गरुडपुराणम्

स्ववाचा वदते यस्तु गोवृषद्विजावाजिषु । लिङ्गे गजे तथा देवे भूते प्रेते निशाचरे ॥ २,२३.

स्वप्नात गाय, बैल, ब्राह्मण, घोडा, हत्ती, देव, भूत, प्रेत किंवा रात्री हिंडणारे यांच्याबद्दल बोलतो,

स्वप्नमध्ये तु पक्षीन्द्र प्रेतलिङ्गान्यनेकधा । स्वकलत्रं स्वबन्धुं वा स्वसुतं स्वपतिं विभुम् । विद्यमानं मृतं पश्येत्प्रेतदोषेण निश्चितम् ॥ २,२३.

हे पक्षीराज, स्वप्नात अनेक प्रेतांची चिन्हं दिसतात, किंवा आपली पत्नी, नातेवाईक, मुलगा किंवा पती — जिवंत किंवा मरण पावलेला — दिसतो, तर ते नक्कीच प्रेतांच्या प्रभावामुळे असतं.

याचते यः परं स्वप्ने क्षुत्तृड्भ्यां च परिप्लुतः । तीर्थे गत्वा दहेत्पिण्डान्प्रेतदौषैर्न संशयः ॥ २,२३.

स्वप्नात कोणी दुसऱ्याकडे अन्न मागतो, उपाशी-तहानलेला असतो, किंवा तीर्थस्थळी जाऊन पिंड जाळतो, तर ते नक्कीच प्रेतांच्या दोषामुळे होतं.

निर्गच्छेद्वा गृहाद्वापि स्वप्ने पुत्रस्तथा पशुः । पिता भ्राता कलत्रं च प्रेतदोषैस्तु पश्यति ॥ २,२३.

स्वप्नात मुलगा, जनावर, वडील, भाऊ किंवा पत्नी घरातून बाहेर पडतात, हे प्रेतांच्या दोषामुळेच दिसतं.

चिह्नान्येतानि पक्षीन्द्र प्रायश्चित्तं निवेदयेत् । कृत्वा स्नानं गृहे तीर्थे श्रीवृक्षे तर्पणं जलैः ॥ २,२३.

हे पक्षीराज, ही सर्व चिन्हं आहेत; त्यावर प्रायश्चित्त करावं. घरी किंवा तीर्थस्थळी स्नान करून, पवित्र वृक्षाजवळ पाण्याने तर्पण करावं.

कृष्णधान्यानि पूजां च प्रदद्याद्वेदपारगे । होमं कुर्याद्यथाशक्ति सम्पूर्णं वाचयेत्सुधीः ॥ २,२३.

जो वेदपारंगत आहे त्याला काळ्या धान्यांचा नैवेद्य व पूजा द्यावी, आपल्या शक्तीनुसार होम करावा आणि संपूर्ण विधी एखाद्या विद्वानाकडून म्हणवून घ्यावा.

एतद्धि श्रद्धया यस्तु प्रेतलिङ्गनिदर्शनम् । पठते शृणुते वापि प्रेतचिह्नं विनश्यति ॥ २,२३.

जो श्रद्धेने या प्रेतचिन्हांच्या वर्णनाचे वाचन किंवा श्रवण करतो, त्याच्या सर्व मृत्यूची चिन्हे नाहीशी होतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् २४ गरुड उवाच । नाकाले म्रियते कश्चिदिति वेदानुशासनम् । कस्मान्मृत्युमवाप्नोति राजा वा श्रोत्रियोपि वा ॥ २,२४.

गरुड म्हणाला: वेदांनी सांगितले आहे की कोणाच्याही आयुष्याचा काळ पूर्ण होण्याआधी मृत्यू येत नाही; मग राजा किंवा विद्वान ब्राह्मणालाही मृत्यू का येतो?

यदुक्तं ब्राह्मणा पूर्वमनृतं तद्धि दृश्यते । वेदैरुक्तं तु यद्वाक्यं शतं जीवति मानुषे ॥ २,२४.

पूर्वी ब्राह्मणांनी जे सांगितले ते खरे दिसत नाही; पण वेदात जे काही सांगितले आहे त्यानुसार माणूस शंभर वर्षे जगतो.

जीवन्ति मानुषे लोके सर्वे वर्णा द्विजातयः । अन्त्यजाम्लेच्छजाश्चैव खण्डे भारतसंज्ञके ॥ २,२४.

माणसांच्या जगात सर्व वर्ण, द्विज, तसेच अंत्यज आणि म्लेच्छज सुद्धा, या भारत नावाच्या भूमीत जन्म घेतात.

न दृश्यते कलौ तच्च कस्माद्देव समादिश । (आधानान्मृत्युमाप्नोति बालो वा स्थविरो युबा ॥ २,२४.

पण कलियुगात असे घडताना दिसत नाही; हे देवा, असे का होते? (लहान असो, वृद्ध असो किंवा तरुण, दीक्षा घेतल्यावर मृत्यू येतो.)

सधनो निर्धनो वापि सुकुमारः सुरूपवान् । अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणस्त्वितरो जनः ॥ २,२४.

कोणी धनवान असो वा गरीब, नाजूक असो वा देखणा, अज्ञानी असो वा विद्वान, ब्राह्मण असो वा इतर कुणी—

तपोरतो योगशीलो महाज्ञानी च यो नरः । सर्वज्ञानरतः श्रीमान्धर्मात्मातुलविक्रमः ॥ २,२४.

जो तपस्वी आहे, योगाभ्यास करणारा आहे, मोठा ज्ञानी आहे, सर्व ज्ञानात रमणारा आहे, श्रीमंत आहे, धर्मात्मा आहे आणि अतुलनीय पराक्रमी आहे—

) सर्वमेतदशषेण जायते वसुधातले । कस्मान्मृत्युमवाप्नोति राजा वा श्रोत्रियोऽपि वा ॥ २,२४.

हे सर्व पृथ्वीवर जन्म घेतात; तरीसुद्धा राजा किंवा विद्वान ब्राह्मणालाही मृत्यू का येतो?

श्रीभगवानुवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ यस्त्वं भक्तोऽसि मे प्रियः । श्रूयतां वचनं गुह्यं नानादेशविनाशनम् ॥ २,२४.

श्रीभगवान म्हणाले: फार चांगला प्रश्न विचारलास, महाज्ञानी, तू माझा भक्त आणि प्रिय आहेस. सर्व प्रकारच्या संकटांचा नाश करणारे हे गुप्त वचन ऐक.

विधातृविहितो मृत्युः शीघ्रमादाय गच्छति । ततो वक्ष्यामि पक्षीन्द्र काश्यपेय महाद्युते ॥ २,२४.

सृष्टीकर्त्याने ठरवलेला मृत्यू झपाट्याने प्राण घेऊन जातो. म्हणून, पक्षीराज कश्यपकुळातील तेजस्वी, मी तुला सांगतो.

मानुषः शतजीवीति पुरा वेदेन भाषितम् । विकर्मणः प्रभावेण शीघ्रं चापि विनश्यति ॥ २,२४.

पूर्वी वेदात सांगितले होते की माणूस शंभर वर्षे जगतो; पण वाईट कर्मांच्या प्रभावामुळे तो लवकर नष्ट होतो.

वेदानभ्यसनेनैव कुलाचारं न सेवते । आलस्यात्कर्मणां त्यागो निषिद्धेऽप्यादरः सदा ॥ २,२४.

वेदांचा अभ्यास न करणे, घरातील चांगल्या परंपरा न पाळणे, आळशीपणामुळे कर्म सोडणे आणि नेहमी वर्ज्य गोष्टींना मान देणे—

यत्र तत्र गृहेऽश्राति परक्षेत्ररतस्तथा । एतैरन्यैर्महादोषैर्जायते चायुषः क्षयः ॥ २,२४.

जिथे तिथे घरात राहणे, दुसऱ्याच्या शेतात आसक्त होणे, आणि असे अनेक मोठे दोष यांमुळे आयुष्य कमी होते.

अश्रद्दधानमशुचिं नास्तिकं त्यक्तमङ्गलम् । परद्रोहानृतरं ब्राह्मणं यत (म) मन्दिरम् ॥ २,२४.

जो ब्राह्मण श्रद्धाहीन, अपवित्र, नास्तिक, शुभत्व सोडलेला, दुसऱ्याला त्रास देणारा आणि खोटे बोलणारा आहे—त्याच्या घरी जाऊ नये.

अरक्षितारं राजानं नित्यं धर्मविवर्जितम् । क्रूरं व्यसनिनं मूर्खं वेदवादबहिष्कृतम् । प्रजापीडनकर्तारं राजानं यमशासनम् ॥ २,२४.

जो राजा प्रजेला संरक्षण देत नाही, नेहमी धर्म सोडतो, क्रूर आहे, वाईट सवयींमध्ये गुंतलेला आहे, मूर्ख आहे, वेदवचनांपासून दूर आहे आणि प्रजेला त्रास देतो—असा राजा यमाच्या अधीन असतो.

प्रापयन्ति वशं मृत्योस्ततो याति च यातनाम् । स्वकर्माणि परित्यज्य मुख्यवृत्तानि यानि च ॥ २,२४.

अशा लोकांना मृत्यूच्या ताब्यात दिले जाते आणि ते यातना भोगतात, कारण त्यांनी स्वतःचे कर्तव्य आणि मुख्य व्यवसाय सोडलेले असतात.

परकर्मरतो नित्यं यमलोकं स गच्छति । शूद्रः करोतिः यत्किञ्चिद्विजशुश्रूषणं विना ॥ २,२४.

जो नेहमी दुसऱ्याच्या कामात गुंततो, तो यमलोकात जातो; आणि शूद्र जर द्विजांची सेवा न करता काहीही करतो—

उत्तमाधममध्ये वा यमलोके स पच्यते । स्नानं दानं जपो होमो स्वाध्यायो दवर्ताच्चनम् ॥ २,२४.

यमाच्या लोकात, माणूस कितीही श्रेष्ठ, मध्यम किंवा कनिष्ठ असो, तिथे त्याला यातना भोगाव्या लागतात. तिथे स्नान, दान, जप, होम किंवा स्वाध्याय काहीच करता येत नाही.

यस्मिन्दिने न सेव्यन्ते स वृथा दिवसो नृणाम् । अनित्यमध्रुवं देहमनाधारं रसोद्भवम् ॥ २,२४.

ज्या दिवशी हे सर्व आचरण केले जात नाहीत, तो दिवस माणसासाठी व्यर्थ जातो. हे शरीर क्षणभंगुर, अस्थिर, आधार नसलेलं आणि रसापासून निर्माण झालेलं आहे.

अन्नोदकमये देहे गुणानेतान्वदाम्यहम् । यत्प्रातः संस्कृतं सायं नूनमन्नं विनश्यति ॥ २,२४.

हे शरीर अन्न आणि पाण्यापासून बनलेलं आहे, त्यातील गुण मी सांगतो— सकाळी तयार केलेलं अन्न संध्याकाळपर्यंत नक्कीच नष्ट होतं.

तदीयरससम्पुष्टकाये का बत नित्यता । गतं ज्ञात्वा तु पक्षीन्द्र वपुरर्धं स्वकर्मभिः ॥ २,२४.

शरीराला पोषण देणाऱ्या रसावर वाढणाऱ्या या देहाला कधीच कायमपणा मिळू शकत नाही. हे पक्षींच्या राजांनो, हे जाणून घ्या की, आपल्या कर्मामुळे शरीराचा अर्धा भाग निघून जातो.

नरः पापविनाशाय कुर्वीत परमौषधम् । देहः किमन्नदातुः स्विन्निषेक्तुर्मातुरेव वा ॥ २,२४.

पाप नष्ट करण्यासाठी माणसाने सर्वोच्च उपाय करावा. अन्न देणारा, बीज देणारा किंवा आई— यांच्या शरीराला काय महत्त्व आहे?

उभयोर्वा प्रभोर्वापि बालनोग्नेः शुनोऽपि वा । कस्तत्र परमो यज्ञः कृमिविड्भस्मसंज्ञके ॥ २,२४.

आई-वडील, स्वामी, अग्नी किंवा कुत्रा— यांच्या शरीरात, जे किडे, मल किंवा राख म्हणून ओळखले जातात, तिथे काय श्रेष्ठ यज्ञ आहे?