गरुडपुराणम्

सर्वविघ्नानि सन्त्यज्य मुक्त्युपायं करोति यः । तस्य कर्मफलं साधु प्रेतवृत्तिश्च शाश्वती ॥ २,२१.

जो सर्व अडथळे सोडून मुक्तीचा उपाय करतो, त्याला चांगले फळ मिळते आणि प्रेताची स्थिती कायम राहते.

स भवेत्तेन मुक्तस्तु दत्तं श्रेयस्करं परम् । स्वयं तृप्यति भोः पक्षिन्यस्योद्देशेन दीयते ॥ २,२१.

त्यामुळे तो मुक्त होतो; श्रेष्ठ आणि कल्याणकारी दान मिळते. ज्या व्यक्तीसाठी दान केले जाते, तो स्वतः तृप्त होतो, हे पक्षी.

शृणु सत्यमिदं तार्क्ष्य यद्ददाति भुनक्ति सः । आत्मानं श्रेयसा युञ्ज्यात्प्रेतस्तृप्तिं चिरं व्रजेत् ॥ २,२१.

हे तार्क्ष्य, हे सत्य ऐक: जो जे देतो आणि भोगतो, ते शुभासाठी अर्पण करावे; त्यामुळे प्रेत दीर्घकाळ तृप्त राहतो.

ते तृप्ताः शुभमिच्छन्ति निजबन्धुषु सर्वदा । अज्ञातयस्तु ये दुष्टाः पीडयन्ति स्ववंशजान् ॥ २,२१.

जे तृप्त आहेत, ते नेहमी आपल्या नातेवाईकांचे भलेच इच्छितात; पण जे अज्ञात आणि वाईट प्रेत आहेत, ते आपल्या वंशजांना त्रास देतात.

निवारयन्ति तृप्तास्ते जायमानानुकम्पकाः । पश्चात्ते मुक्तिमायन्ति काले प्राप्ते स्वपुत्रतः । सदा बन्धुषु यच्छन्ति वृद्धिमृद्धिं खगाधिप ॥ २,२१.

जे तृप्त आहेत, ते जन्मणाऱ्यांना रोखतात आणि दया दाखवतात; योग्य वेळी त्यांना आपल्या मुलांमुळे मुक्ती मिळते. ते नेहमी आपल्या नातेवाईकांना वाढ आणि समृद्धी देतात, हे पक्षिराज.

दर्शनाद्भाषणाद्यस्तु चेष्टातः पीडनाद्गतिम् । न प्रापयति मूढात्मा प्रेतशापैः स लिप्यते ॥ २,२१.

पण जो मूढ, दर्शन, बोलणे, कृती किंवा त्रास करूनही त्यांना पुढे नेऊ शकत नाही, तो प्रेतांच्या शापाने बांधला जातो.

अपुत्रकोऽपशुश्चैव दरिद्रो व्याधितस्तथा । वृत्तिहीनश्च हीनश्च भवेज्जन्मनिजन्मनि ॥ २,२१.

तो मुलाविना, जनावरांविना, गरीब, आजारी, उपजीविकेपासून वंचित आणि अपूर्ण असा जन्मोन्मुख जन्म घेत राहतो.

एवं ब्रुवन्ति ते प्रेताः पुनर्याभ्यं समाश्रिताः । तत्रस्थानां भवेन्मुक्तिः स्वकाले कर्मसंक्षये ॥ २,२१.

अशा प्रकारे जे मृतात्मे तुझ्याकडे पुन्हा आश्रय घेतात, त्यांना त्यांच्या कर्माचा परिणाम संपल्यावर योग्य वेळी त्या ठिकाणाहून मुक्ती मिळते.

गरुड उवाच । नाम गोत्रं न दृश्येत प्रतीतिर्नैव जायते । केचिद्वदन्ति दैवज्ञाः पीडां प्रेतसमुद्भवाम् ॥ २,२१.

गरुड म्हणाला: नाव आणि कुळ दिसत नाही, खात्रीही वाटत नाही; काही ज्योतिषी म्हणतात की ही वेदना मृतात्म्यांमुळे होते.

न स्वप्नश्चैष्टितं नैव दर्शनं न कदाचन । किं कर्तव्यं सुरश्रेष्ठ तत्र मे ब्रूहि निश्चितम् ॥ २,२१.

स्वप्न नाही, काही हालचाल नाही, कधीच दर्शनही नाही; हे देवश्रेष्ठा, अशा वेळी काय करावे, ते मला नक्की सांग.

श्रीभगवानुवाच । सत्यं वाप्यनृतं वापि वदन्ति क्षितिदेवताः । तदा सञ्चिन्त्य हृदये सत्यमेतद्द्विजेरितम् ॥ २,२१.

श्रीभगवान म्हणाले: पृथ्वीवरील देवता खरे किंवा खोटे बोलू शकतात; पण मनात विचार करून, द्विजांनी जे सांगितले ते खरे आहे असे समजावे.

भावभक्तिं पुरस्कृत्य पितृभक्तिपरायणः । कृत्वा कृष्णबलिं चैव पुरश्चरण पूर्वकम् ॥ २,२१.

मनापासून भक्ती ठेवून, पितरांची सेवा करण्याचा संकल्प करून, योग्य विधीपूर्वक कृष्णाला नैवेद्य अर्पण करावा.

जपहोमैस्तथा दानैः प्रकुर्याद्देहसोधनम् । कृतेन तेन विघ्नानि विनश्यन्ति खगेश्वर ॥ २,२१.

जप, होम आणि दान यांद्वारे शरीर शुद्ध करावे; असे केल्याने सर्व अडथळे दूर होतात, हे पक्षीराज.

भूतप्रेतपिशाचैर्वा स चेदन्यैः प्रपीड्यते । पित्रुद्देशेन वै कुर्यान्नारायणबलिं तदा । विमुक्तः सर्वपीडाभ्य इति सत्यं वचो मम ॥ २,२१.

जर भूत, प्रेत, पिशाच्च किंवा इतर कोणत्याही कारणाने त्रास होत असेल, तर पितरांच्या निमित्ताने नारायणाला नैवेद्य अर्पण करावा; त्यामुळे सर्व दुःखातून मुक्ती मिळते—हे माझे खरे वचन आहे.

पितृपीडा भवेद्यत्र कृत्यैरन्यैर्न मुच्यते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पितृभक्तिपरो भवेत् ॥ २,२१.

जिथे पितरांचा त्रास इतर कोणत्याही उपायांनी जात नाही, तिथे सर्व प्रयत्नांनी पितरांची सेवा करावी.

नवमे दशमे वर्षे पिक्षुद्देशेन वै पुमान् । गायत्त्रीमयुतं जप्त्वा दशांशेन च होमयेत् ॥ २,२१.

नवव्या किंवा दहाव्या वर्षी, पितरांच्या निमित्ताने, पुरुषाने गायत्री मंत्र दहा हजार वेळा जपावा आणि त्याच्या दहाव्या भागाने होम करावा.

कृत्वा कृष्णबलिं पूर्वं वृषोत्सर्गादिकाः क्रियाः । सर्वोपद्रवहीनस्तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् । उत्तमं लोकमाप्नोति ज्ञातिप्राधान्यमेव च ॥ २,२१.

आधी कृष्णाला नैवेद्य अर्पण करून, वृषोस्त्सर्गादी विधी केल्यावर, सर्व संकटे दूर होतात, सर्व सुख मिळते, उत्तम लोक मिळतो आणि नातेवाईकांत मान मिळतो.

पितृमा तृसमं लोके नास्त्यन्यद्दैवतं परम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्पितरौ सदा ॥ २,२१.

या जगात पितरांपेक्षा मोठे दैवत नाही; म्हणून सर्व प्रयत्नांनी नेहमी आईवडिलांची पूजा करावी.

हितानामुपदेष्टा हि प्रत्यक्षं दैवतं पिता । अन्या या देवता लोके न देहप्रभवो हि ताः ॥ २,२१.

वडील हे प्रत्यक्ष दैवत आणि हित सांगणारे असतात; इतर दैवतांनी शरीर निर्माण केलेले नाही.

शरीरमेव जन्तूनां स्वर्गमोक्षैकसाधनम् । देहो दत्तो हि येनैवं कोऽन्यः पूज्यतमस्ततः ॥ २,२१.

सर्व जीवांसाठी शरीर हेच स्वर्ग आणि मुक्ती मिळवण्याचे एकमेव साधन आहे; हे शरीर ज्यांनी दिले, त्यांच्यापेक्षा पूज्य दुसरे कोण असू शकते?

इति सञ्चिन्त्यहृदये पक्षिन्यद्यत्प्रयच्छति । तत्सर्वमात्मना भुङ्क्ते दानं वेदविदो विदुः ॥ २,२१.

मनापासून जे काही दिले जाते, हे पक्षी, ते सर्व स्वतःच उपभोगतो; वेदज्ञ लोक हेच खरे दान मानतात.

पुन्नामनरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः । तस्मात्पुत्त्र इति प्रोक्त इह चापि परत्र च ॥ २,२१.

पुत्र आपल्या वडिलांना पुत्त नावाच्या नरकातून वाचवतो म्हणून त्याला 'पुत्र' असे म्हणतात, या जगात आणि परलोकातही.

अपमृत्युमृतौ स्यातां पितरौ कस्यचित्खग । व्रततीर्थाविवाहादिश्राद्धं संवत्सरं त्यजेत् ॥ २,२१.

हे पक्षीराज, जर आई किंवा वडिलांचा अकाली मृत्यू झाला, तर एक वर्ष व्रत, तीर्थयात्रा, विवाह आणि श्राद्ध करणे टाळावे.

स्वप्नाध्यायमिमं यस्तु प्रेत लिङ्गनिदर्शकम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि प्रेतचिह्नं न पश्यति ॥ २,२१.

जो कोणी हा स्वप्नाध्याय वाचतो किंवा ऐकतो, जो प्रेतचिन्हे दाखवतो, त्याला प्रेताची कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत.

श्रीगरुडमहापुराणम् २२ गरुड उवाच । सम्भवन्ति कथं प्रेताः केन तेषां गतिर्भवेत् । कीदृक्तेषां भवेद्रूपं भोजनं किं भवेत्प्रभो ॥ २,२२.

गरुड म्हणाला: प्रेत कसे निर्माण होतात, त्यांचे पुढे काय होते, त्यांचे रूप कसे असते आणि ते काय खातात, हे प्रभो, मला सांगा.

सुप्रीतास्ते कथं प्रेताः क्व तिष्ठन्ति सुरेश्वर । प्रसन्नः कृपया देव प्रश्रमेनं वदस्व मे ॥ २,२२.

देवाधिदेव, ते प्रेत संतुष्ट कसे होतात आणि कुठे राहतात? कृपाळू देव, कृपया मला हे काळजीपूर्वक सांग.

श्रीभगवानुवाच । पापकर्मरता ये वै पूर्वकर्मवशानुगाः । जायन्ते ते मृताः प्रेतास्ताञ्छृणुष्व वदाम्यहम् ॥ २,२२.

श्रीभगवान म्हणाले — जे पापी कृत्यांत रमतात आणि पूर्वजन्माच्या कर्मामुळे तसे वागतात, ते मृत्यूनंतर प्रेत म्हणून जन्म घेतात. त्यांची माहिती मी तुला सांगतो, ऐक.

वापीकूपतडागांश्च आरामं सुरमन्दिरम् । प्रपां सद्म सुवृक्षांश्च तथा भोजनशालिकाः ॥ २,२२.

विहिरी, तळी, तलाव, बागा, देवळे, धर्मशाळा, घरे, सुंदर झाडे आणि अन्नधान्याची शेतं —

पितृपैतामहं धर्मं किक्रीणाति स पापभाक् । मृतः प्रेतत्वमाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २,२२.

जो पापी माणूस पितरांचा किंवा वडिलांचा धर्म विकतो, तो मरणानंतर सृष्टीच्या अंतापर्यंत प्रेतावस्था प्राप्त करतो.