गरुडपुराणम्

प्राप्तं सुकृतिनं दृष्ट्वा स्थानाच्च लति सूर्यजः । एष मे मण्डलं भित्त्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ॥ २,१९.

सज्जन माणूस आला की, सूर्यपुत्र आपल्या जागेवरून उठतो आणि म्हणतो, 'हा माझं क्षेत्र भेदून ब्रह्मलोकात जाईल.'

दानेन सुलभो धर्मो यममार्गः सुखावहः । एष मार्गो विशालोऽत्र न केनाप्य नुगम्यते । दानपुण्यं विना वत्स न गच्छेद्धर्ममन्दिरम् ॥ २,१९.

दान केल्याने धर्म सहज मिळतो आणि यमाचा मार्ग सुखाचा होतो; हा मार्ग फार मोठा आहे, पण दानाचं पुण्य नसल्याशिवाय कोणीही तिथे जाऊ शकत नाही. दानाशिवाय, बाळा, धर्माचं घर गाठता येत नाही.

तस्मिन्मार्गे तु रौद्रे वै भीषणा यमकिङ्कराः । एकैकस्य पुरस्याग्रे तिष्ठत्येकसहस्रकम् ॥ २,१९.

त्या भयंकर मार्गावर, यमाचे भीषण सेवक प्रत्येक नगराच्या दाराशी हजारोंनी उभे असतात.

पचन्ति पापिनं प्राप्य उदके यातनाकराः । गृह्णन्ति मासमासान्ते पादशेषं तु तद्भवेत् ॥ २,१९.

पापी माणूस सापडला की, यातनादायक त्याला पाण्यात उकडतात; प्रत्येक महिन्याच्या शेवटी, त्याच्या पायाचा थोडासा भागच उरतो.

और्ध्वदैहिकदानानि यैर्न दत्तानि काश्यप । महाकष्टेन ते यान्ति तस्माद्देयानि शक्तितः । अदत्त्वा पशुवद्यान्ति गृहीतो वन्धबन्धनैः ॥ २,१९.

कश्यपा, ज्यांनी उर्ध्वदैहिक दानं दिली नाहीत, त्यांना फार यातना भोगाव्या लागतात; म्हणून, आपल्या शक्तीनुसार दान द्यावं. दान न दिल्यास, ते जनावरांसारखे बांधून, दोरांनी ओढत नेतात.

एवं कृतेन सम्पश्येत्स नरः भूतकर्मणा । दैविकीं पैतृकीं योनिं मानुषीं वाथ नारकीम् ॥ २,१९.

माणूस जसा कर्म करतो, तसा त्याला पुन्हा जन्म मिळतो — कधी देवांची, कधी पितरांची, कधी माणसांची, तर कधी नरकातील योनी मिळते.

धर्मराजस्य वचनान्मुक्तिर्भवति वा ततः । मानुष्यं तत्त्वतः प्राप्य स पुत्त्रः पुत्त्रतां व्रजेत् ॥ २,१९.

धर्मराजाच्या आज्ञेने मुक्ती मिळू शकते; किंवा खऱ्या अर्थाने मानवजन्म मिळाला, तर तो पुत्र होतो आणि पुत्रत्व प्राप्त करतो.

यथायथा कृतं कर्म तान्तां योनिं व्रजेन्नरः । तत्तथैव च भुञ्जानो विचरेत्सर्वलोकगः ॥ २,१९.

माणूस जसे कर्म करतो, तशीच त्याची पुढची जन्माची जागा ठरते; आणि त्यानुसार फळ भोगत तो सर्व लोकांत संचार करतो.

अशाश्वतं परिज्ञाय सर्वलोकोत्तरं सुखम् । यदा भवति मानुष्यं तदा धर्मं समाचरेत् ॥ २,१९.

सर्व लोकातील सुख हे क्षणिक आहे, हे ओळखून, जेव्हा मानवजन्म मिळतो, तेव्हा धर्माचरण करावे.

कृमयो भस्म विष्ठा वा देहानां प्रकृतिः सदा । अन्धकूपे महारौद्रे दीपहस्तः पातेत्तु वै ॥ २,१९.

शरीराचे मूळ नेहमी किडे, राख किंवा मल असेच असते; आणि एखादा भीषण काळोख्या खड्ड्यात, हातात दिवा घेऊन, पडू शकतो.

महापुण्यप्रभावेण मानुष्यं जन्म लभ्यते । यस्तत्प्राप्य चरेद्धर्मं स गच्छेत्परमां गतिम् ॥ २,१९.

मोठ्या पुण्याच्या प्रभावाने मानवजन्म मिळतो; जो हे मिळवून धर्माचरण करतो, तो श्रेष्ठ स्थितीला पोहोचतो.

अपि जानन्वृथा धर्मं दुः खमायाति याति च ॥ २,१९.

धर्म माहिती असूनही, जो व्यर्थ वागतो, तो दुःखातच येतो आणि जातो.

जातीशतेन लभते किल मानुषत्वं तत्रापि दुर्लभतरं खग भो द्विजत्वम् । यस्तत्र पालयति लालयति व्रतानि तस्यामृतं भवति हस्तगतं प्रसादात् ॥ २,१९.

शंभर जन्मानंतरच माणूसपण मिळते; पण, हे पक्षीराज, त्यातही द्विजत्व मिळणे फारच कठीण आहे. जो तिथे व्रते पाळतो आणि जपतो, त्याला कृपेने अमृत अगदी हातात येते.

श्रीगरुडमहापुराणम् २० गरुड उवाच । ये केचित्प्रेतरूपेण कुत्र वासं लभन्ति ते । प्रेतलोकाद्विनिर्मुक्ताः कथं कुत्र व्रजन्ति ते ॥ २,२०.

गरुड म्हणाला — जे प्रेतरूपाने कुठे तरी वावरतात, ते प्रेतलोकातून सुटल्यावर कसे आणि कुठे जातात?

चतुर्युक्ताशीति लक्षैर्नरकैः पर्युपासिताः । यमेन रक्षितास्तत्र भूतैश्चैव सहस्रशः ॥ २,२०.

चौर्याऐंशी लक्ष नरकांनी वेढलेले, तिथे यम आणि हजारो भुते त्यांना पहारा देतात.

विचरन्ति कथं लोके नरकाच्च विनिर्गताः । गरुडोदीरितं श्रुत्वा लक्ष्मीनाथोऽब्रवीदिदम् ॥ २,२०.

नरकातून सुटलेले लोक या जगात कसे वावरतात? गरुडाने हे विचारल्यावर लक्ष्मीपती श्रीकृष्ण बोलले.

श्रीकृष्ण उवाच । पक्षिराज शृणुष्व त्वं यत्र प्रेताश्चरन्ति वै । परार्थदारग्रहणाच्छ (ब) लाद्द्रोहान्निशाचराः ॥ २,२०.

श्रीकृष्ण म्हणाले — पक्षीराज, ऐक, मी सांगतो कुठे प्रेत वावरतात — जे दुसऱ्याच्या पत्नीला घेतात, चोरी करतात किंवा फसवतात, ते रात्री भटकणारे होतात.

तथैव सर्वपापिष्ठः स्वात्मजान्वेषणे रताः । विचरन्त्यशरीरास्ते क्षुप्तिपासार्दिता भृशम् ॥ २,२०.

तसेच, जे सर्वात पापी आहेत आणि आपल्या मुलांना शोधण्यात गुंतले आहेत, ते शरीराविना भटकतात आणि त्यांना तीव्र भूक आणि तहान यातना देतात.

बन्दीगृहवि निर्मुक्ता येभ्यो नश्यन्ति जन्तवः । ते व्यवस्यन्ति च प्रेता वधोपायं च बन्धुषु ॥ २,२०.

ज्यांच्यामुळे जीव मारले जातात, आणि जे तुरुंगातून सुटतात, ते प्रेत आपल्या नातेवाइकांचा नाश करण्याचा कट करतात.

पितृद्वदाराणि रुन्धन्ति तन्मार्गोच्छेदकास्तथा । पितृभा गान्विगृह्णन्ति पान्थेभ्यस्तस्करा इव ॥ २,२०.

ते पित्याच्या पत्नीला आणि त्यांच्या मार्गात येणाऱ्यांना अडवतात; आणि पितरांची संपत्ती प्रवाशांपासून चोर जसे हिसकावतात, तसे घेतात.

स्वं वेश्म पुनरागत्य मित्रस्थाने विशन्ति ते । तत्र स्थिता निरीक्षन्ते रोगशोकादिबन्धनाः ॥ २,२०.

ते पुन्हा आपल्या घरात येतात, मित्रांच्या जागी शिरतात; तिथे राहून, रोग, दुःख आणि इतर बंधनांनी बांधलेले, सर्व पाहतात.

पीडयन्ति ज्वरीभूय एकान्तरमिषेण तु । तृतीयकज्वरा भूत्वा शीतवातादिपीडया ॥ २,२०.

ते कधी ताप बनून, कधी जेवणात मिसळून त्रास देतात; तिसरा ताप होऊन, थंडी, वारा आणि अशा यातना देतात.

अन्यांश्च विविधान्रोगाञ्छिरोऽर्तिं च विषूचिकाम् । चिन्त यन्ति सदा तेषामुच्छिष्टादिस्थलस्थिताः ॥ २,२०.

ते विविध आजार, डोकेदुखी, विषूचिका असे त्रास देतात; उरलेले अन्न जिथे असते तिथे राहून, ते नेहमी लोकांना छळतात.

आत्मजानां छलाल्लोका भूतसङ्घैश्च रक्षिताः । पिबन्ति ते च पानीयं भोजनोच्छिष्टयोजितम् ॥ २,२०.

माणसं आपल्या मुलांनी फसवली जातात आणि भूतांच्या टोळ्यांनी राखली जातात, तेव्हा ते लोक उरलेल्या जेवणात मिसळलेलं पाणी पितात.

एवं प्रेताः प्रवर्तन्ते नानादोषैर्विकर्मिणः ॥ २,२०.

अशा रीतीने, जे चुकीची कृत्यं करतात, ते प्रेतात्मे वेगवेगळ्या दोषांनी वागत असतात.

गरुड उवाच । कथं कुर्वन्ति ते प्रेताः केन रूपेण कस्य किम् । ज्ञायते केन विधिना जल्पन्ति न वदन्ति वा ॥ २,२०.

गरुड म्हणाला: हे प्रेतात्मे कसे वागतात? कोणत्या रूपात, कुणासाठी आणि कशा प्रकारे हे कळतं? कोणत्या मार्गाने ते बोलतात किंवा गप्प राहतात?

एनं छिन्धि मनोमोहं मम चेदिच्छसि प्रियम् । कलिकाले हृषीकेश प्रेतत्वं जायते बहु ॥ २,२०.

माझं मन गोंधळलंय, ते दूर करशील तर मला आनंद होईल. हे हृषीकेशा, कलियुगात प्रेतावस्था वारंवार येते.

श्रीविष्णुरुवाच । स्वकुलं पीडयेत्पेतः परच्छिद्रेण पीडयेत् । जीवन्स दृश्यते स्नेही मृतो दुष्टत्वमाप्नुयात् ॥ २,२०.

श्रीविष्णू म्हणाले: प्रेतात्मा आपल्या घरच्यांना त्रास देतो किंवा दुसऱ्यांच्या चुका पकडून त्यांना त्रास देतो. जिवंत असताना तो प्रेमळ वाटतो; पण मेल्यावर त्याच्यात वाईटपणा येतो.

रुद्रजापी धर्मरतो देवतातिथिपूजकः । सत्यवाक्प्रियवादी च न प्रेतैः स हि पीड्यते ॥ २,२०.

जो रुद्रजप करतो, धर्माला धरून राहतो, देव आणि पाहुण्यांची पूजा करतो, नेहमी सत्य आणि गोड बोलतो, त्याला प्रेतात्म्यांचा त्रास होत नाही.