गरुडपुराणम्

पुष्पं यत्र न दृश्येन फलं तथा । विरहो भार्यया यत्र सा पीडा प्रेतसग्भवा ॥ २,२०.

जिथे फुलं-फळं दिसत नाहीत, किंवा पत्नीपासून वेगळं राहावं लागतं, तिथे अशी पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

येषां वै जायते चिह्नं सदोच्चाटपरं नृणाम् । स्वक्षेत्रे निष्फलं तेजः सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

ज्यांच्या घरात मोठ्या अशांतीची चिन्हं दिसतात, आणि स्वतःच्या शेतात काहीच उत्पन्न होत नाही, तिथे ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

स्वगोत्रघातकश्चैव हन्ति शत्रुमिवात्मजम् । न प्रीतिर्नापि सौख्यं च सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो स्वतःच्या वंशाचा नाश करतो, आपल्याच मुलाला शत्रूसारखं वागवतो, त्याला प्रेम किंवा सुख मिळत नाही—ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

पितृवाक्यं न कुरुते स्वपत्नीं च न सेवते । सदा क्रूरमतिर्व्यग्रः सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो वडिलांचं ऐकत नाही, पत्नीची सेवा करत नाही, आणि नेहमीच क्रूर व अस्वस्थ असतो—त्याला ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

विकर्मा जायते प्रेतो ह्यविधिक्रियया तथा । तत्कालदुष्टसंसर्गाद्वृषोत्सर्गादृते तथा ॥ २,२०.

अयोग्य कृत्य, चुकीची विधी, वाईट लोकांचा संग, आणि वृषोत्सर्गाशिवाय, या सगळ्यांमुळे प्रेतयोनी मिळते.

दृष्टगृत्युवशाद्वापि अदग्धवपुषस्तथा । प्रेतत्वं जायते तार्क्ष्य पीड्यन्ते येन जन्तवः ॥ २,२०.

दिसलेलं किंवा ऐकलेलं वाईट वर्तन, किंवा शरीर जाळलं नाही, तर प्रेतयोनी मिळते, आणि त्यामुळे सर्व जीवांना त्रास होतो.

एवं ज्ञात्वा खगश्रेष्ठ प्रेतमुक्तिं समाचरेत् । यो वै न मन्यते प्रेतान्मृतः प्रेतत्वमाप्नुयात् ॥ २,२०.

हे सर्व समजून, श्रेष्ठ पक्ष्या, प्रेतमुक्तीची कर्मे करावीत. जो मृतांना मान देत नाही, तो मरल्यावर प्रेतयोनीत जातो.

प्रेतदोषः कुले यस्य सुखं तस्य न विद्यते । मतिः प्रीती रतिर्बुद्धिर्लक्ष्मीः पञ्चविनाशनम् ॥ २,२०.

ज्या कुटुंबात प्रेतांचा दोष असतो, तिथे सुख राहत नाही; बुद्धी, प्रेम, आनंद आणि लक्ष्मी—ही सगळी पाच गोष्टी नष्ट होतात.

तृतीये पञ्चमे पुंसि वंशच्छेदो हि जायते । दरिद्रो निर्धनश्चैव पापकर्मा भवेभवे ॥ २,२०.

तिसऱ्या किंवा पाचव्या पिढीत वंश तुटतो; गरिबी येते, संपत्ती राहत नाही, आणि प्रत्येक जन्मात पापाची कर्मे होतात.

ये केचित्पेतरूपा विकृतमुखदृशो रौद्ररूपाः कराला मन्यन्ते नैव गोत्रं सुतदुहितृपितॄन् भ्रातृजायां वधूं वा । कृत्वा काम्यं च रूपं सुखगतिरहिता भाषमाणा यथेष्टं हा कष्टं भोक्तुकामा विधिवशपतिताः संस्मरन्ति स्वपाकम् ॥ २,२०.

जे कोणी वेगळ्या रूपात, विकृत चेहऱ्याने, भयंकर आणि उग्र दिसतात, ते आपले कुळ, मुलं, मुली, वडील, भाऊ, पत्नी किंवा सून यांना ओळखत नाहीत. ते मनासारखे रूप घेऊन, सुखापासून वंचित राहतात आणि हवे तसे बोलतात. अरे, दु:खाची गोष्ट! भोगाची इच्छा धरून, नियतीच्या अधीन होऊन, ते आपलीच यातना आठवत राहतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् २१ गरुड उवाच । मुक्तिं यान्ति कथं प्रेतास्तदहं प्रष्टुमुत्सुकः । यन्मुक्तौ च मनुष्याणां न पीडा जायते पुनः ॥ २,२१.

गरुड म्हणाला: प्रेतांना मुक्ती कशी मिळते? हे विचारायला मला फार उत्सुकता आहे. कारण जेव्हा माणसाला मुक्ती मिळते, तेव्हा पुन्हा त्याला दु:ख होत नाही.

एतैश्च लक्षणैर्देव पीडोक्ता प्रेतजा त्वया । तेषां कदा भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वं न कथं भवेत् ॥ २,२१.

हे प्रभो, या गुणांनी प्रेतांची पीडा तू सांगितलीस. त्यांना कधी मुक्ती मिळेल? आणि त्यांचे प्रेतपण कसे संपेल?

प्रेतत्वे हि प्रमाणं च कति वर्षाणि संख्यया । चिरं प्रेतत्वमापन्नः कथं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ २,२१.

प्रेतपण किती वर्षे टिकते, त्याचा माप काय? जो खूप काळ प्रेतावस्थेत राहतो, त्याला मुक्ती कशी मिळेल?

श्रीकृष्ण उवाच । मुक्तिं प्रायन्ति ते प्रेतास्तदहं कथयामि ते । यदैव मनुजोऽवैति मम पीडा कृता त्वियम् ॥ २,२१.

श्रीकृष्ण म्हणाले: त्या प्रेतांना नक्कीच मुक्ती मिळते; मी तुला ते सांगतो. जेव्हा माणूस जाणतो की, 'हे दु:ख मीच केलं आहे,'

पृच्छार्थं हितमन्विच्छन्दै वज्ञे विनिवदयेत् । स्वप्ने दृष्टः शुभो वृक्षः फलितश्चूतचम्पकः ॥ २,२१.

मृत व्यक्तीच्या कल्याणासाठी, विचारून आणि विधीपूर्वक कर्म करावे. जर स्वप्नात शुभ झाड, फुललेला आंबा किंवा चंपक दिसला,

विप्रो वा वृषभो देवो भ्रमते तीर्थगो यदि । एवं दृष्टो यदा स्वप्नो मृतः कोऽपिस्वगोत्रजः ॥ २,२१.

किंवा ब्राह्मण, वृषभ किंवा देव फिरताना दिसला, किंवा कोणी तीर्थयात्रेला जाताना दिसला, किंवा स्वप्नात कुळातील मरण पावलेला कोणी दिसला,

स्वप्ने सत्यं परिज्ञाय दृष्टं प्रेतप्रभावतः । अद्भुतानि प्रदृश्यन्ते प्रेतदोषाद्विनिश्चितम् ॥ २,२१.

स्वप्नातील सत्य ओळखावे, जे प्रेताच्या प्रभावामुळे दिसते. अशा अद्भुत गोष्टी नक्कीच प्रेताच्या दोषामुळे घडतात.

तीर्थस्नाने मतिर्यावच्चित्तं धर्मपरायणम् । धर्मापायं प्रकुरुते प्रेतपीडा तदा व्रजेत् ॥ २,२१.

जोपर्यंत मन तीर्थस्नान किंवा धर्माच्या कार्यात गुंतलेले असते, आणि जर कोणी धर्माच्या विरुद्ध वागतो, तेव्हा प्रेताची पीडा येते.

तदा तत्र विनाशाय चित्तभङ्गं करोति सा । श्रेयांसि बहुविघ्नानि सम्भवन्ति पदेपदे ॥ २,२१.

त्या वेळी, नाशासाठी, ते मनात गोंधळ निर्माण करते; प्रत्येक टप्प्यावर शुभ गोष्टींमध्ये अनेक अडथळे येतात.

अश्रेयसि प्रवृत्ति च प्रेरयन्ति पुनः पुनः । उच्चाटनं च क्रूरत्वं सर्वं प्रेतकृतं खग ॥ २,२१.

पुन्हा पुन्हा, ते अशुभ कर्मांकडे प्रवृत्त करतात, आणि सर्व प्रकारचे हटवणे व क्रौर्य हे प्रेतामुळेच होते, हे पक्षिराज.

सर्वविघ्नानि सन्त्यज्य मुक्त्युपायं करोति यः । तस्य कर्मफलं साधु प्रेतवृत्तिश्च शाश्वती ॥ २,२१.

जो सर्व अडथळे सोडून मुक्तीचा उपाय करतो, त्याला चांगले फळ मिळते आणि प्रेताची स्थिती कायम राहते.

स भवेत्तेन मुक्तस्तु दत्तं श्रेयस्करं परम् । स्वयं तृप्यति भोः पक्षिन्यस्योद्देशेन दीयते ॥ २,२१.

त्यामुळे तो मुक्त होतो; श्रेष्ठ आणि कल्याणकारी दान मिळते. ज्या व्यक्तीसाठी दान केले जाते, तो स्वतः तृप्त होतो, हे पक्षी.

शृणु सत्यमिदं तार्क्ष्य यद्ददाति भुनक्ति सः । आत्मानं श्रेयसा युञ्ज्यात्प्रेतस्तृप्तिं चिरं व्रजेत् ॥ २,२१.

हे तार्क्ष्य, हे सत्य ऐक: जो जे देतो आणि भोगतो, ते शुभासाठी अर्पण करावे; त्यामुळे प्रेत दीर्घकाळ तृप्त राहतो.

ते तृप्ताः शुभमिच्छन्ति निजबन्धुषु सर्वदा । अज्ञातयस्तु ये दुष्टाः पीडयन्ति स्ववंशजान् ॥ २,२१.

जे तृप्त आहेत, ते नेहमी आपल्या नातेवाईकांचे भलेच इच्छितात; पण जे अज्ञात आणि वाईट प्रेत आहेत, ते आपल्या वंशजांना त्रास देतात.

निवारयन्ति तृप्तास्ते जायमानानुकम्पकाः । पश्चात्ते मुक्तिमायन्ति काले प्राप्ते स्वपुत्रतः । सदा बन्धुषु यच्छन्ति वृद्धिमृद्धिं खगाधिप ॥ २,२१.

जे तृप्त आहेत, ते जन्मणाऱ्यांना रोखतात आणि दया दाखवतात; योग्य वेळी त्यांना आपल्या मुलांमुळे मुक्ती मिळते. ते नेहमी आपल्या नातेवाईकांना वाढ आणि समृद्धी देतात, हे पक्षिराज.

दर्शनाद्भाषणाद्यस्तु चेष्टातः पीडनाद्गतिम् । न प्रापयति मूढात्मा प्रेतशापैः स लिप्यते ॥ २,२१.

पण जो मूढ, दर्शन, बोलणे, कृती किंवा त्रास करूनही त्यांना पुढे नेऊ शकत नाही, तो प्रेतांच्या शापाने बांधला जातो.

अपुत्रकोऽपशुश्चैव दरिद्रो व्याधितस्तथा । वृत्तिहीनश्च हीनश्च भवेज्जन्मनिजन्मनि ॥ २,२१.

तो मुलाविना, जनावरांविना, गरीब, आजारी, उपजीविकेपासून वंचित आणि अपूर्ण असा जन्मोन्मुख जन्म घेत राहतो.

एवं ब्रुवन्ति ते प्रेताः पुनर्याभ्यं समाश्रिताः । तत्रस्थानां भवेन्मुक्तिः स्वकाले कर्मसंक्षये ॥ २,२१.

अशा प्रकारे जे मृतात्मे तुझ्याकडे पुन्हा आश्रय घेतात, त्यांना त्यांच्या कर्माचा परिणाम संपल्यावर योग्य वेळी त्या ठिकाणाहून मुक्ती मिळते.

गरुड उवाच । नाम गोत्रं न दृश्येत प्रतीतिर्नैव जायते । केचिद्वदन्ति दैवज्ञाः पीडां प्रेतसमुद्भवाम् ॥ २,२१.

गरुड म्हणाला: नाव आणि कुळ दिसत नाही, खात्रीही वाटत नाही; काही ज्योतिषी म्हणतात की ही वेदना मृतात्म्यांमुळे होते.