विजशुश्रूषणं विना ॥ २,२४.

जो नेहमी दुसऱ्याच्या कामात गुंततो, तो यमलोकात जातो; आणि शूद्र जर द्विजांची सेवा न करता काहीही करतो—

उत्तमाधममध्ये वा यमलोके स पच्यते । स्नानं दानं जपो होमो स्वाध्यायो दवर्ताच्चनम् ॥ २,२४.

यमाच्या लोकात, माणूस कितीही श्रेष्ठ, मध्यम किंवा कनिष्ठ असो, तिथे त्याला यातना भोगाव्या लागतात. तिथे स्नान, दान, जप, होम किंवा स्वाध्याय काहीच करता येत नाही.

यस्मिन्दिने न सेव्यन्ते स वृथा दिवसो नृणाम् । अनित्यमध्रुवं देहमनाधारं रसोद्भवम् ॥ २,२४.

ज्या दिवशी हे सर्व आचरण केले जात नाहीत, तो दिवस माणसासाठी व्यर्थ जातो. हे शरीर क्षणभंगुर, अस्थिर, आधार नसलेलं आणि रसापासून निर्माण झालेलं आहे.

अन्नोदकमये देहे गुणानेतान्वदाम्यहम् । यत्प्रातः संस्कृतं सायं नूनमन्नं विनश्यति ॥ २,२४.

हे शरीर अन्न आणि पाण्यापासून बनलेलं आहे, त्यातील गुण मी सांगतो— सकाळी तयार केलेलं अन्न संध्याकाळपर्यंत नक्कीच नष्ट होतं.

तदीयरससम्पुष्टकाये का बत नित्यता । गतं ज्ञात्वा तु पक्षीन्द्र वपुरर्धं स्वकर्मभिः ॥ २,२४.

शरीराला पोषण देणाऱ्या रसावर वाढणाऱ्या या देहाला कधीच कायमपणा मिळू शकत नाही. हे पक्षींच्या राजांनो, हे जाणून घ्या की, आपल्या कर्मामुळे शरीराचा अर्धा भाग निघून जातो.

नरः पापविनाशाय कुर्वीत परमौषधम् । देहः किमन्नदातुः स्विन्निषेक्तुर्मातुरेव वा ॥ २,२४.

पाप नष्ट करण्यासाठी माणसाने सर्वोच्च उपाय करावा. अन्न देणारा, बीज देणारा किंवा आई— यांच्या शरीराला काय महत्त्व आहे?

उभयोर्वा प्रभोर्वापि बालनोग्नेः शुनोऽपि वा । कस्तत्र परमो यज्ञः कृमिविड्भस्मसंज्ञके ॥ २,२४.

आई-वडील, स्वामी, अग्नी किंवा कुत्रा— यांच्या शरीरात, जे किडे, मल किंवा राख म्हणून ओळखले जातात, तिथे काय श्रेष्ठ यज्ञ आहे?

कर्तव्यः परमो यत्नः पातकस्य विनाशने । अनेकभवसम्भूतं पातकं तु त्रिधा कृतम् ॥ २,२४.

पाप नष्ट करण्यासाठी माणसाने सर्वतोपरी प्रयत्न करावा. अनेक जन्मांतून आलेलं पाप तीन प्रकारे केलं जातं.

यदा प्राप्नोति मानुष्यं तदा सर्वं तपत्यपि । सर्वजन्मानि संस्मृत्य विषादी कृतचेतनः ॥ २,२४.

जेव्हा तो मानवजन्म मिळवतो, तेव्हा त्याला सर्व दुःख भोगावं लागतं. सर्व जन्मांची आठवण येऊन, तो शोकाने भरून जातो.

अवेक्ष्य गर्भवासांश्च कर्मजा गतयस्तथा । मानुषोदरवासी चेत्तदा भवति पातकी ॥ २,२४.

गर्भवासाची अवस्था आणि कर्माने मिळणाऱ्या जन्मांची स्थिती पाहून, जर कोणी मानवी गर्भात येतो, तर तो पापी होतो.

अण्डजादिषु भूतेषु यत्रयत्र प्रसर्पति । आधयो व्याधयः क्लेशा जरारूपविपर्ययः ॥ २,२४.

अंड्यातून किंवा इतर कोणत्याही प्रकारे जन्मलेल्या जीवांमध्ये जिथे जिथे तो फिरतो, तिथे तिथे दुःख, आजार, त्रास, वार्धक्य आणि शरीराचा बदल असतो.

गर्भवासाद्विनिर्मुक्तस्त्वज्ञानतिमिरावृतः । न जानातिः खगश्रेष्ठ बालभावं समाश्रितः ॥ २,२४.

गर्भवासातून सुटल्यावरही, अज्ञानाच्या अंधाराने वेढलेला तो, बाल्यावस्थेत असताना, हे पक्षीश्रेष्ठा, काहीच समजू शकत नाही.

यौवने तिमिरान्धश्च यः पश्यति स मुक्तिभाक् । आधानान्मृत्युमाप्नोति बालो वा स्थविरो युवा ॥ २,२४.

युवावस्थेत अज्ञानाच्या अंधाराने झाकलेला जो जाणतो, तोच मुक्ती मिळवतो. लहान असो, वृद्ध असो किंवा तरुण असो, सगळ्यांना दुःखांमुळे मृत्यू येतो.

सधनो निर्धनश्चैव सुकुमारः कुरूपवान् । अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणास्त्वितरो जनः ॥ २,२४.

कोणी श्रीमंत असो, गरीब असो, नाजूक असो, कुरूप असो, अज्ञानी असो किंवा विद्वान असो, ब्राह्मण असो किंवा इतर कुणी असो—

तपोरतो योगशीलो महाज्ञानी च यो नरः । महादानरतः श्रीमान्धर्मात्मातुलविक्रमः । विना मानुपदेहं तु सुखं दुः खं न विन्दति ॥ २,२४.

जो तपश्चर्येला, योगाला, मोठ्या दानाला आणि ज्ञानाला वाहिलेला, श्रीमंत, धर्मात्मा आणि अतुलनीय पराक्रमी आहे, त्यालाही मानवी शरीराशिवाय सुख-दुःख मिळत नाही.

प्राकृतैः कर्मपाशैस्तु मृत्युमाप्नोति मानवः । आधानात्पञ्च वर्षाणि स्वल्पपापैर्विपच्यते ॥ २,२४.

स्वाभाविक कर्मांच्या बंधनामुळे माणसाला मृत्यू येतो. लहान पापांसाठी पाच वर्षे तो यातना भोगतो.

पञ्चवर्षाधिको भूत्वा महापापैर्विपच्यते । योनिं पूरयते यस्मान्मृतोऽप्यायाति याति च ॥ २,२४.

पाच वर्षांहून जास्त वय झाल्यावर मोठ्या पापांसाठी तो यातना भोगतो. तो पुन्हा गर्भात जन्म घेतो आणि म्हणूनच मृत्यूनंतरही ये-जा करत राहतो.