गरुडपुराणम्

श्रीभगवानुवाच । सत्यं वाप्यनृतं वापि वदन्ति क्षितिदेवताः । तदा सञ्चिन्त्य हृदये सत्यमेतद्द्विजेरितम् ॥ २,२१.

श्रीभगवान म्हणाले: पृथ्वीवरील देवता खरे किंवा खोटे बोलू शकतात; पण मनात विचार करून, द्विजांनी जे सांगितले ते खरे आहे असे समजावे.

भावभक्तिं पुरस्कृत्य पितृभक्तिपरायणः । कृत्वा कृष्णबलिं चैव पुरश्चरण पूर्वकम् ॥ २,२१.

मनापासून भक्ती ठेवून, पितरांची सेवा करण्याचा संकल्प करून, योग्य विधीपूर्वक कृष्णाला नैवेद्य अर्पण करावा.

जपहोमैस्तथा दानैः प्रकुर्याद्देहसोधनम् । कृतेन तेन विघ्नानि विनश्यन्ति खगेश्वर ॥ २,२१.

जप, होम आणि दान यांद्वारे शरीर शुद्ध करावे; असे केल्याने सर्व अडथळे दूर होतात, हे पक्षीराज.

भूतप्रेतपिशाचैर्वा स चेदन्यैः प्रपीड्यते । पित्रुद्देशेन वै कुर्यान्नारायणबलिं तदा । विमुक्तः सर्वपीडाभ्य इति सत्यं वचो मम ॥ २,२१.

जर भूत, प्रेत, पिशाच्च किंवा इतर कोणत्याही कारणाने त्रास होत असेल, तर पितरांच्या निमित्ताने नारायणाला नैवेद्य अर्पण करावा; त्यामुळे सर्व दुःखातून मुक्ती मिळते—हे माझे खरे वचन आहे.

पितृपीडा भवेद्यत्र कृत्यैरन्यैर्न मुच्यते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पितृभक्तिपरो भवेत् ॥ २,२१.

जिथे पितरांचा त्रास इतर कोणत्याही उपायांनी जात नाही, तिथे सर्व प्रयत्नांनी पितरांची सेवा करावी.

नवमे दशमे वर्षे पिक्षुद्देशेन वै पुमान् । गायत्त्रीमयुतं जप्त्वा दशांशेन च होमयेत् ॥ २,२१.

नवव्या किंवा दहाव्या वर्षी, पितरांच्या निमित्ताने, पुरुषाने गायत्री मंत्र दहा हजार वेळा जपावा आणि त्याच्या दहाव्या भागाने होम करावा.

कृत्वा कृष्णबलिं पूर्वं वृषोत्सर्गादिकाः क्रियाः । सर्वोपद्रवहीनस्तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् । उत्तमं लोकमाप्नोति ज्ञातिप्राधान्यमेव च ॥ २,२१.

आधी कृष्णाला नैवेद्य अर्पण करून, वृषोस्त्सर्गादी विधी केल्यावर, सर्व संकटे दूर होतात, सर्व सुख मिळते, उत्तम लोक मिळतो आणि नातेवाईकांत मान मिळतो.

पितृमा तृसमं लोके नास्त्यन्यद्दैवतं परम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्पितरौ सदा ॥ २,२१.

या जगात पितरांपेक्षा मोठे दैवत नाही; म्हणून सर्व प्रयत्नांनी नेहमी आईवडिलांची पूजा करावी.

हितानामुपदेष्टा हि प्रत्यक्षं दैवतं पिता । अन्या या देवता लोके न देहप्रभवो हि ताः ॥ २,२१.

वडील हे प्रत्यक्ष दैवत आणि हित सांगणारे असतात; इतर दैवतांनी शरीर निर्माण केलेले नाही.

शरीरमेव जन्तूनां स्वर्गमोक्षैकसाधनम् । देहो दत्तो हि येनैवं कोऽन्यः पूज्यतमस्ततः ॥ २,२१.

सर्व जीवांसाठी शरीर हेच स्वर्ग आणि मुक्ती मिळवण्याचे एकमेव साधन आहे; हे शरीर ज्यांनी दिले, त्यांच्यापेक्षा पूज्य दुसरे कोण असू शकते?

इति सञ्चिन्त्यहृदये पक्षिन्यद्यत्प्रयच्छति । तत्सर्वमात्मना भुङ्क्ते दानं वेदविदो विदुः ॥ २,२१.

मनापासून जे काही दिले जाते, हे पक्षी, ते सर्व स्वतःच उपभोगतो; वेदज्ञ लोक हेच खरे दान मानतात.

पुन्नामनरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः । तस्मात्पुत्त्र इति प्रोक्त इह चापि परत्र च ॥ २,२१.

पुत्र आपल्या वडिलांना पुत्त नावाच्या नरकातून वाचवतो म्हणून त्याला 'पुत्र' असे म्हणतात, या जगात आणि परलोकातही.

अपमृत्युमृतौ स्यातां पितरौ कस्यचित्खग । व्रततीर्थाविवाहादिश्राद्धं संवत्सरं त्यजेत् ॥ २,२१.

हे पक्षीराज, जर आई किंवा वडिलांचा अकाली मृत्यू झाला, तर एक वर्ष व्रत, तीर्थयात्रा, विवाह आणि श्राद्ध करणे टाळावे.

स्वप्नाध्यायमिमं यस्तु प्रेत लिङ्गनिदर्शकम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि प्रेतचिह्नं न पश्यति ॥ २,२१.

जो कोणी हा स्वप्नाध्याय वाचतो किंवा ऐकतो, जो प्रेतचिन्हे दाखवतो, त्याला प्रेताची कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२ गरुड उवाच । सम्भवन्ति कथं प्रेताः केन तेषां गतिर्भवेत् । कीदृक्तेषां भवेद्रूपं भोजनं किं भवेत्प्रभो ॥ २,२२.

गरुड म्हणाला: प्रेत कसे निर्माण होतात, त्यांचे पुढे काय होते, त्यांचे रूप कसे असते आणि ते काय खातात, हे प्रभो, मला सांगा.

सुप्रीतास्ते कथं प्रेताः क्व तिष्ठन्ति सुरेश्वर । प्रसन्नः कृपया देव प्रश्रमेनं वदस्व मे ॥ २,२२.

देवाधिदेव, ते प्रेत संतुष्ट कसे होतात आणि कुठे राहतात? कृपाळू देव, कृपया मला हे काळजीपूर्वक सांग.

श्रीभगवानुवाच । पापकर्मरता ये वै पूर्वकर्मवशानुगाः । जायन्ते ते मृताः प्रेतास्ताञ्छृणुष्व वदाम्यहम् ॥ २,२२.

श्रीभगवान म्हणाले — जे पापी कृत्यांत रमतात आणि पूर्वजन्माच्या कर्मामुळे तसे वागतात, ते मृत्यूनंतर प्रेत म्हणून जन्म घेतात. त्यांची माहिती मी तुला सांगतो, ऐक.

वापीकूपतडागांश्च आरामं सुरमन्दिरम् । प्रपां सद्म सुवृक्षांश्च तथा भोजनशालिकाः ॥ २,२२.

विहिरी, तळी, तलाव, बागा, देवळे, धर्मशाळा, घरे, सुंदर झाडे आणि अन्नधान्याची शेतं —

पितृपैतामहं धर्मं किक्रीणाति स पापभाक् । मृतः प्रेतत्वमाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २,२२.

जो पापी माणूस पितरांचा किंवा वडिलांचा धर्म विकतो, तो मरणानंतर सृष्टीच्या अंतापर्यंत प्रेतावस्था प्राप्त करतो.

गोचरं ग्रामसीमां तडागारामगह्वरम् । कर्षयन्ति च ये लोभात्प्रेतास्ते वै भवन्ति हि ॥ २,२२.

जे लोभामुळे चराऊ जागा, गावाची सीमा, तलाव, बागा किंवा जंगल बळकावतात, ते प्रेत होतात.

चण्डालादुदकात्सर्पाद्ब्राह्मणाद्बैद्युताग्नितः । दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च मरणं पापकर्मिणाम् ॥ २,२२.

पाप करणाऱ्यांना चांडाळ, पाणी, साप, ब्राह्मण, वीज, दात असलेली जनावरे किंवा हिंस्र प्राणी यांच्या हातून मृत्यू येतो.

उद्बन्धनमृता ये च विषशस्त्रहताश्च ये । आत्मोपघातिनो ये च विषूच्यादिहतास्तथा ॥ २,२२.

जे फास लावून, विष पिऊन, शस्त्राने, आत्महत्या करून किंवा हैजा सारख्या रोगांनी मरतात —

महारोगैर्मृता ये च पापरोगैश्च दस्युभिः । असंस्कृतप्रमीता ये विहिताचारवर्जिताः ॥ २,२२.

जे मोठ्या आजारांनी, पापी रोगांनी, दरोडेखोरांनी, विधिविना किंवा धर्माचरण न करता मरतात —

वृषोत्सर्गादिलुप्ताश्चलुप्तमासिकपिण्डकाः । यस्यानयति शूद्रोग्निं तृणकाष्ठहवींषि सः ॥ २,२२.

ज्यांचे वृषोत्सर्गामुळे किंवा इतर कारणांनी श्राद्ध, मासिक पिंड किंवा अग्नीचे विधी होत नाहीत, किंवा गवत-लाकडाची होम सामग्री अर्पण केली जात नाही —

पतनात्पर्वतानां च भित्तिपातेन ये मृताः । रजस्वलादिदोषैश्च न च भूमौ मताश्च ये ॥ २,२२.

जे डोंगरावरून पडून, भिंत कोसळून, रजस्वला अशुद्धतेसारख्या कारणांनी मरतात किंवा ज्यांचे मृतदेह जमिनीवर पुरले जात नाहीत —

अन्तरिक्षे मृता ये च विष्णुस्मरणवर्जिताः । सूतकैः श्वादिसंपर्कैः प्रेतभावा इह क्षितौ ॥ २,२२.

जे आकाशात मरतात, विष्णूचे स्मरण करत नाहीत, अशुद्ध व्यक्ती, कुत्रा वगैरे यांच्या संपर्कात येतात — ते पृथ्वीवर प्रेत होतात.

एवमादिभिरन्यैश्च कुमृत्युवशगाश्च ये । ते सर्वे प्रेतयोनिस्था विचरन्ति मरुस्थले ॥ २,२२.

अशा प्रकारच्या अकाली किंवा अपमृत्यूमुळे जे मरतात, ते सगळे प्रेतयोनीत वावरतात आणि वाळवंटात भटकतात.

मातरं भगिनीं भार्यां स्नुषां दुहितरं तथा । अदृष्टदोषां त्यजति स प्रेतो जायतेध्रुवम् ॥ २,२२.

जो आपली आई, बहीण, पत्नी, सून किंवा मुलगी — जरी त्यांच्यात काहीही दोष नसला — त्यांना सोडून देतो, तो नक्कीच प्रेत होतो.

भ्रातृध्रुग्ब्रह्महा गोघ्नः सुरापो गुरुतल्पगः । हेमक्षौमहरस्तार्क्ष्य स वै प्रेतत्वमाप्नुयात् ॥ २,२२.

जो भाऊद्रोही, ब्राह्मणहंता, गायीचा वध करणारा, मद्यपान करणारा, गुरुपत्नीशी संबंध ठेवणारा किंवा सोने-कापड चोरणारा आहे, तो तक्षक, तो नक्कीच प्रेतावस्था प्राप्त करतो.