गरुडपुराणम्

नास्ति सत्यं गृहे यत्र न शौचं न च संयमः । पतितैर्दस्युभिः सङ्गः प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात सत्य बोलले जात नाही, स्वच्छता आणि संयम नाही, वाईट लोकांशी किंवा चोरट्यांशी संगत असते, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

बलिमन्त्रविहीनानि होमहीनानि यानि च । स्वाध्याय व्रतहीनानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात नैवेद्य, मंत्र, होम किंवा व्रत यांचा अभाव असतो, आणि जिथे स्वाध्याय किंवा नियम पाळले जात नाहीत, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

न लज्जा न च मर्यादा यदात्र स्त्रीजितो गृही । गुरवो यत्र पूज्या न प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात लाज किंवा शिस्त राहत नाही, पुरुष स्त्रीच्या अधीन असतो आणि वडीलधाऱ्यांचा सन्मान केला जात नाही, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

यत्र लोभस्तथा क्रोधो निद्रा शोको भयं मदः । आलस्यं कलहो नित्यं प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात लोभ, राग, आळशीपणा, झोप, दुःख, भीती, मद्यपान आणि नेहमी भांडण असते, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

भर्तृहीना च या नारी परवीर्यं निषेवते । बीजं मूत्रसमायुर्क्त प्रेता भुञ्जन्ति तत्तु वै ॥ २,२२.

ज्या स्त्रीचा पती नसतो आणि ती दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध ठेवते, किंवा तिच्या गर्भात दुसऱ्याचे बीज किंवा मूत्र असते, तिथे त्या स्त्रीचे अन्न प्रेतात्मे खातात.

लज्जा मे जायते तात वदतो भोजनं स्वकम् । यत्स्त्रीरजो योनिगतं प्रेता भुञ्जन्ति तत्तु वै ॥ २,२२.

माझ्या बोलण्याने मला लाज वाटते, कारण ज्या अन्नात स्त्रीचे मासिक पाळीचे रक्त किंवा गर्भाशयाचा दोष असतो, ते अन्न प्रेतात्मे खातात.

निर्विण्णाः प्रेतभावेन पृच्छामि त्वां दृढव्रत । यथा न भविता प्रेतस्तन्मे वद तपोधन । नित्यं मृत्युर्वरं जन्तोः प्रेतत्वं मा भवेत्क्वचित् ॥ २,२२.

प्रेतावस्थेमुळे मी खूप दुःखी झालो आहे, म्हणून मी तुला विचारतो, हे दृढव्रती, प्रेत होण्यापासून कसे वाचावे ते मला सांग. मृत्यू सर्वांना निश्चित आहे, पण प्रेतावस्था कधीच येऊ नये.

ब्राह्मण उवाच । उपवासपरो नित्यं कृच्छ्रचान्द्रायणे रतः । व्रतैश्च विविधैः पूतो न प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

ब्राह्मण म्हणाला: जो नेहमी उपवास करतो, कठीण व्रत आणि चंद्रायण व्रत करतो, आणि विविध व्रत्यांनी शुद्ध होतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.

एकादश्यां व्रतं कुर्वञ्जागरेण समन्वितम् । अपरैः सुकृतैः पूतो न प्रेतो न प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो एकादशीचे व्रत जागरणासह करतो आणि इतर चांगल्या कर्मांनी शुद्ध होतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.

इष्ट्वा वै वाश्वमेधादीन्दद्याद्दानानि यो नरः । आरामोद्यानवाप्यादेः प्रपायाश्चैव कारकः ॥ २,२२.

जो अश्वमेधासारखी यज्ञे करतो, दान देतो, बाग, उद्यान, तळी किंवा प्याऊ बांधतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.

कुमारीं ब्राह्मणानां तु विवाहयति शक्तितः । विद्यादोऽभयदश्चैव न प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना कन्यादान करतो, विद्या देतो किंवा कुणाला भयमुक्त करतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.

शूद्रान्नेन तु भुक्तेन जठरस्थेन यो मृतः । दुर्मृत्युना मृतो यश्च स प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो शूद्राच्या हातचे अन्न खाऊन मरण पावतो किंवा ज्याचा मृत्यू अशुभ प्रकारे होतो, तो माणूस प्रेत होतो.

अयाज्ययाजकश्चैव याज्यानां च विवर्जकः । कारुभिश्च रतो नित्यं स प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो अयोग्य लोकांसाठी यज्ञ करतो, योग्यांसाठी टाळतो किंवा नेहमी कारागिरांच्या संगतीत राहतो, तो माणूस प्रेत होतो.

कृत्वा मद्यपसम्पर्कं मद्यपस्त्रीनिषेवणम् । अज्ञानाद्भक्षयन्मांसं स प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो मद्यपान करणाऱ्यांशी संग करतो, मद्यपान करणाऱ्या स्त्रियांशी संबंध ठेवतो किंवा अज्ञानाने मांस खातो, तो माणूस प्रेत होतो.

देवद्रव्यं च ब्रह्मस्वं गुरुद्रव्यं तथैव च । कन्यां ददाति शुल्केन स प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो देव, ब्राह्मण किंवा गुरूंची वस्तू दुसऱ्याला देतो किंवा कन्येचे पैसे घेऊन लग्न लावतो, तो माणूस प्रेत होतो.

मातरं भगिनीं भार्यां स्नुषां दुहितरं तथाः । अदृष्टदोषास्त्यजति स प्रेतो जादृ ॥ २,२२.

जो आपल्या आईला, बहिणीला, पत्नीला, सूनबाईला किंवा मुलीला कोणताही दोष नसताना टाकून देतो, तो माणूस प्रेत होतो.

न्यासापहर्ता मित्रध्रुक्परदाररतः सदा । विश्वासघाती कूटश्च स प्रेदृ ॥ २,२२.

जो ठेवलेली वस्तू चोरतो, मित्राचा विश्वासघात करतो, नेहमी परस्त्रीशी संबंध ठेवतो, विश्वास तोडतो किंवा फसवणूक करतो, तो माणूस प्रेत होतो.

भ्रातृध्रुग्ब्रह्महा गोघ्नः सुरापो गुरुतल्पगः । कुलमार्गं परित्यज्य ह्यनृतोक्तौ सदा रतः । हर्ता हेम्नश्च भूमेश्च स प्रेदृ ॥ २,२२.

जो आपल्या भावाचा विश्वासघात करतो, ब्राह्मणाचा किंवा गायीचा वध करतो, मद्यपान करतो, गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, आपल्या कुळाचा नीट मार्ग सोडतो, नेहमी खोटं बोलतो, सोनं किंवा जमीन चोरतो — असा मनुष्य मृत्यूनंतर प्रेत बनतो.

भीष्म उवाच । एवं ब्रुवति वै विप्रे आकाशे दुन्दुभिस्वनः । अपतत्पुष्पवर्षं च देवर्मुक्तं द्विजोपरि ॥ २,२२.

भीष्म म्हणाले: त्या ब्राह्मणाने असे बोलताच आकाशात देवांचे डंके वाजले आणि देवांनी टाकलेली फुलांची वृष्टी त्या ब्राह्मणावर पडली.

पञ्च देवविमानानि प्रेतानामागतानि वै । स्वर्गं गता विमानैस्ते दिव्यैः संपृच्छ्य तं मुनिम् ॥ २,२२.

पाच दिव्य विमानं त्या प्रेतांसाठी आली आणि ती प्रेतं त्या दिव्य विमानांत बसून, त्या ऋषीला वंदन करून, स्वर्गात गेली.

ज्ञानं विप्रस्य सम्भाषात्पुण्यसंकीर्तनेन च । प्रेताः पापविनिर्मुक्ताः परं पदमवाप्नुयुः ॥ २,२२.

त्या ब्राह्मणाशी संवाद साधून आणि पुण्याचे गुणगान ऐकून, प्रेतं आपल्या पापांपासून मुक्त होऊन परमपदाला पोहोचली.

सूत उवाच । इदमाख्यानकं श्रुत्वा कम्पितोऽश्वत्थपत्रवत् । मानुषाणां हितार्थाय गरुडः पृष्टवान्पुनः ॥ २,२२.

सूतमुनी म्हणाले: हे आख्यान ऐकून, अश्वत्थ वृक्षाच्या पानासारखा थरथरत, गरुडाने पुन्हा मानवांच्या हितासाठी प्रश्न विचारला.

श्रीगरुडमहापुराणम् २३ गरुड उवाच । किङ्किं कुर्वन्ति वै प्रेताः पिशाचत्वेव्यवस्थिताः । वदन्ति वा कदाचित्किं तद्वदस्व सुरेश्वर ॥ २,२३.

गरुड म्हणाले: प्रेतं जेव्हा पिशाच्च अवस्थेत असतात, तेव्हा काय करतात? ती कधी बोलतात का? हे देवाधिदेव, कृपया मला ते सांग.

श्रीभगवानुवाच । तेषां स्वरूपं वक्ष्यामि चिह्नं स्वप्नं यथातथम् । क्षुत्पिपासार्दितास्ते वै प्रविशेयुः स्ववेश्मनि ॥ २,२३.

श्रीभगवान म्हणाले: मी त्यांच्या स्वरूपाबद्दल, चिन्हांबद्दल आणि स्वप्नांबद्दल खरेखुरे सांगतो. ती प्रेतं उपाशी-तहानलेली आपल्या स्वतःच्या घरी येतात.

प्रतिष्ठा वायुदेहेषु शयानांस्तु स्ववंशजान् । तत्र यच्छन्ति लिङ्गानि दर्शयन्ति खगेश्वर ॥ २,२३.

ती वायुरूप शरीरात राहतात आणि आपल्या वंशज झोपेत असताना त्यांच्या जवळ जातात, आणि तिथे काही चिन्हं दाखवतात, हे पक्षीराज.

स्वपुत्रस्वकलत्राणि स्वबन्धुन्तत्र गच्छति । हयो गजो वृषो मर्त्योदृश्यते विकृताननः ॥ २,२३.

ती आपल्या मुलांकडे, पत्नी आणि नातेवाईकांकडे जातात; तिथे घोडा, हत्ती, बैल किंवा विकृत चेहरा असलेला मनुष्य दिसतो.

शयानं विपरीतं तु आत्मानं च विपर्ययम् । उत्थितः पश्यति यस्तु तद्विन्द्यात्प्रेतनिर्मितम् ॥ २,२३.

कोणी स्वप्नात स्वतःला उलट्या स्थितीत झोपलेला किंवा वेगळ्या अवस्थेत पाहतो आणि उठल्यावर ते लक्षात येते, तर ते प्रेतामुळेच घडते हे समजावे.

स्वप्ने नरौ हि निगडैर्बध्यते बहुधा यदि । अन्नं च याचते स्वप्ने कुवेषः पूर्वजो मृतः ॥ २,२३.

स्वप्नात जर कोणी माणूस अनेक प्रकारे साखळ्यांनी बांधलेला दिसतो, किंवा अन्न मागतो, किंवा मरण पावलेला मोठा माणूस अशुद्ध अवस्थेत दिसतो,

स्वप्ने यो भुज्यमानस्य गृहीत्वान्नं पलायते । आत्मनस्तु परो वापि तृषार्तस्तु जलं पिबेत् ॥ २,२३.

स्वप्नात कोणी खाणाऱ्याजवळून अन्न चोरून पळतो, किंवा स्वतः किंवा दुसरा कोणी तहानलेला पाणी पितो,