गरुडपुराणम्

इति सञ्चिन्त्यहृदये पक्षिन्यद्यत्प्रयच्छति । तत्सर्वमात्मना भुङ्क्ते दानं वेदविदो विदुः ॥ २,२१.

मनापासून जे काही दिले जाते, हे पक्षी, ते सर्व स्वतःच उपभोगतो; वेदज्ञ लोक हेच खरे दान मानतात.

पुन्नामनरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः । तस्मात्पुत्त्र इति प्रोक्त इह चापि परत्र च ॥ २,२१.

पुत्र आपल्या वडिलांना पुत्त नावाच्या नरकातून वाचवतो म्हणून त्याला 'पुत्र' असे म्हणतात, या जगात आणि परलोकातही.

अपमृत्युमृतौ स्यातां पितरौ कस्यचित्खग । व्रततीर्थाविवाहादिश्राद्धं संवत्सरं त्यजेत् ॥ २,२१.

हे पक्षीराज, जर आई किंवा वडिलांचा अकाली मृत्यू झाला, तर एक वर्ष व्रत, तीर्थयात्रा, विवाह आणि श्राद्ध करणे टाळावे.

स्वप्नाध्यायमिमं यस्तु प्रेत लिङ्गनिदर्शकम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि प्रेतचिह्नं न पश्यति ॥ २,२१.

जो कोणी हा स्वप्नाध्याय वाचतो किंवा ऐकतो, जो प्रेतचिन्हे दाखवतो, त्याला प्रेताची कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२ गरुड उवाच । सम्भवन्ति कथं प्रेताः केन तेषां गतिर्भवेत् । कीदृक्तेषां भवेद्रूपं भोजनं किं भवेत्प्रभो ॥ २,२२.

गरुड म्हणाला: प्रेत कसे निर्माण होतात, त्यांचे पुढे काय होते, त्यांचे रूप कसे असते आणि ते काय खातात, हे प्रभो, मला सांगा.

सुप्रीतास्ते कथं प्रेताः क्व तिष्ठन्ति सुरेश्वर । प्रसन्नः कृपया देव प्रश्रमेनं वदस्व मे ॥ २,२२.

देवाधिदेव, ते प्रेत संतुष्ट कसे होतात आणि कुठे राहतात? कृपाळू देव, कृपया मला हे काळजीपूर्वक सांग.

श्रीभगवानुवाच । पापकर्मरता ये वै पूर्वकर्मवशानुगाः । जायन्ते ते मृताः प्रेतास्ताञ्छृणुष्व वदाम्यहम् ॥ २,२२.

श्रीभगवान म्हणाले — जे पापी कृत्यांत रमतात आणि पूर्वजन्माच्या कर्मामुळे तसे वागतात, ते मृत्यूनंतर प्रेत म्हणून जन्म घेतात. त्यांची माहिती मी तुला सांगतो, ऐक.

वापीकूपतडागांश्च आरामं सुरमन्दिरम् । प्रपां सद्म सुवृक्षांश्च तथा भोजनशालिकाः ॥ २,२२.

विहिरी, तळी, तलाव, बागा, देवळे, धर्मशाळा, घरे, सुंदर झाडे आणि अन्नधान्याची शेतं —

पितृपैतामहं धर्मं किक्रीणाति स पापभाक् । मृतः प्रेतत्वमाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २,२२.

जो पापी माणूस पितरांचा किंवा वडिलांचा धर्म विकतो, तो मरणानंतर सृष्टीच्या अंतापर्यंत प्रेतावस्था प्राप्त करतो.

गोचरं ग्रामसीमां तडागारामगह्वरम् । कर्षयन्ति च ये लोभात्प्रेतास्ते वै भवन्ति हि ॥ २,२२.

जे लोभामुळे चराऊ जागा, गावाची सीमा, तलाव, बागा किंवा जंगल बळकावतात, ते प्रेत होतात.

चण्डालादुदकात्सर्पाद्ब्राह्मणाद्बैद्युताग्नितः । दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च मरणं पापकर्मिणाम् ॥ २,२२.

पाप करणाऱ्यांना चांडाळ, पाणी, साप, ब्राह्मण, वीज, दात असलेली जनावरे किंवा हिंस्र प्राणी यांच्या हातून मृत्यू येतो.

उद्बन्धनमृता ये च विषशस्त्रहताश्च ये । आत्मोपघातिनो ये च विषूच्यादिहतास्तथा ॥ २,२२.

जे फास लावून, विष पिऊन, शस्त्राने, आत्महत्या करून किंवा हैजा सारख्या रोगांनी मरतात —

महारोगैर्मृता ये च पापरोगैश्च दस्युभिः । असंस्कृतप्रमीता ये विहिताचारवर्जिताः ॥ २,२२.

जे मोठ्या आजारांनी, पापी रोगांनी, दरोडेखोरांनी, विधिविना किंवा धर्माचरण न करता मरतात —

वृषोत्सर्गादिलुप्ताश्चलुप्तमासिकपिण्डकाः । यस्यानयति शूद्रोग्निं तृणकाष्ठहवींषि सः ॥ २,२२.

ज्यांचे वृषोत्सर्गामुळे किंवा इतर कारणांनी श्राद्ध, मासिक पिंड किंवा अग्नीचे विधी होत नाहीत, किंवा गवत-लाकडाची होम सामग्री अर्पण केली जात नाही —

पतनात्पर्वतानां च भित्तिपातेन ये मृताः । रजस्वलादिदोषैश्च न च भूमौ मताश्च ये ॥ २,२२.

जे डोंगरावरून पडून, भिंत कोसळून, रजस्वला अशुद्धतेसारख्या कारणांनी मरतात किंवा ज्यांचे मृतदेह जमिनीवर पुरले जात नाहीत —

अन्तरिक्षे मृता ये च विष्णुस्मरणवर्जिताः । सूतकैः श्वादिसंपर्कैः प्रेतभावा इह क्षितौ ॥ २,२२.

जे आकाशात मरतात, विष्णूचे स्मरण करत नाहीत, अशुद्ध व्यक्ती, कुत्रा वगैरे यांच्या संपर्कात येतात — ते पृथ्वीवर प्रेत होतात.

एवमादिभिरन्यैश्च कुमृत्युवशगाश्च ये । ते सर्वे प्रेतयोनिस्था विचरन्ति मरुस्थले ॥ २,२२.

अशा प्रकारच्या अकाली किंवा अपमृत्यूमुळे जे मरतात, ते सगळे प्रेतयोनीत वावरतात आणि वाळवंटात भटकतात.

मातरं भगिनीं भार्यां स्नुषां दुहितरं तथा । अदृष्टदोषां त्यजति स प्रेतो जायतेध्रुवम् ॥ २,२२.

जो आपली आई, बहीण, पत्नी, सून किंवा मुलगी — जरी त्यांच्यात काहीही दोष नसला — त्यांना सोडून देतो, तो नक्कीच प्रेत होतो.

भ्रातृध्रुग्ब्रह्महा गोघ्नः सुरापो गुरुतल्पगः । हेमक्षौमहरस्तार्क्ष्य स वै प्रेतत्वमाप्नुयात् ॥ २,२२.

जो भाऊद्रोही, ब्राह्मणहंता, गायीचा वध करणारा, मद्यपान करणारा, गुरुपत्नीशी संबंध ठेवणारा किंवा सोने-कापड चोरणारा आहे, तो तक्षक, तो नक्कीच प्रेतावस्था प्राप्त करतो.

न्यासापहर्ता मित्रध्रुक्परदाररतस्तथा । विश्वासघाती क्रूरस्तु स प्रेतो जायते ध्रुवम् ॥ २,२२.

जो ठेवलेली वस्तू चोरतो, मित्राचा विश्वासघात करतो, परस्त्रीशी संबंध ठेवतो, विश्वासघात करतो किंवा क्रूर आहे, तो नक्कीच प्रेत होतो.

कुलमार्गांश्च सन्त्यज्य परधर्मरतस्तथा । विद्यावृत्तविहीनश्च स प्रेतो जायतेध्रुवम् ॥ २,२२.

जो आपल्या कुळाचा मार्ग सोडतो, दुसऱ्याच्या धर्मात रमतो किंवा विद्या आणि उपजीविका नसलेला आहे, तो नक्कीच प्रेत होतो.

अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । युधिष्ठिरस्य संवादं भीष्मेण सह सुव्रत । तदहं कथयिष्यामि यच्छ्रुत्वा सौख्यमाप्नुयात् ॥ २,२२.

इथे एक प्राचीन कथा सांगितली जाते — युधिष्ठिर आणि भीष्म यांचा संवाद, हे सुव्रत. मी ती सांगतो, जी ऐकून माणसाला सुख मिळते.

युधिष्ठिर उवाच । केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वमुपजायते । केन वा मुच्यते कस्मात्तन्मे ब्रूहि पितामह । यच्छ्रुत्वा न पुनर्मोहमेवं यास्या मि सुव्रत ॥ २,२२.

युधिष्ठिर म्हणतो — कोणत्या कर्माच्या फळामुळे प्रेतावस्था येते? कोणत्या गोष्टीमुळे किंवा कशामुळे यातून मुक्ती मिळते? हे मला सांगा, पितामह, म्हणजे मी पुन्हा कधीच मोहात पडणार नाही, हे सुव्रत.

भीष्म उवाच । येनैव जायते प्रेतो येनैव स विमुच्यते । प्राप्नोति नरकं घोरं दुस्तरं दैवतैरपि ॥ २,२२.

भीष्म म्हणाले: ज्या कारणामुळे माणूस प्रेतयोनीत जन्म घेतो, त्याच कारणामुळे तो मुक्तही होतो; अन्यथा, तो इतका भयंकर नरकात पडतो की, तो दैवतांनाही ओलांडता येत नाही.

सततं श्रवणाद्यस्य पुण्यश्रवणकीर्तनात् । मानवा विप्रमुच्यन्ते आपन्नाः प्रेतयोनिषु ॥ २,२२.

ज्याच्या पुण्यकथांचे नेहमी ऐकणे आणि कीर्तन केल्याने, माणसे प्रेतयोनीत पडण्यापासून मुक्त होतात.

श्रूयते हि पुरा वत्स ब्राह्मणः शंसितव्रतः । नाम्ना सन्तप्तकः ख्यात स्तपोर्ऽथे वनमाश्रितः ॥ २,२२.

हे प्रिय, पूर्वी एक संतप्तक नावाचा, कठोर व्रत पाळणारा ब्राह्मण होता, जो तपासाठी जंगलात राहायला गेला होता, असे ऐकायला मिळते.

स्वाध्याययुक्तो होमेन यो (या) गयुक्तो दयान्वितः । यजन्स सकलान्यज्ञान्युक्त्या कालं च विक्षिपन् ॥ २,२२.

तो ब्राह्मण नेहमी स्वाध्यायात मग्न असे, होम करत असे, दयाळू होता, योग्य रीतीने सर्व यज्ञ करीत असे आणि असा काळ घालवीत असे.

ब्रहामचर्यसमायुक्तो युक्तस्तपसि मार्दवे । परलोकभयोपेतः सत्यशौचैश्च निर्मलः ॥ २,२२.

तो ब्रह्मचर्याचे पालन करणारा, सौम्य तपात स्थिर, परलोकाची भीती असलेला, सत्य आणि शुद्धतेने निर्मळ असा होता.

युक्तोऽहि गुरुवाक्येन युक्तश्चातिथिपूजने । आत्मयोगे सदोद्युक्तः सर्वद्वन्द्वविवर्जितः ॥ २,२२.

तो गुरूंच्या वचनाला पाळणारा, अतिथींचे आदर करणारा, नेहमी आत्मसंयमात तत्पर आणि सर्व द्वंद्वांपासून मुक्त होता.