गरुडपुराणम्

स्वं वेश्म पुनरागत्य मित्रस्थाने विशन्ति ते । तत्र स्थिता निरीक्षन्ते रोगशोकादिबन्धनाः ॥ २,२०.

ते पुन्हा आपल्या घरात येतात, मित्रांच्या जागी शिरतात; तिथे राहून, रोग, दुःख आणि इतर बंधनांनी बांधलेले, सर्व पाहतात.

पीडयन्ति ज्वरीभूय एकान्तरमिषेण तु । तृतीयकज्वरा भूत्वा शीतवातादिपीडया ॥ २,२०.

ते कधी ताप बनून, कधी जेवणात मिसळून त्रास देतात; तिसरा ताप होऊन, थंडी, वारा आणि अशा यातना देतात.

अन्यांश्च विविधान्रोगाञ्छिरोऽर्तिं च विषूचिकाम् । चिन्त यन्ति सदा तेषामुच्छिष्टादिस्थलस्थिताः ॥ २,२०.

ते विविध आजार, डोकेदुखी, विषूचिका असे त्रास देतात; उरलेले अन्न जिथे असते तिथे राहून, ते नेहमी लोकांना छळतात.

आत्मजानां छलाल्लोका भूतसङ्घैश्च रक्षिताः । पिबन्ति ते च पानीयं भोजनोच्छिष्टयोजितम् ॥ २,२०.

माणसं आपल्या मुलांनी फसवली जातात आणि भूतांच्या टोळ्यांनी राखली जातात, तेव्हा ते लोक उरलेल्या जेवणात मिसळलेलं पाणी पितात.

एवं प्रेताः प्रवर्तन्ते नानादोषैर्विकर्मिणः ॥ २,२०.

अशा रीतीने, जे चुकीची कृत्यं करतात, ते प्रेतात्मे वेगवेगळ्या दोषांनी वागत असतात.

गरुड उवाच । कथं कुर्वन्ति ते प्रेताः केन रूपेण कस्य किम् । ज्ञायते केन विधिना जल्पन्ति न वदन्ति वा ॥ २,२०.

गरुड म्हणाला: हे प्रेतात्मे कसे वागतात? कोणत्या रूपात, कुणासाठी आणि कशा प्रकारे हे कळतं? कोणत्या मार्गाने ते बोलतात किंवा गप्प राहतात?

एनं छिन्धि मनोमोहं मम चेदिच्छसि प्रियम् । कलिकाले हृषीकेश प्रेतत्वं जायते बहु ॥ २,२०.

माझं मन गोंधळलंय, ते दूर करशील तर मला आनंद होईल. हे हृषीकेशा, कलियुगात प्रेतावस्था वारंवार येते.

श्रीविष्णुरुवाच । स्वकुलं पीडयेत्पेतः परच्छिद्रेण पीडयेत् । जीवन्स दृश्यते स्नेही मृतो दुष्टत्वमाप्नुयात् ॥ २,२०.

श्रीविष्णू म्हणाले: प्रेतात्मा आपल्या घरच्यांना त्रास देतो किंवा दुसऱ्यांच्या चुका पकडून त्यांना त्रास देतो. जिवंत असताना तो प्रेमळ वाटतो; पण मेल्यावर त्याच्यात वाईटपणा येतो.

रुद्रजापी धर्मरतो देवतातिथिपूजकः । सत्यवाक्प्रियवादी च न प्रेतैः स हि पीड्यते ॥ २,२०.

जो रुद्रजप करतो, धर्माला धरून राहतो, देव आणि पाहुण्यांची पूजा करतो, नेहमी सत्य आणि गोड बोलतो, त्याला प्रेतात्म्यांचा त्रास होत नाही.

सर्वक्रियापरिभ्रष्टो नास्तिको धर्मनिन्दकः । असत्यवादनिरतो नरः प्रेतैः स पीड्यते । कलौ प्रेतत्वमाप्नोति तार्क्ष्याशुद्धक्रियापरः ॥ २,२०.

जो सर्व कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष करतो, देव मानत नाही, धर्माची निंदा करतो, सतत खोटं बोलतो—त्याला प्रेतात्मे त्रास देतात. कलियुगात, जो अपवित्र कृत्ये करतो, तो प्रेतावस्था मिळवतो.

कृतादौ द्वापरान्ते च न प्रेतो नैव पीडनम् । बहूनामेकजातानामेकः सौख्यं समश्नुते ॥ २,२०.

कृतयुगाच्या सुरुवातीला आणि द्वापराच्या शेवटी प्रेतावस्था नसते, त्रासही होत नाही. अनेक जण एकत्र जन्मले तरी एकटाच सुख उपभोगतो.

एको दुष्कृतकर्मा च एकः सन्ततिमाञ्जनः । एकः सम्पीड्यते प्रेतैरेकः सुतधनान्वितः ॥ २,२०.

एकटा माणूस वाईट कर्म करतो, एकट्याला संतती असते, एकट्याला प्रेतात्मे त्रास देतात, आणि एकट्याजवळ मुले व संपत्ती असते.

एकस्य पुत्रनाशः स्यादेको दुहितृमान् भवेत् । विरोधो बन्धुभिः सार्धं प्रेतदोषेण काश्यप ॥ २,२०.

एखाद्याचा मुलगा मरतो, दुसऱ्याला मुलगी होते; नातेवाईकांमध्ये भांडण प्रेतदोषामुळे होते, हे कश्यपा.

सन्ततिर्दृश्यते नैव समुत्पन्ना विनश्यति । पशुद्रव्यविनाशश्च सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

संतती दिसत नाही, किंवा जन्मली तरी नष्ट होते; जनावरं आणि मालमत्ता हरवतात—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

प्रकृतेः परिवर्तः स्याद्विद्वेषः सह बन्धुभिः । अकस्माद्व्यसनप्राप्तिः सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

स्वभावात बदल होतो, नातेवाईकांशी वैर वाढतं, अचानक संकट येतं—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

नास्तिक्यं वृत्तिलोपश्च महालोभस्तथैव च । स्याद्धन्तकलहो नित्यं सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

देव न मानणं, उपजीविका हरवणं, मोठा लोभ, सतत भांडणं—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

पितृमातृनिहन्ता च देवब्राह्मणनिन्दकः । इत्यादोषमवाप्नोति सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो वडील किंवा आईला मारतो, देव आणि ब्राह्मणांची निंदा करतो, त्याला असे दोष मिळतात—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

नित्यकर्मविनिंमुक्तो जपहोमविवर्जितः । परद्रव्याणां च हर्ता सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो नित्यकर्म सोडतो, जप आणि होम करत नाही, दुसऱ्याचं माल चोरतो—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

सुवृष्टौ कृषिनाशश्च व्यवहारो विनश्यति । लोके कलहकारी च सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

पाऊस चांगला पडला तरी पिकं नष्ट होतात, व्यवहार बुडतो, आणि लोकांमध्ये भांडणं लावतो—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

मार्गे जङ्गम्यमानं तं पीडयेद्वातमण्डली । प्रेतपीडा तु सा ज्ञेया सत्यंसत्यं खगेश्वर ॥ २,२०.

रस्त्यावर चालताना वाऱ्याचा झोत त्रास देतो; हा प्रेतात्म्यांचा त्रास आहे, हे खरे आहे, हे खरे आहे, हे पक्षीराज.

हीनजात्या च सम्बन्धो हीनकर्म करोति यः । अधर्मे रमते नित्यं सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो नीच जातीच्या लोकांशी संबंध ठेवतो, नीच कृत्य करतो, आणि नेहमी अधर्मात रमतो—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

व्यसनैर्द्रव्यनाशः स्यादुपक्रान्तं विनश्यति । चौराग्निराजभिर्हानिः सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

दुर्दैवामुळे संपत्ती नष्ट होते, मिळवलेलंही हातातून जातं. चोर, आग किंवा राजाच्या त्रासामुळे हानी होते; अशी वेदना मृतांच्या दोषामुळे होते.

महारोगोपलब्धिश्च बालकानां च पीडनम् । जाया संपीढ्यते यच्च सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

मुलांना मोठ्या आजारांचा त्रास होतो, त्यांना वेदना सहन कराव्या लागतात, आणि पत्नीला दुःख होतं—ही सगळी पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

श्रुतिस्मृतिपुराणेषु धर्मशास्त्रसमुद्भवे । अभावो जायते धर्मे सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

वेद, स्मृती, पुराणे आणि धर्मशास्त्रांमध्ये सांगितलेला धर्म आचरणात नसला, तर अशी पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

देवतीर्थद्विजानां तु निन्दांयः कुरुते नरः । प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो कोणी देव, तीर्थक्षेत्र किंवा ब्राह्मणांची निंदा करतो, उघडपणे किंवा गुपचूप, त्याला ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

स्ववृत्तिहरणं यच्च स्वप्रतिष्ठाहतिस्तथा । वंशच्छेदः नदृश्येत प्रेतदोषाद्विनान्यथा ॥ २,२०.

आपली उपजीविका हातून जाते, प्रतिष्ठा नष्ट होते, किंवा वंश तुटतो—हे सगळं मृतांच्या दोषाशिवाय होत नाही.

स्त्रीणां गर्भविनाशः स्यान्न पुष्पं दृश्यते तथा । बालानां मरणं यत्र सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

स्त्रियांमध्ये गर्भ नष्ट होतो, फुलं लागत नाहीत, आणि मुलं मरतात—ही पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

भावशुद्ध्या न कुरुते श्राद्धं सांवत्सरादिकम् । स्वयमेव न कुर्वीत सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

मनापासून आणि स्वतः श्राद्ध वगैरे कर्मे केली नाहीत, तर अशी पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.

तीर्थे गत्त्वा परासक्तः स्वकृत्यं च परित्यजेत् । धर्मकार्ये न सम्पत्तिः सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

तीर्थक्षेत्री जाऊन आपलं कर्तव्य सोडलं, आणि धर्माचं काम यशस्वी झालं नाही, तर अशी पिडा मृतांच्या दोषामुळे होते.