गरुडपुराणम्

ज्ञानं विप्रस्य सम्भाषात्पुण्यसंकीर्तनेन च । प्रेताः पापविनिर्मुक्ताः परं पदमवाप्नुयुः ॥ २,२२.

त्या ब्राह्मणाशी संवाद साधून आणि पुण्याचे गुणगान ऐकून, प्रेतं आपल्या पापांपासून मुक्त होऊन परमपदाला पोहोचली.

सूत उवाच । इदमाख्यानकं श्रुत्वा कम्पितोऽश्वत्थपत्रवत् । मानुषाणां हितार्थाय गरुडः पृष्टवान्पुनः ॥ २,२२.

सूतमुनी म्हणाले: हे आख्यान ऐकून, अश्वत्थ वृक्षाच्या पानासारखा थरथरत, गरुडाने पुन्हा मानवांच्या हितासाठी प्रश्न विचारला.

श्रीगरुडमहापुराणम् २३ गरुड उवाच । किङ्किं कुर्वन्ति वै प्रेताः पिशाचत्वेव्यवस्थिताः । वदन्ति वा कदाचित्किं तद्वदस्व सुरेश्वर ॥ २,२३.

गरुड म्हणाले: प्रेतं जेव्हा पिशाच्च अवस्थेत असतात, तेव्हा काय करतात? ती कधी बोलतात का? हे देवाधिदेव, कृपया मला ते सांग.

श्रीभगवानुवाच । तेषां स्वरूपं वक्ष्यामि चिह्नं स्वप्नं यथातथम् । क्षुत्पिपासार्दितास्ते वै प्रविशेयुः स्ववेश्मनि ॥ २,२३.

श्रीभगवान म्हणाले: मी त्यांच्या स्वरूपाबद्दल, चिन्हांबद्दल आणि स्वप्नांबद्दल खरेखुरे सांगतो. ती प्रेतं उपाशी-तहानलेली आपल्या स्वतःच्या घरी येतात.

प्रतिष्ठा वायुदेहेषु शयानांस्तु स्ववंशजान् । तत्र यच्छन्ति लिङ्गानि दर्शयन्ति खगेश्वर ॥ २,२३.

ती वायुरूप शरीरात राहतात आणि आपल्या वंशज झोपेत असताना त्यांच्या जवळ जातात, आणि तिथे काही चिन्हं दाखवतात, हे पक्षीराज.

स्वपुत्रस्वकलत्राणि स्वबन्धुन्तत्र गच्छति । हयो गजो वृषो मर्त्योदृश्यते विकृताननः ॥ २,२३.

ती आपल्या मुलांकडे, पत्नी आणि नातेवाईकांकडे जातात; तिथे घोडा, हत्ती, बैल किंवा विकृत चेहरा असलेला मनुष्य दिसतो.

शयानं विपरीतं तु आत्मानं च विपर्ययम् । उत्थितः पश्यति यस्तु तद्विन्द्यात्प्रेतनिर्मितम् ॥ २,२३.

कोणी स्वप्नात स्वतःला उलट्या स्थितीत झोपलेला किंवा वेगळ्या अवस्थेत पाहतो आणि उठल्यावर ते लक्षात येते, तर ते प्रेतामुळेच घडते हे समजावे.

स्वप्ने नरौ हि निगडैर्बध्यते बहुधा यदि । अन्नं च याचते स्वप्ने कुवेषः पूर्वजो मृतः ॥ २,२३.

स्वप्नात जर कोणी माणूस अनेक प्रकारे साखळ्यांनी बांधलेला दिसतो, किंवा अन्न मागतो, किंवा मरण पावलेला मोठा माणूस अशुद्ध अवस्थेत दिसतो,

स्वप्ने यो भुज्यमानस्य गृहीत्वान्नं पलायते । आत्मनस्तु परो वापि तृषार्तस्तु जलं पिबेत् ॥ २,२३.

स्वप्नात कोणी खाणाऱ्याजवळून अन्न चोरून पळतो, किंवा स्वतः किंवा दुसरा कोणी तहानलेला पाणी पितो,

वृषभारोहणं स्वप्ने वृषभैः सह गच्छति । उत्पत्य गगनं याति तीर्थे याति क्षुधातुरः ॥ २,२३.

स्वप्नात बैलावर बसतो, बैलांसोबत जातो, आकाशात उडतो किंवा उपाशीपोटी तीर्थस्थळी जातो,

स्ववाचा वदते यस्तु गोवृषद्विजावाजिषु । लिङ्गे गजे तथा देवे भूते प्रेते निशाचरे ॥ २,२३.

स्वप्नात गाय, बैल, ब्राह्मण, घोडा, हत्ती, देव, भूत, प्रेत किंवा रात्री हिंडणारे यांच्याबद्दल बोलतो,

स्वप्नमध्ये तु पक्षीन्द्र प्रेतलिङ्गान्यनेकधा । स्वकलत्रं स्वबन्धुं वा स्वसुतं स्वपतिं विभुम् । विद्यमानं मृतं पश्येत्प्रेतदोषेण निश्चितम् ॥ २,२३.

हे पक्षीराज, स्वप्नात अनेक प्रेतांची चिन्हं दिसतात, किंवा आपली पत्नी, नातेवाईक, मुलगा किंवा पती — जिवंत किंवा मरण पावलेला — दिसतो, तर ते नक्कीच प्रेतांच्या प्रभावामुळे असतं.

याचते यः परं स्वप्ने क्षुत्तृड्भ्यां च परिप्लुतः । तीर्थे गत्वा दहेत्पिण्डान्प्रेतदौषैर्न संशयः ॥ २,२३.

स्वप्नात कोणी दुसऱ्याकडे अन्न मागतो, उपाशी-तहानलेला असतो, किंवा तीर्थस्थळी जाऊन पिंड जाळतो, तर ते नक्कीच प्रेतांच्या दोषामुळे होतं.

निर्गच्छेद्वा गृहाद्वापि स्वप्ने पुत्रस्तथा पशुः । पिता भ्राता कलत्रं च प्रेतदोषैस्तु पश्यति ॥ २,२३.

स्वप्नात मुलगा, जनावर, वडील, भाऊ किंवा पत्नी घरातून बाहेर पडतात, हे प्रेतांच्या दोषामुळेच दिसतं.

चिह्नान्येतानि पक्षीन्द्र प्रायश्चित्तं निवेदयेत् । कृत्वा स्नानं गृहे तीर्थे श्रीवृक्षे तर्पणं जलैः ॥ २,२३.

हे पक्षीराज, ही सर्व चिन्हं आहेत; त्यावर प्रायश्चित्त करावं. घरी किंवा तीर्थस्थळी स्नान करून, पवित्र वृक्षाजवळ पाण्याने तर्पण करावं.

कृष्णधान्यानि पूजां च प्रदद्याद्वेदपारगे । होमं कुर्याद्यथाशक्ति सम्पूर्णं वाचयेत्सुधीः ॥ २,२३.

जो वेदपारंगत आहे त्याला काळ्या धान्यांचा नैवेद्य व पूजा द्यावी, आपल्या शक्तीनुसार होम करावा आणि संपूर्ण विधी एखाद्या विद्वानाकडून म्हणवून घ्यावा.

एतद्धि श्रद्धया यस्तु प्रेतलिङ्गनिदर्शनम् । पठते शृणुते वापि प्रेतचिह्नं विनश्यति ॥ २,२३.

जो श्रद्धेने या प्रेतचिन्हांच्या वर्णनाचे वाचन किंवा श्रवण करतो, त्याच्या सर्व मृत्यूची चिन्हे नाहीशी होतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् २४ गरुड उवाच । नाकाले म्रियते कश्चिदिति वेदानुशासनम् । कस्मान्मृत्युमवाप्नोति राजा वा श्रोत्रियोपि वा ॥ २,२४.

गरुड म्हणाला: वेदांनी सांगितले आहे की कोणाच्याही आयुष्याचा काळ पूर्ण होण्याआधी मृत्यू येत नाही; मग राजा किंवा विद्वान ब्राह्मणालाही मृत्यू का येतो?

यदुक्तं ब्राह्मणा पूर्वमनृतं तद्धि दृश्यते । वेदैरुक्तं तु यद्वाक्यं शतं जीवति मानुषे ॥ २,२४.

पूर्वी ब्राह्मणांनी जे सांगितले ते खरे दिसत नाही; पण वेदात जे काही सांगितले आहे त्यानुसार माणूस शंभर वर्षे जगतो.

जीवन्ति मानुषे लोके सर्वे वर्णा द्विजातयः । अन्त्यजाम्लेच्छजाश्चैव खण्डे भारतसंज्ञके ॥ २,२४.

माणसांच्या जगात सर्व वर्ण, द्विज, तसेच अंत्यज आणि म्लेच्छज सुद्धा, या भारत नावाच्या भूमीत जन्म घेतात.

न दृश्यते कलौ तच्च कस्माद्देव समादिश । (आधानान्मृत्युमाप्नोति बालो वा स्थविरो युबा ॥ २,२४.

पण कलियुगात असे घडताना दिसत नाही; हे देवा, असे का होते? (लहान असो, वृद्ध असो किंवा तरुण, दीक्षा घेतल्यावर मृत्यू येतो.)

सधनो निर्धनो वापि सुकुमारः सुरूपवान् । अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणस्त्वितरो जनः ॥ २,२४.

कोणी धनवान असो वा गरीब, नाजूक असो वा देखणा, अज्ञानी असो वा विद्वान, ब्राह्मण असो वा इतर कुणी—

तपोरतो योगशीलो महाज्ञानी च यो नरः । सर्वज्ञानरतः श्रीमान्धर्मात्मातुलविक्रमः ॥ २,२४.

जो तपस्वी आहे, योगाभ्यास करणारा आहे, मोठा ज्ञानी आहे, सर्व ज्ञानात रमणारा आहे, श्रीमंत आहे, धर्मात्मा आहे आणि अतुलनीय पराक्रमी आहे—

) सर्वमेतदशषेण जायते वसुधातले । कस्मान्मृत्युमवाप्नोति राजा वा श्रोत्रियोऽपि वा ॥ २,२४.

हे सर्व पृथ्वीवर जन्म घेतात; तरीसुद्धा राजा किंवा विद्वान ब्राह्मणालाही मृत्यू का येतो?

श्रीभगवानुवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ यस्त्वं भक्तोऽसि मे प्रियः । श्रूयतां वचनं गुह्यं नानादेशविनाशनम् ॥ २,२४.

श्रीभगवान म्हणाले: फार चांगला प्रश्न विचारलास, महाज्ञानी, तू माझा भक्त आणि प्रिय आहेस. सर्व प्रकारच्या संकटांचा नाश करणारे हे गुप्त वचन ऐक.

विधातृविहितो मृत्युः शीघ्रमादाय गच्छति । ततो वक्ष्यामि पक्षीन्द्र काश्यपेय महाद्युते ॥ २,२४.

सृष्टीकर्त्याने ठरवलेला मृत्यू झपाट्याने प्राण घेऊन जातो. म्हणून, पक्षीराज कश्यपकुळातील तेजस्वी, मी तुला सांगतो.

मानुषः शतजीवीति पुरा वेदेन भाषितम् । विकर्मणः प्रभावेण शीघ्रं चापि विनश्यति ॥ २,२४.

पूर्वी वेदात सांगितले होते की माणूस शंभर वर्षे जगतो; पण वाईट कर्मांच्या प्रभावामुळे तो लवकर नष्ट होतो.

वेदानभ्यसनेनैव कुलाचारं न सेवते । आलस्यात्कर्मणां त्यागो निषिद्धेऽप्यादरः सदा ॥ २,२४.

वेदांचा अभ्यास न करणे, घरातील चांगल्या परंपरा न पाळणे, आळशीपणामुळे कर्म सोडणे आणि नेहमी वर्ज्य गोष्टींना मान देणे—

यत्र तत्र गृहेऽश्राति परक्षेत्ररतस्तथा । एतैरन्यैर्महादोषैर्जायते चायुषः क्षयः ॥ २,२४.

जिथे तिथे घरात राहणे, दुसऱ्याच्या शेतात आसक्त होणे, आणि असे अनेक मोठे दोष यांमुळे आयुष्य कमी होते.