गरुडपुराणम्

दर्शनेन च ते ब्रह्मन्मुदिताप्यायिता वयम् । मुहूर्तन्तिष्ठ वक्ष्यामि वृत्तान्तं सर्वमादितः ॥ २,२२.

हे ब्राह्मण, तुझ्या दर्शनाने आम्ही आनंदी आणि ताजेतवाने झालो आहोत; थोडा वेळ थांब, मी तुला सुरुवातीपासून सगळा वृत्तांत सांगतो.

अहं पर्युषितो नाम एष सूचीमुखस्तथा । शीघ्रगो रोघ (ह) कश्चैव पञ्चमो लेखकः स्मतृतः ॥ २,२२.

माझं नाव पर्युषित आहे, ह्याचं नाव सूचिमुख, आणि हे शिघ्रग, रोधक, आणि पाचवा लेखक म्हणून ओळखला जातो.

एवं नाम्ना च सर्वे वै संप्राप्ताः प्रेततां वयम् । ब्राह्मण उवाच । प्रेतानां कर्मजातानां कथं वै नामसम्भवः । किञ्चित्कारणमुदिश्य येन ब्रूयाः स्वनामकान् ॥ २,२२.

अशा नावांनी आम्ही सगळे प्रेतयोनीत आलो आहोत. ब्राह्मण म्हणाला: वेगवेगळ्या कर्मांनी जन्मलेल्यांना अशी नावे कशी मिळतात? प्रत्येकाने आपल्या नावामागचं कारण सांगावं.

प्रेतराज उवाच । मया स्वादु सदा भुक्तं दत्तं पर्युषितं द्विज ॥ २,२२.

प्रेतराज म्हणाला: मी नेहमीच शिळं अन्न खात असे आणि तेच दान करत असे, हे ब्राह्मणा.

शीघ्रं गच्छति विप्रेण याचितः क्षुधितेन वै । एतत्कारणमुद्दिश्य नाम पर्युषितं मम ॥ २,२२.

भुकेल्या ब्राह्मणाने मागितलं की, मी पटकन जात असे; म्हणूनच माझं नाव पर्युषित पडलं.

शीघ्रं गच्छति विप्रेण याचितः क्षुधितेन वै । एतत्कारणमुद्दिश्य शीघ्रगोऽयं द्विजोत्तम ॥ २,२२.

भुकेल्या ब्राह्मणाने मागितलं की, हा पटकन जात असे; म्हणूनच याला शिघ्रग म्हणतात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा.

सूचिता बहवोऽनेन विप्रा अन्नाधिकाङ्क्षया । एतत्कारणमुद्दिश्य एष सूचिमुखः स्मृतः ॥ २,२२.

याने अन्नाची खूप इच्छा असल्याने अनेक ब्राह्मणांकडे बोट दाखवलं; म्हणून याला सूचिमुख म्हणतात.

एकाकी मिष्टमश्राति पोष्यवर्गमृते सदा । ब्राह्मणानामभावेन रोध (ह) कस्तेन चोच्यते ॥ २,२२.

हा नेहमी एकट्याने गोड अन्न खात असे, फक्त ज्यांना पोसावं लागायचं त्यांना वगळता; ब्राह्मण नसताना याला रोधक म्हणतात.

पुरायं मौनमास्थाय याचितो विलिखेद्भुवम् । तेन कर्मविपाकेन लेखको नाम चोच्यते ॥ २,२२.

पूर्वी हा मौन धारण करून, कुणी काही मागितलं की जमिनीवर रेघा ओढत असे; त्या कर्माच्या फळामुळे याला लेखक म्हणतात.

प्रेतत्वं कर्मभावेन प्राप्तं नामानि च द्विज । मेषाननो लेखकोऽयं रोध (ह) कः पर्वताननः ॥ २,२२.

आमच्या कर्मामुळे आम्ही प्रेतयोनीत पडलो आणि ही नावं मिळाली, हे ब्राह्मणा: मेंषानन, लेखक, रोधक, आणि पर्वतानन.

शीघ्रगः पुशुवक्त्रश्च सूचकः सूचिवक्त्रवान् । दुःखिता नितरां स्वमिन्पश्य रूपविपर्ययम् ॥ २,२२.

शिघ्रगाचं तोंड मेंढीसारखं आहे, पुषुवक्त्र; सूचकाचं तोंड सूचीसारखं आहे; आम्ही फारच दुःखी आहोत, स्वामी, आमच्या विकृत रूपाकडे पाहा.

कृत्वा मायामयं रूपं विचरामो महीतले । सर्वे च विकृताकारा लम्बोष्ठा विकृताननाः ॥ २,२२.

मायेमुळे वेगवेगळ्या रूपात आम्ही पृथ्वीवर फिरतो; आमचं सगळ्यांचं रूप विकृत आहे, ओठ लोंबते आणि तोंड वाकडं आहे.

बृहच्छरीरिणो रौद्रा जाताः स्वेनैव कर्मणा । एतत्ते सर्वमाख्यातं प्रेतत्वे कारणं मया ॥ २,२२.

आमची शरीरं मोठी आणि भयंकर आहेत, आणि आम्ही आमच्या कर्मामुळे असे जन्मलो; हे सर्व मी तुला सांगितलं, आम्ही प्रेतयोनीत कसे पडलो याचं कारण.

ज्ञानिनोऽपि वयं सर्वे जाताः स्म तव दर्शनात् । यत्र ते श्रवणे श्रद्धा तत्पृच्छ कथयामि ते ॥ २,२२.

आम्ही सर्व ज्ञानी असूनही तुझ्या समोर आलो आहोत; तुला जे ऐकायचं आहे त्यावर श्रद्धा असेल तर विचार, मी तुला सांगतो.

ब्राह्मण उवाच । ये जीवा भुवि जीवन्ति सर्वेऽप्याहारमूलकाः । युष्माकमपिचाहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ २,२२.

ब्राह्मण म्हणाला: पृथ्वीवर जेवढे जीव आहेत, ते सगळे अन्नावर अवलंबून आहेत; तुमचं अन्न कसं असतं, तेही मला खरं खरं ऐकायचं आहे.

प्रेता ऊचुः । यदि ते श्रवणे श्रद्धा आहाराणां द्विजोत्तम । अस्माकं तु महीभाग शृणुत्वं सुसमाहितः ॥ २,२२.

प्रेतांनी म्हटलं: जर तुला आमच्या अन्नाबद्दल ऐकण्याची श्रद्धा असेल, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा, तर लक्ष देऊन ऐक, हे भाग्यवान.

ब्राह्मण उवाच । कथयन्तु महाप्रेता आहारं च पृथक्पृथक् । इत्युक्तां ब्राह्मणेनेममूचुः प्रेताः पृथकपृथक् ॥ २,२२.

ब्राह्मण म्हणाला: हे महाप्रेतांनो, प्रत्येकाने आपापलं अन्न वेगळं सांगावं. असं ब्राह्मणाने म्हटल्यावर, प्रेतांनी एकेक करून सांगितलं.

प्रेता ऊचुः । शृणु चाहारमस्माकं सर्वसत्त्बविगर्हितम् । यच्छ्रुत्वा गर्हसे ब्रह्मन् भूयोभूयश्च गर्हितम् ॥ २,२२.

प्रेतांनी म्हटलं: आमचं अन्न सगळ्या सत्त्वांनी तुच्छ मानलेलं आहे; ते ऐकल्यावर, हे ब्राह्मणा, तू नक्कीच त्याचा तिरस्कार करशील, कारण ते फारच निंदनीय आहे.

श्लेष्ममूत्रपुरीषोत्थं शरीराणां मलैः सह । उच्छिष्टैश्चैव चान्यैश्च प्रेतानां भोजनं भवेत् ॥ २,२२.

प्रेतांचं अन्न म्हणजे कफ, लघवी, विष्ठा, शरीरातील घाण, उष्टं आणि अशा इतर वस्तू असतात.

गृहाणि चाप्यशौचानि प्रकीर्णोपस्कराणि च । मलिनानि प्रसूतानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात अपवित्रता असते, भांडी विखुरलेली असतात, घाण साचलेली असते किंवा नुकतीच बाळंतपण झाली असते, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

नास्ति सत्यं गृहे यत्र न शौचं न च संयमः । पतितैर्दस्युभिः सङ्गः प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात सत्य बोलले जात नाही, स्वच्छता आणि संयम नाही, वाईट लोकांशी किंवा चोरट्यांशी संगत असते, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

बलिमन्त्रविहीनानि होमहीनानि यानि च । स्वाध्याय व्रतहीनानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात नैवेद्य, मंत्र, होम किंवा व्रत यांचा अभाव असतो, आणि जिथे स्वाध्याय किंवा नियम पाळले जात नाहीत, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

न लज्जा न च मर्यादा यदात्र स्त्रीजितो गृही । गुरवो यत्र पूज्या न प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात लाज किंवा शिस्त राहत नाही, पुरुष स्त्रीच्या अधीन असतो आणि वडीलधाऱ्यांचा सन्मान केला जात नाही, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

यत्र लोभस्तथा क्रोधो निद्रा शोको भयं मदः । आलस्यं कलहो नित्यं प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ २,२२.

ज्या घरात लोभ, राग, आळशीपणा, झोप, दुःख, भीती, मद्यपान आणि नेहमी भांडण असते, तिथे त्या घरातील अन्न प्रेतात्मे खातात.

भर्तृहीना च या नारी परवीर्यं निषेवते । बीजं मूत्रसमायुर्क्त प्रेता भुञ्जन्ति तत्तु वै ॥ २,२२.

ज्या स्त्रीचा पती नसतो आणि ती दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध ठेवते, किंवा तिच्या गर्भात दुसऱ्याचे बीज किंवा मूत्र असते, तिथे त्या स्त्रीचे अन्न प्रेतात्मे खातात.

लज्जा मे जायते तात वदतो भोजनं स्वकम् । यत्स्त्रीरजो योनिगतं प्रेता भुञ्जन्ति तत्तु वै ॥ २,२२.

माझ्या बोलण्याने मला लाज वाटते, कारण ज्या अन्नात स्त्रीचे मासिक पाळीचे रक्त किंवा गर्भाशयाचा दोष असतो, ते अन्न प्रेतात्मे खातात.

निर्विण्णाः प्रेतभावेन पृच्छामि त्वां दृढव्रत । यथा न भविता प्रेतस्तन्मे वद तपोधन । नित्यं मृत्युर्वरं जन्तोः प्रेतत्वं मा भवेत्क्वचित् ॥ २,२२.

प्रेतावस्थेमुळे मी खूप दुःखी झालो आहे, म्हणून मी तुला विचारतो, हे दृढव्रती, प्रेत होण्यापासून कसे वाचावे ते मला सांग. मृत्यू सर्वांना निश्चित आहे, पण प्रेतावस्था कधीच येऊ नये.

ब्राह्मण उवाच । उपवासपरो नित्यं कृच्छ्रचान्द्रायणे रतः । व्रतैश्च विविधैः पूतो न प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

ब्राह्मण म्हणाला: जो नेहमी उपवास करतो, कठीण व्रत आणि चंद्रायण व्रत करतो, आणि विविध व्रत्यांनी शुद्ध होतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.

एकादश्यां व्रतं कुर्वञ्जागरेण समन्वितम् । अपरैः सुकृतैः पूतो न प्रेतो न प्रेतो जायते नरः ॥ २,२२.

जो एकादशीचे व्रत जागरणासह करतो आणि इतर चांगल्या कर्मांनी शुद्ध होतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.