गरुडपुराणम्

हीनजात्या च सम्बन्धो हीनकर्म करोति यः । अधर्मे रमते नित्यं सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो नीच जातीच्या लोकांशी संबंध ठेवतो, नीच कृत्य करतो, आणि नेहमी अधर्मात रमतो—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

व्यसनैर्द्रव्यनाशः स्यादुपक्रान्तं विनश्यति । चौराग्निराजभिर्हानिः सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

दुर्दैवामुळे संपत्ती नष्ट होते, मिळवलेलंही हातातून जातं. चोर, आग किंवा राजाच्या त्रासामुळे हानी होते; अशी वेदना मृतांच्या दोषामुळे होते.

महारोगोपलब्धिश्च बालकानां च पीडनम् । जाया संपीढ्यते यच्च सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

मुलांना मोठ्या आजारांचा त्रास होतो, त्यांना वेदना सहन कराव्या लागतात, आणि पत्नीला दुःख होतं—ही सगळी पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

श्रुतिस्मृतिपुराणेषु धर्मशास्त्रसमुद्भवे । अभावो जायते धर्मे सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

वेद, स्मृती, पुराणे आणि धर्मशास्त्रांमध्ये सांगितलेला धर्म आचरणात नसला, तर अशी पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

देवतीर्थद्विजानां तु निन्दांयः कुरुते नरः । प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो कोणी देव, तीर्थक्षेत्र किंवा ब्राह्मणांची निंदा करतो, उघडपणे किंवा गुपचूप, त्याला ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

स्ववृत्तिहरणं यच्च स्वप्रतिष्ठाहतिस्तथा । वंशच्छेदः नदृश्येत प्रेतदोषाद्विनान्यथा ॥ २,२०.

आपली उपजीविका हातून जाते, प्रतिष्ठा नष्ट होते, किंवा वंश तुटतो—हे सगळं मृतांच्या दोषाशिवाय होत नाही.

स्त्रीणां गर्भविनाशः स्यान्न पुष्पं दृश्यते तथा । बालानां मरणं यत्र सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

स्त्रियांमध्ये गर्भ नष्ट होतो, फुलं लागत नाहीत, आणि मुलं मरतात—ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

भावशुद्ध्या न कुरुते श्राद्धं सांवत्सरादिकम् । स्वयमेव न कुर्वीत सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

मनापासून आणि स्वतः श्राद्ध वगैरे कर्मे केली नाहीत, तर अशी पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

तीर्थे गत्त्वा परासक्तः स्वकृत्यं च परित्यजेत् । धर्मकार्ये न सम्पत्तिः सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

तीर्थक्षेत्री जाऊन आपलं कर्तव्य सोडलं, आणि धर्माचं काम यशस्वी झालं नाही, तर अशी पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

दम्पत्योः कलहश्चैव भोजने कोपसंयुतः । परद्रोहे मतिश्चैव सा पीडा प्रेतसंभवा ॥ २,२०.

पती-पत्नीमध्ये भांडण, जेवताना राग, आणि दुसऱ्याचं वाईट करण्याची इच्छा—ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

पुष्पं यत्र न दृश्येन फलं तथा । विरहो भार्यया यत्र सा पीडा प्रेतसग्भवा ॥ २,२०.

जिथे फुलं-फळं दिसत नाहीत, किंवा पत्नीपासून वेगळं राहावं लागतं, तिथे अशी पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

येषां वै जायते चिह्नं सदोच्चाटपरं नृणाम् । स्वक्षेत्रे निष्फलं तेजः सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

ज्यांच्या घरात मोठ्या अशांतीची चिन्हं दिसतात, आणि स्वतःच्या शेतात काहीच उत्पन्न होत नाही, तिथे ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

स्वगोत्रघातकश्चैव हन्ति शत्रुमिवात्मजम् । न प्रीतिर्नापि सौख्यं च सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो स्वतःच्या वंशाचा नाश करतो, आपल्याच मुलाला शत्रूसारखं वागवतो, त्याला प्रेम किंवा सुख मिळत नाही—ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

पितृवाक्यं न कुरुते स्वपत्नीं च न सेवते । सदा क्रूरमतिर्व्यग्रः सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो वडिलांचं ऐकत नाही, पत्नीची सेवा करत नाही, आणि नेहमीच क्रूर व अस्वस्थ असतो—त्याला ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

विकर्मा जायते प्रेतो ह्यविधिक्रियया तथा । तत्कालदुष्टसंसर्गाद्वृषोत्सर्गादृते तथा ॥ २,२०.

अयोग्य कृत्य, चुकीची विधी, वाईट लोकांचा संग, आणि वृषोत्सर्गाशिवाय, या सगळ्यांमुळे प्रेतयोनी मिळते.

दृष्टगृत्युवशाद्वापि अदग्धवपुषस्तथा । प्रेतत्वं जायते तार्क्ष्य पीड्यन्ते येन जन्तवः ॥ २,२०.

दिसलेलं किंवा ऐकलेलं वाईट वर्तन, किंवा शरीर जाळलं नाही, तर प्रेतयोनी मिळते, आणि त्यामुळे सर्व जीवांना त्रास होतो.

एवं ज्ञात्वा खगश्रेष्ठ प्रेतमुक्तिं समाचरेत् । यो वै न मन्यते प्रेतान्मृतः प्रेतत्वमाप्नुयात् ॥ २,२०.

हे सर्व समजून, श्रेष्ठ पक्ष्या, प्रेतमुक्तीची कर्मे करावीत. जो मृतांना मान देत नाही, तो मरल्यावर प्रेतयोनीत जातो.

प्रेतदोषः कुले यस्य सुखं तस्य न विद्यते । मतिः प्रीती रतिर्बुद्धिर्लक्ष्मीः पञ्चविनाशनम् ॥ २,२०.

ज्या कुटुंबात प्रेतांचा दोष असतो, तिथे सुख राहत नाही; बुद्धी, प्रेम, आनंद आणि लक्ष्मी—ही सगळी पाच गोष्टी नष्ट होतात.

तृतीये पञ्चमे पुंसि वंशच्छेदो हि जायते । दरिद्रो निर्धनश्चैव पापकर्मा भवेभवे ॥ २,२०.

तिसऱ्या किंवा पाचव्या पिढीत वंश तुटतो; गरिबी येते, संपत्ती राहत नाही, आणि प्रत्येक जन्मात पापाची कर्मे होतात.

ये केचित्पेतरूपा विकृतमुखदृशो रौद्ररूपाः कराला मन्यन्ते नैव गोत्रं सुतदुहितृपितॄन् भ्रातृजायां वधूं वा । कृत्वा काम्यं च रूपं सुखगतिरहिता भाषमाणा यथेष्टं हा कष्टं भोक्तुकामा विधिवशपतिताः संस्मरन्ति स्वपाकम् ॥ २,२०.

जे कोणी वेगळ्या रूपात, विकृत चेहऱ्याने, भयंकर आणि उग्र दिसतात, ते आपले कुळ, मुलं, मुली, वडील, भाऊ, पत्नी किंवा सून यांना ओळखत नाहीत. ते मनासारखे रूप घेऊन, सुखापासून वंचित राहतात आणि हवे तसे बोलतात. अरे, दु:खाची गोष्ट! भोगाची इच्छा धरून, नियतीच्या अधीन होऊन, ते आपलीच यातना आठवत राहतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् २१ गरुड उवाच । मुक्तिं यान्ति कथं प्रेतास्तदहं प्रष्टुमुत्सुकः । यन्मुक्तौ च मनुष्याणां न पीडा जायते पुनः ॥ २,२१.

गरुड म्हणाला: प्रेतांना मुक्ती कशी मिळते? हे विचारायला मला फार उत्सुकता आहे. कारण जेव्हा माणसाला मुक्ती मिळते, तेव्हा पुन्हा त्याला दु:ख होत नाही.

एतैश्च लक्षणैर्देव पीडोक्ता प्रेतजा त्वया । तेषां कदा भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वं न कथं भवेत् ॥ २,२१.

हे प्रभो, या गुणांनी प्रेतांची पीडा तू सांगितलीस. त्यांना कधी मुक्ती मिळेल? आणि त्यांचे प्रेतपण कसे संपेल?

प्रेतत्वे हि प्रमाणं च कति वर्षाणि संख्यया । चिरं प्रेतत्वमापन्नः कथं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ २,२१.

प्रेतपण किती वर्षे टिकते, त्याचा माप काय? जो खूप काळ प्रेतावस्थेत राहतो, त्याला मुक्ती कशी मिळेल?

श्रीकृष्ण उवाच । मुक्तिं प्रायन्ति ते प्रेतास्तदहं कथयामि ते । यदैव मनुजोऽवैति मम पीडा कृता त्वियम् ॥ २,२१.

श्रीकृष्ण म्हणाले: त्या प्रेतांना नक्कीच मुक्ती मिळते; मी तुला ते सांगतो. जेव्हा माणूस जाणतो की, 'हे दु:ख मीच केलं आहे,'

पृच्छार्थं हितमन्विच्छन्दै वज्ञे विनिवदयेत् । स्वप्ने दृष्टः शुभो वृक्षः फलितश्चूतचम्पकः ॥ २,२१.

मृत व्यक्तीच्या कल्याणासाठी, विचारून आणि विधीपूर्वक कर्म करावे. जर स्वप्नात शुभ झाड, फुललेला आंबा किंवा चंपक दिसला,

विप्रो वा वृषभो देवो भ्रमते तीर्थगो यदि । एवं दृष्टो यदा स्वप्नो मृतः कोऽपिस्वगोत्रजः ॥ २,२१.

किंवा ब्राह्मण, वृषभ किंवा देव फिरताना दिसला, किंवा कोणी तीर्थयात्रेला जाताना दिसला, किंवा स्वप्नात कुळातील मरण पावलेला कोणी दिसला,

स्वप्ने सत्यं परिज्ञाय दृष्टं प्रेतप्रभावतः । अद्भुतानि प्रदृश्यन्ते प्रेतदोषाद्विनिश्चितम् ॥ २,२१.

स्वप्नातील सत्य ओळखावे, जे प्रेताच्या प्रभावामुळे दिसते. अशा अद्भुत गोष्टी नक्कीच प्रेताच्या दोषामुळे घडतात.

तीर्थस्नाने मतिर्यावच्चित्तं धर्मपरायणम् । धर्मापायं प्रकुरुते प्रेतपीडा तदा व्रजेत् ॥ २,२१.

जोपर्यंत मन तीर्थस्नान किंवा धर्माच्या कार्यात गुंतलेले असते, आणि जर कोणी धर्माच्या विरुद्ध वागतो, तेव्हा प्रेताची पीडा येते.

तदा तत्र विनाशाय चित्तभङ्गं करोति सा । श्रेयांसि बहुविघ्नानि सम्भवन्ति पदेपदे ॥ २,२१.

त्या वेळी, नाशासाठी, ते मनात गोंधळ निर्माण करते; प्रत्येक टप्प्यावर शुभ गोष्टींमध्ये अनेक अडथळे येतात.