गरुडपुराणम्

महापुण्यप्रभावेण मानुष्यं जन्म लभ्यते । यस्तत्प्राप्य चरेद्धर्मं स गच्छेत्परमां गतिम् ॥ २,१९.

मोठ्या पुण्याच्या प्रभावाने मानवजन्म मिळतो; जो हे मिळवून धर्माचरण करतो, तो श्रेष्ठ स्थितीला पोहोचतो.

अपि जानन्वृथा धर्मं दुः खमायाति याति च ॥ २,१९.

धर्म माहिती असूनही, जो व्यर्थ वागतो, तो दुःखातच येतो आणि जातो.

जातीशतेन लभते किल मानुषत्वं तत्रापि दुर्लभतरं खग भो द्विजत्वम् । यस्तत्र पालयति लालयति व्रतानि तस्यामृतं भवति हस्तगतं प्रसादात् ॥ २,१९.

शंभर जन्मानंतरच माणूसपण मिळते; पण, हे पक्षीराज, त्यातही द्विजत्व मिळणे फारच कठीण आहे. जो तिथे व्रते पाळतो आणि जपतो, त्याला कृपेने अमृत अगदी हातात येते.

श्रीगरुडमहापुराणम् २० गरुड उवाच । ये केचित्प्रेतरूपेण कुत्र वासं लभन्ति ते । प्रेतलोकाद्विनिर्मुक्ताः कथं कुत्र व्रजन्ति ते ॥ २,२०.

गरुड म्हणाला — जे प्रेतरूपाने कुठे तरी वावरतात, ते प्रेतलोकातून सुटल्यावर कसे आणि कुठे जातात?

चतुर्युक्ताशीति लक्षैर्नरकैः पर्युपासिताः । यमेन रक्षितास्तत्र भूतैश्चैव सहस्रशः ॥ २,२०.

चौर्याऐंशी लक्ष नरकांनी वेढलेले, तिथे यम आणि हजारो भुते त्यांना पहारा देतात.

विचरन्ति कथं लोके नरकाच्च विनिर्गताः । गरुडोदीरितं श्रुत्वा लक्ष्मीनाथोऽब्रवीदिदम् ॥ २,२०.

नरकातून सुटलेले लोक या जगात कसे वावरतात? गरुडाने हे विचारल्यावर लक्ष्मीपती श्रीकृष्ण बोलले.

श्रीकृष्ण उवाच । पक्षिराज शृणुष्व त्वं यत्र प्रेताश्चरन्ति वै । परार्थदारग्रहणाच्छ (ब) लाद्द्रोहान्निशाचराः ॥ २,२०.

श्रीकृष्ण म्हणाले — पक्षीराज, ऐक, मी सांगतो कुठे प्रेत वावरतात — जे दुसऱ्याच्या पत्नीला घेतात, चोरी करतात किंवा फसवतात, ते रात्री भटकणारे होतात.

तथैव सर्वपापिष्ठः स्वात्मजान्वेषणे रताः । विचरन्त्यशरीरास्ते क्षुप्तिपासार्दिता भृशम् ॥ २,२०.

तसेच, जे सर्वात पापी आहेत आणि आपल्या मुलांना शोधण्यात गुंतले आहेत, ते शरीराविना भटकतात आणि त्यांना तीव्र भूक आणि तहान यातना देतात.

बन्दीगृहवि निर्मुक्ता येभ्यो नश्यन्ति जन्तवः । ते व्यवस्यन्ति च प्रेता वधोपायं च बन्धुषु ॥ २,२०.

ज्यांच्यामुळे जीव मारले जातात, आणि जे तुरुंगातून सुटतात, ते प्रेत आपल्या नातेवाइकांचा नाश करण्याचा कट करतात.

पितृद्वदाराणि रुन्धन्ति तन्मार्गोच्छेदकास्तथा । पितृभा गान्विगृह्णन्ति पान्थेभ्यस्तस्करा इव ॥ २,२०.

ते पित्याच्या पत्नीला आणि त्यांच्या मार्गात येणाऱ्यांना अडवतात; आणि पितरांची संपत्ती प्रवाशांपासून चोर जसे हिसकावतात, तसे घेतात.

स्वं वेश्म पुनरागत्य मित्रस्थाने विशन्ति ते । तत्र स्थिता निरीक्षन्ते रोगशोकादिबन्धनाः ॥ २,२०.

ते पुन्हा आपल्या घरात येतात, मित्रांच्या जागी शिरतात; तिथे राहून, रोग, दुःख आणि इतर बंधनांनी बांधलेले, सर्व पाहतात.

पीडयन्ति ज्वरीभूय एकान्तरमिषेण तु । तृतीयकज्वरा भूत्वा शीतवातादिपीडया ॥ २,२०.

ते कधी ताप बनून, कधी जेवणात मिसळून त्रास देतात; तिसरा ताप होऊन, थंडी, वारा आणि अशा यातना देतात.

अन्यांश्च विविधान्रोगाञ्छिरोऽर्तिं च विषूचिकाम् । चिन्त यन्ति सदा तेषामुच्छिष्टादिस्थलस्थिताः ॥ २,२०.

ते विविध आजार, डोकेदुखी, विषूचिका असे त्रास देतात; उरलेले अन्न जिथे असते तिथे राहून, ते नेहमी लोकांना छळतात.

आत्मजानां छलाल्लोका भूतसङ्घैश्च रक्षिताः । पिबन्ति ते च पानीयं भोजनोच्छिष्टयोजितम् ॥ २,२०.

माणसं आपल्या मुलांनी फसवली जातात आणि भूतांच्या टोळ्यांनी राखली जातात, तेव्हा ते लोक उरलेल्या जेवणात मिसळलेलं पाणी पितात.

एवं प्रेताः प्रवर्तन्ते नानादोषैर्विकर्मिणः ॥ २,२०.

अशा रीतीने, जे चुकीची कृत्यं करतात, ते प्रेतात्मे वेगवेगळ्या दोषांनी वागत असतात.

गरुड उवाच । कथं कुर्वन्ति ते प्रेताः केन रूपेण कस्य किम् । ज्ञायते केन विधिना जल्पन्ति न वदन्ति वा ॥ २,२०.

गरुड म्हणाला: हे प्रेतात्मे कसे वागतात? कोणत्या रूपात, कुणासाठी आणि कशा प्रकारे हे कळतं? कोणत्या मार्गाने ते बोलतात किंवा गप्प राहतात?

एनं छिन्धि मनोमोहं मम चेदिच्छसि प्रियम् । कलिकाले हृषीकेश प्रेतत्वं जायते बहु ॥ २,२०.

माझं मन गोंधळलंय, ते दूर करशील तर मला आनंद होईल. हे हृषीकेशा, कलियुगात प्रेतावस्था वारंवार येते.

श्रीविष्णुरुवाच । स्वकुलं पीडयेत्पेतः परच्छिद्रेण पीडयेत् । जीवन्स दृश्यते स्नेही मृतो दुष्टत्वमाप्नुयात् ॥ २,२०.

श्रीविष्णू म्हणाले: प्रेतात्मा आपल्या घरच्यांना त्रास देतो किंवा दुसऱ्यांच्या चुका पकडून त्यांना त्रास देतो. जिवंत असताना तो प्रेमळ वाटतो; पण मेल्यावर त्याच्यात वाईटपणा येतो.

रुद्रजापी धर्मरतो देवतातिथिपूजकः । सत्यवाक्प्रियवादी च न प्रेतैः स हि पीड्यते ॥ २,२०.

जो रुद्रजप करतो, धर्माला धरून राहतो, देव आणि पाहुण्यांची पूजा करतो, नेहमी सत्य आणि गोड बोलतो, त्याला प्रेतात्म्यांचा त्रास होत नाही.

सर्वक्रियापरिभ्रष्टो नास्तिको धर्मनिन्दकः । असत्यवादनिरतो नरः प्रेतैः स पीड्यते । कलौ प्रेतत्वमाप्नोति तार्क्ष्याशुद्धक्रियापरः ॥ २,२०.

जो सर्व कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष करतो, देव मानत नाही, धर्माची निंदा करतो, सतत खोटं बोलतो—त्याला प्रेतात्मे त्रास देतात. कलियुगात, जो अपवित्र कृत्ये करतो, तो प्रेतावस्था मिळवतो.

कृतादौ द्वापरान्ते च न प्रेतो नैव पीडनम् । बहूनामेकजातानामेकः सौख्यं समश्नुते ॥ २,२०.

कृतयुगाच्या सुरुवातीला आणि द्वापराच्या शेवटी प्रेतावस्था नसते, त्रासही होत नाही. अनेक जण एकत्र जन्मले तरी एकटाच सुख उपभोगतो.

एको दुष्कृतकर्मा च एकः सन्ततिमाञ्जनः । एकः सम्पीड्यते प्रेतैरेकः सुतधनान्वितः ॥ २,२०.

एकटा माणूस वाईट कर्म करतो, एकट्याला संतती असते, एकट्याला प्रेतात्मे त्रास देतात, आणि एकट्याजवळ मुले व संपत्ती असते.

एकस्य पुत्रनाशः स्यादेको दुहितृमान् भवेत् । विरोधो बन्धुभिः सार्धं प्रेतदोषेण काश्यप ॥ २,२०.

एखाद्याचा मुलगा मरतो, दुसऱ्याला मुलगी होते; नातेवाईकांमध्ये भांडण प्रेतदोषामुळे होते, हे कश्यपा.

सन्ततिर्दृश्यते नैव समुत्पन्ना विनश्यति । पशुद्रव्यविनाशश्च सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

संतती दिसत नाही, किंवा जन्मली तरी नष्ट होते; जनावरं आणि मालमत्ता हरवतात—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

प्रकृतेः परिवर्तः स्याद्विद्वेषः सह बन्धुभिः । अकस्माद्व्यसनप्राप्तिः सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

स्वभावात बदल होतो, नातेवाईकांशी वैर वाढतं, अचानक संकट येतं—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

नास्तिक्यं वृत्तिलोपश्च महालोभस्तथैव च । स्याद्धन्तकलहो नित्यं सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

देव न मानणं, उपजीविका हरवणं, मोठा लोभ, सतत भांडणं—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

पितृमातृनिहन्ता च देवब्राह्मणनिन्दकः । इत्यादोषमवाप्नोति सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो वडील किंवा आईला मारतो, देव आणि ब्राह्मणांची निंदा करतो, त्याला असे दोष मिळतात—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

नित्यकर्मविनिंमुक्तो जपहोमविवर्जितः । परद्रव्याणां च हर्ता सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

जो नित्यकर्म सोडतो, जप आणि होम करत नाही, दुसऱ्याचं माल चोरतो—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.

सुवृष्टौ कृषिनाशश्च व्यवहारो विनश्यति । लोके कलहकारी च सा पीडा प्रेतसम्भवा ॥ २,२०.

पाऊस चांगला पडला तरी पिकं नष्ट होतात, व्यवहार बुडतो, आणि लोकांमध्ये भांडणं लावतो—हा त्रास प्रेतात्म्यांमुळे होतो.