गरुडपुराणम्

शीघ्रगः पुशुवक्त्रश्च सूचकः सूचिवक्त्रवान् । दुःखिता नितरां स्वमिन्पश्य रूपविपर्ययम् ॥ २,२२.

शिघ्रगाचं तोंड मेंढीसारखं आहे, पुषुवक्त्र; सूचकाचं तोंड सूचीसारखं आहे; आम्ही फारच दुःखी आहोत, स्वामी, आमच्या विकृत रूपाकडे पाहा.

कृत्वा मायामयं रूपं विचरामो महीतले । सर्वे च विकृताकारा लम्बोष्ठा विकृताननाः ॥ २,२२.

मायेमुळे वेगवेगळ्या रूपात आम्ही पृथ्वीवर फिरतो; आमचं सगळ्यांचं रूप विकृत आहे, ओठ लोंबते आणि तोंड वाकडं आहे.

बृहच्छरीरिणो रौद्रा जाताः स्वेनैव कर्मणा । एतत्ते सर्वमाख्यातं प्रेतत्वे कारणं मया ॥ २,२२.

आमची शरीरं मोठी आणि भयंकर आहेत, आणि आम्ही आमच्या कर्मामुळे असे जन्मलो; हे सर्व मी तुला सांगितलं, आम्ही प्रेतयोनीत कसे पडलो याचं कारण.

ज्ञानिनोऽपि वयं सर्वे जाताः स्म तव दर्शनात् । यत्र ते श्रवणे श्रद्धा तत्पृच्छ कथयामि ते ॥ २,२२.

आम्ही सर्व ज्ञानी असूनही तुझ्या समोर आलो आहोत; तुला जे ऐकायचं आहे त्यावर श्रद्धा असेल तर विचार, मी तुला सांगतो.

ब्राह्मण उवाच । ये जीवा भुवि जीवन्ति सर्वेऽप्याहारमूलकाः । युष्माकमपिचाहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ २,२२.

ब्राह्मण म्हणाला: पृथ्वीवर जेवढे जीव आहेत, ते सगळे अन्नावर अवलंबून आहेत; तुमचं अन्न कसं असतं, तेही मला खरं खरं ऐकायचं आहे.

प्रेता ऊचुः । यदि ते श्रवणे श्रद्धा आहाराणां द्विजोत्तम । अस्माकं तु महीभाग शृणुत्वं सुसमाहितः ॥ २,२२.

प्रेतांनी म्हटलं: जर तुला आमच्या अन्नाबद्दल ऐकण्याची श्रद्धा असेल, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा, तर लक्ष देऊन ऐक, हे भाग्यवान.

ब्राह्मण उवाच । कथयन्तु महाप्रेता आहारं च पृथक्पृथक् । इत्युक्तां ब्राह्मणेनेममूचुः प्रेताः पृथकपृथक् ॥ २,२२.

ब्राह्मण म्हणाला: हे महाप्रेतांनो, प्रत्येकाने आपापलं अन्न वेगळं सांगावं. असं ब्राह्मणाने म्हटल्यावर, प्रेतांनी एकेक करून सांगितलं.

प्रेता ऊचुः । शृणु चाहारमस्माकं सर्वसत्त्बविगर्हितम् । यच्छ्रुत्वा गर्हसे ब्रह्मन् भूयोभूयश्च गर्हितम् ॥ २,२२.

प्रेतांनी म्हटलं: आमचं अन्न सगळ्या सत्त्वांनी तुच्छ मानलेलं आहे; ते ऐकल्यावर, हे ब्राह्मणा, तू नक्कीच त्याचा तिरस्कार करशील, कारण ते फारच निंदनीय आहे.

श्लेष्ममूत्रपुरीषोत्थं शरीराणां मलैः सह । उच्छिष्टैश्चैव चान्यैश्च प्रेतानां भोजनं भवेत् ॥ २,२२.

प्रेतांचं अन्न म्हणजे कफ, लघवी, विष्ठा, शरीरातील घाण, उष्टं आणि अशा इतर वस्तू असतात.

गृहाणि चाप्यशौचानि प्रकीर्णोपस्कराणि च । मलिनानि प्रसूतानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात अपवित्रता असते, भांडी विखुरलेली असतात, घाण साचलेली असते किंवा नुकतीच बाळंतपण झाली असते, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

नास्ति सत्यं गृहे यत्र न शौचं न च संयमः । पतितैर्दस्युभिः सङ्गः प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात सत्य बोलले जात नाही, स्वच्छता आणि संयम नाही, वाईट लोकांशी किंवा चोरट्यांशी संगत असते, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

बलिमन्त्रविहीनानि होमहीनानि यानि च । स्वाध्याय व्रतहीनानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात नैवेद्य, मंत्र, होम किंवा व्रत यांचा अभाव असतो, आणि जिथे स्वाध्याय किंवा नियम पाळले जात नाहीत, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

न लज्जा न च मर्यादा यदात्र स्त्रीजितो गृही । गुरवो यत्र पूज्या न प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात लाज किंवा शिस्त राहत नाही, पुरुष स्त्रीच्या अधीन असतो आणि वडीलधाऱ्यांचा सन्मान केला जात नाही, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

यत्र लोभस्तथा क्रोधो निद्रा शोको भयं मदः । आलस्यं कलहो नित्यं प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात लोभ, राग, आळशीपणा, झोप, दुःख, भीती, मद्यपान आणि नेहमी भांडण असते, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

भर्तृहीना च या नारी परवीर्यं निषेवते । बीजं मूत्रसमायुर्क्त प्रेता भुञ्जन्ति तत्तु वै ॥ २,२२.

ज्या स्त्रीचा पती नसतो आणि ती दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध ठेवते, किंवा तिच्या गर्भात दुसऱ्याचे बीज किंवा मूत्र असते, तिथे त्या स्त्रीचे अन्न प्रेतात्मे खातात.

लज्जा मे जायते तात वदतो भोजनं स्वकम् । यत्स्त्रीरजो योनिगतं प्रेता भुञ्जन्ति तत्तु वै ॥ २,२२.

माझ्या बोलण्याने मला लाज वाटते, कारण ज्या अन्नात स्त्रीचे मासिक पाळीचे रक्त किंवा गर्भाशयाचा दोष असतो, ते अन्न प्रेतात्मे खातात.

निर्विण्णाः प्रेतभावेन पृच्छामि त्वां दृढव्रत । यथा न भविता प्रेतस्तन्मे वद तपोधन । नित्यं मृत्युर्वरं जन्तोः प्रेतत्वं मा भवेत्क्वचित् ॥ २,२२.

प्रेतावस्थेमुळे मी खूप दुःखी झालो आहे, म्हणून मी तुला विचारतो, हे दृढव्रती, प्रेत होण्यापासून कसे वाचावे ते मला सांग. मृत्यू सर्वांना निश्चित आहे, पण प्रेतावस्था कधीच येऊ नये.

ब्राह्मण उवाच । उपवासपरो नित्यं कृच्छ्रचान्द्रायणे रतः । व्रतैश्च विविधैः पूतो न प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

ब्राह्मण म्हणाला: जो नेहमी उपवास करतो, कठीण व्रत आणि चंद्रायण व्रत करतो, आणि विविध व्रत्यांनी शुद्ध होतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.

एकादश्यां व्रतं कुर्वञ्जागरेण समन्वितम् । अपरैः सुकृतैः पूतो न प्रेतो न प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो एकादशीचे व्रत जागरणासह करतो आणि इतर चांगल्या कर्मांनी शुद्ध होतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.

इष्ट्वा वै वाश्वमेधादीन्दद्याद्दानानि यो नरः । आरामोद्यानवाप्यादेः प्रपायाश्चैव कारकः ॥ २,२२.

जो अश्वमेधासारखी यज्ञे करतो, दान देतो, बाग, उद्यान, तळी किंवा प्याऊ बांधतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.

कुमारीं ब्राह्मणानां तु विवाहयति शक्तितः । विद्यादोऽभयदश्चैव न प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना कन्यादान करतो, विद्या देतो किंवा कुणाला भयमुक्त करतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.

शूद्रान्नेन तु भुक्तेन जठरस्थेन यो मृतः । दुर्मृत्युना मृतो यश्च स प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो शूद्राच्या हातचे अन्न खाऊन मरण पावतो किंवा ज्याचा मृत्यू अशुभ प्रकारे होतो, तो माणूस प्रेत होतो.

अयाज्ययाजकश्चैव याज्यानां च विवर्जकः । कारुभिश्च रतो नित्यं स प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो अयोग्य लोकांसाठी यज्ञ करतो, योग्यांसाठी टाळतो किंवा नेहमी कारागिरांच्या संगतीत राहतो, तो माणूस प्रेत होतो.

कृत्वा मद्यपसम्पर्कं मद्यपस्त्रीनिषेवणम् । अज्ञानाद्भक्षयन्मांसं स प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो मद्यपान करणाऱ्यांशी संग करतो, मद्यपान करणाऱ्या स्त्रियांशी संबंध ठेवतो किंवा अज्ञानाने मांस खातो, तो माणूस प्रेत होतो.

देवद्रव्यं च ब्रह्मस्वं गुरुद्रव्यं तथैव च । कन्यां ददाति शुल्केन स प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो देव, ब्राह्मण किंवा गुरूंची वस्तू दुसऱ्याला देतो किंवा कन्येचे पैसे घेऊन लग्न लावतो, तो माणूस प्रेत होतो.

मातरं भगिनीं भार्यां स्नुषां दुहितरं तथाः । अदृष्टदोषास्त्यजति स प्रेतो जादृ ॥ २,२२.

जो आपल्या आईला, बहिणीला, पत्नीला, सूनबाईला किंवा मुलीला कोणताही दोष नसताना टाकून देतो, तो माणूस प्रेत होतो.

न्यासापहर्ता मित्रध्रुक्परदाररतः सदा । विश्वासघाती कूटश्च स प्रेदृ ॥ २,२२.

जो ठेवलेली वस्तू चोरतो, मित्राचा विश्वासघात करतो, नेहमी परस्त्रीशी संबंध ठेवतो, विश्वास तोडतो किंवा फसवणूक करतो, तो माणूस प्रेत होतो.

भ्रातृध्रुग्ब्रह्महा गोघ्नः सुरापो गुरुतल्पगः । कुलमार्गं परित्यज्य ह्यनृतोक्तौ सदा रतः । हर्ता हेम्नश्च भूमेश्च स प्रेदृ ॥ २,२२.

जो आपल्या भावाचा विश्वासघात करतो, ब्राह्मणाचा किंवा गायीचा वध करतो, मद्यपान करतो, गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, आपल्या कुळाचा नीट मार्ग सोडतो, नेहमी खोटं बोलतो, सोनं किंवा जमीन चोरतो — असा मनुष्य मृत्यूनंतर प्रेत बनतो.

भीष्म उवाच । एवं ब्रुवति वै विप्रे आकाशे दुन्दुभिस्वनः । अपतत्पुष्पवर्षं च देवर्मुक्तं द्विजोपरि ॥ २,२२.

भीष्म म्हणाले: त्या ब्राह्मणाने असे बोलताच आकाशात देवांचे डंके वाजले आणि देवांनी टाकलेली फुलांची वृष्टी त्या ब्राह्मणावर पडली.