गरुडपुराणम्

श्रीगरुडमहापुराणम् २१ गरुड उवाच । मुक्तिं यान्ति कथं प्रेतास्तदहं प्रष्टुमुत्सुकः । यन्मुक्तौ च मनुष्याणां न पीडा जायते पुनः ॥ २,२१.

गरुड म्हणाला: प्रेतांना मुक्ती कशी मिळते? हे विचारायला मला फार उत्सुकता आहे. कारण जेव्हा माणसाला मुक्ती मिळते, तेव्हा पुन्हा त्याला दु:ख होत नाही.

एतैश्च लक्षणैर्देव पीडोक्ता प्रेतजा त्वया । तेषां कदा भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वं न कथं भवेत् ॥ २,२१.

हे प्रभो, या गुणांनी प्रेतांची पीडा तू सांगितलीस. त्यांना कधी मुक्ती मिळेल? आणि त्यांचे प्रेतपण कसे संपेल?

प्रेतत्वे हि प्रमाणं च कति वर्षाणि संख्यया । चिरं प्रेतत्वमापन्नः कथं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ २,२१.

प्रेतपण किती वर्षे टिकते, त्याचा माप काय? जो खूप काळ प्रेतावस्थेत राहतो, त्याला मुक्ती कशी मिळेल?

श्रीकृष्ण उवाच । मुक्तिं प्रायन्ति ते प्रेतास्तदहं कथयामि ते । यदैव मनुजोऽवैति मम पीडा कृता त्वियम् ॥ २,२१.

श्रीकृष्ण म्हणाले: त्या प्रेतांना नक्कीच मुक्ती मिळते; मी तुला ते सांगतो. जेव्हा माणूस जाणतो की, 'हे दु:ख मीच केलं आहे,'

पृच्छार्थं हितमन्विच्छन्दै वज्ञे विनिवदयेत् । स्वप्ने दृष्टः शुभो वृक्षः फलितश्चूतचम्पकः ॥ २,२१.

मृत व्यक्तीच्या कल्याणासाठी, विचारून आणि विधीपूर्वक कर्म करावे. जर स्वप्नात शुभ झाड, फुललेला आंबा किंवा चंपक दिसला,

विप्रो वा वृषभो देवो भ्रमते तीर्थगो यदि । एवं दृष्टो यदा स्वप्नो मृतः कोऽपिस्वगोत्रजः ॥ २,२१.

किंवा ब्राह्मण, वृषभ किंवा देव फिरताना दिसला, किंवा कोणी तीर्थयात्रेला जाताना दिसला, किंवा स्वप्नात कुळातील मरण पावलेला कोणी दिसला,

स्वप्ने सत्यं परिज्ञाय दृष्टं प्रेतप्रभावतः । अद्भुतानि प्रदृश्यन्ते प्रेतदोषाद्विनिश्चितम् ॥ २,२१.

स्वप्नातील सत्य ओळखावे, जे प्रेताच्या प्रभावामुळे दिसते. अशा अद्भुत गोष्टी नक्कीच प्रेताच्या दोषामुळे घडतात.

तीर्थस्नाने मतिर्यावच्चित्तं धर्मपरायणम् । धर्मापायं प्रकुरुते प्रेतपीडा तदा व्रजेत् ॥ २,२१.

जोपर्यंत मन तीर्थस्नान किंवा धर्माच्या कार्यात गुंतलेले असते, आणि जर कोणी धर्माच्या विरुद्ध वागतो, तेव्हा प्रेताची पीडा येते.

तदा तत्र विनाशाय चित्तभङ्गं करोति सा । श्रेयांसि बहुविघ्नानि सम्भवन्ति पदेपदे ॥ २,२१.

त्या वेळी, नाशासाठी, ते मनात गोंधळ निर्माण करते; प्रत्येक टप्प्यावर शुभ गोष्टींमध्ये अनेक अडथळे येतात.

अश्रेयसि प्रवृत्ति च प्रेरयन्ति पुनः पुनः । उच्चाटनं च क्रूरत्वं सर्वं प्रेतकृतं खग ॥ २,२१.

पुन्हा पुन्हा, ते अशुभ कर्मांकडे प्रवृत्त करतात, आणि सर्व प्रकारचे हटवणे व क्रौर्य हे प्रेतामुळेच होते, हे पक्षिराज.

सर्वविघ्नानि सन्त्यज्य मुक्त्युपायं करोति यः । तस्य कर्मफलं साधु प्रेतवृत्तिश्च शाश्वती ॥ २,२१.

जो सर्व अडथळे सोडून मुक्तीचा उपाय करतो, त्याला चांगले फळ मिळते आणि प्रेताची स्थिती कायम राहते.

स भवेत्तेन मुक्तस्तु दत्तं श्रेयस्करं परम् । स्वयं तृप्यति भोः पक्षिन्यस्योद्देशेन दीयते ॥ २,२१.

त्यामुळे तो मुक्त होतो; श्रेष्ठ आणि कल्याणकारी दान मिळते. ज्या व्यक्तीसाठी दान केले जाते, तो स्वतः तृप्त होतो, हे पक्षी.

शृणु सत्यमिदं तार्क्ष्य यद्ददाति भुनक्ति सः । आत्मानं श्रेयसा युञ्ज्यात्प्रेतस्तृप्तिं चिरं व्रजेत् ॥ २,२१.

हे तार्क्ष्य, हे सत्य ऐक: जो जे देतो आणि भोगतो, ते शुभासाठी अर्पण करावे; त्यामुळे प्रेत दीर्घकाळ तृप्त राहतो.

ते तृप्ताः शुभमिच्छन्ति निजबन्धुषु सर्वदा । अज्ञातयस्तु ये दुष्टाः पीडयन्ति स्ववंशजान् ॥ २,२१.

जे तृप्त आहेत, ते नेहमी आपल्या नातेवाईकांचे भलेच इच्छितात; पण जे अज्ञात आणि वाईट प्रेत आहेत, ते आपल्या वंशजांना त्रास देतात.

निवारयन्ति तृप्तास्ते जायमानानुकम्पकाः । पश्चात्ते मुक्तिमायन्ति काले प्राप्ते स्वपुत्रतः । सदा बन्धुषु यच्छन्ति वृद्धिमृद्धिं खगाधिप ॥ २,२१.

जे तृप्त आहेत, ते जन्मणाऱ्यांना रोखतात आणि दया दाखवतात; योग्य वेळी त्यांना आपल्या मुलांमुळे मुक्ती मिळते. ते नेहमी आपल्या नातेवाईकांना वाढ आणि समृद्धी देतात, हे पक्षिराज.

दर्शनाद्भाषणाद्यस्तु चेष्टातः पीडनाद्गतिम् । न प्रापयति मूढात्मा प्रेतशापैः स लिप्यते ॥ २,२१.

पण जो मूढ, दर्शन, बोलणे, कृती किंवा त्रास करूनही त्यांना पुढे नेऊ शकत नाही, तो प्रेतांच्या शापाने बांधला जातो.

अपुत्रकोऽपशुश्चैव दरिद्रो व्याधितस्तथा । वृत्तिहीनश्च हीनश्च भवेज्जन्मनिजन्मनि ॥ २,२१.

तो मुलाविना, जनावरांविना, गरीब, आजारी, उपजीविकेपासून वंचित आणि अपूर्ण असा जन्मोन्मुख जन्म घेत राहतो.

एवं ब्रुवन्ति ते प्रेताः पुनर्याभ्यं समाश्रिताः । तत्रस्थानां भवेन्मुक्तिः स्वकाले कर्मसंक्षये ॥ २,२१.

अशा प्रकारे जे मृतात्मे तुझ्याकडे पुन्हा आश्रय घेतात, त्यांना त्यांच्या कर्माचा परिणाम संपल्यावर योग्य वेळी त्या ठिकाणाहून मुक्ती मिळते.

गरुड उवाच । नाम गोत्रं न दृश्येत प्रतीतिर्नैव जायते । केचिद्वदन्ति दैवज्ञाः पीडां प्रेतसमुद्भवाम् ॥ २,२१.

गरुड म्हणाला: नाव आणि कुळ दिसत नाही, खात्रीही वाटत नाही; काही ज्योतिषी म्हणतात की ही वेदना मृतात्म्यांमुळे होते.

न स्वप्नश्चैष्टितं नैव दर्शनं न कदाचन । किं कर्तव्यं सुरश्रेष्ठ तत्र मे ब्रूहि निश्चितम् ॥ २,२१.

स्वप्न नाही, काही हालचाल नाही, कधीच दर्शनही नाही; हे देवश्रेष्ठा, अशा वेळी काय करावे, ते मला नक्की सांग.

श्रीभगवानुवाच । सत्यं वाप्यनृतं वापि वदन्ति क्षितिदेवताः । तदा सञ्चिन्त्य हृदये सत्यमेतद्द्विजेरितम् ॥ २,२१.

श्रीभगवान म्हणाले: पृथ्वीवरील देवता खरे किंवा खोटे बोलू शकतात; पण मनात विचार करून, द्विजांनी जे सांगितले ते खरे आहे असे समजावे.

भावभक्तिं पुरस्कृत्य पितृभक्तिपरायणः । कृत्वा कृष्णबलिं चैव पुरश्चरण पूर्वकम् ॥ २,२१.

मनापासून भक्ती ठेवून, पितरांची सेवा करण्याचा संकल्प करून, योग्य विधीपूर्वक कृष्णाला नैवेद्य अर्पण करावा.

जपहोमैस्तथा दानैः प्रकुर्याद्देहसोधनम् । कृतेन तेन विघ्नानि विनश्यन्ति खगेश्वर ॥ २,२१.

जप, होम आणि दान यांद्वारे शरीर शुद्ध करावे; असे केल्याने सर्व अडथळे दूर होतात, हे पक्षीराज.

भूतप्रेतपिशाचैर्वा स चेदन्यैः प्रपीड्यते । पित्रुद्देशेन वै कुर्यान्नारायणबलिं तदा । विमुक्तः सर्वपीडाभ्य इति सत्यं वचो मम ॥ २,२१.

जर भूत, प्रेत, पिशाच्च किंवा इतर कोणत्याही कारणाने त्रास होत असेल, तर पितरांच्या निमित्ताने नारायणाला नैवेद्य अर्पण करावा; त्यामुळे सर्व दुःखातून मुक्ती मिळते—हे माझे खरे वचन आहे.

पितृपीडा भवेद्यत्र कृत्यैरन्यैर्न मुच्यते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पितृभक्तिपरो भवेत् ॥ २,२१.

जिथे पितरांचा त्रास इतर कोणत्याही उपायांनी जात नाही, तिथे सर्व प्रयत्नांनी पितरांची सेवा करावी.

नवमे दशमे वर्षे पिक्षुद्देशेन वै पुमान् । गायत्त्रीमयुतं जप्त्वा दशांशेन च होमयेत् ॥ २,२१.

नवव्या किंवा दहाव्या वर्षी, पितरांच्या निमित्ताने, पुरुषाने गायत्री मंत्र दहा हजार वेळा जपावा आणि त्याच्या दहाव्या भागाने होम करावा.

कृत्वा कृष्णबलिं पूर्वं वृषोत्सर्गादिकाः क्रियाः । सर्वोपद्रवहीनस्तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् । उत्तमं लोकमाप्नोति ज्ञातिप्राधान्यमेव च ॥ २,२१.

आधी कृष्णाला नैवेद्य अर्पण करून, वृषोस्त्सर्गादी विधी केल्यावर, सर्व संकटे दूर होतात, सर्व सुख मिळते, उत्तम लोक मिळतो आणि नातेवाईकांत मान मिळतो.

पितृमा तृसमं लोके नास्त्यन्यद्दैवतं परम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्पितरौ सदा ॥ २,२१.

या जगात पितरांपेक्षा मोठे दैवत नाही; म्हणून सर्व प्रयत्नांनी नेहमी आईवडिलांची पूजा करावी.

हितानामुपदेष्टा हि प्रत्यक्षं दैवतं पिता । अन्या या देवता लोके न देहप्रभवो हि ताः ॥ २,२१.

वडील हे प्रत्यक्ष दैवत आणि हित सांगणारे असतात; इतर दैवतांनी शरीर निर्माण केलेले नाही.