गरुडपुराणम्

मृतोद्देशेन यो दद्यादुदपात्रं तु ताम्रजम् । प्रपादानसहस्रस्य तत्फलं सोऽश्नुते ध्रुवम् ॥ २,१८.

मृत व्यक्तीसाठी जो तांब्याचं पाण्याचं भांडे दान करतो, त्याला हजार पादुकांचं फळ निश्चित मिळतं.

यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः । न पीडयन्ति दाक्षिण्याद्वस्त्राभरणदानतः ॥ २,१८.

यमाचे दूत, जे फार भयंकर, भीतीदायक आणि काळसर-तपकिरी आहेत, ते कपडे आणि दागिने दान करणाऱ्यांना दयेमुळे त्रास देत नाहीत.

सायुधा धावमानाश्च न मार्गे दृष्टिगोचराः । प्रयान्ति यमदूतास्ते मुद्रिकायाः प्रदानतः ॥ २,१८.

जो अंगठी दान करतो, त्याला शस्त्रांनी सज्ज आणि धावत येणारे यमदूत वाटेत दिसत नाहीत.

भाजनासनदानेन आमान्नभोजनेन च । आज्ययज्ञोपवीताभ्यां पदं सम्पूर्णतां व्रजेत् ॥ २,१८.

भांडी, आसन, शिजवलेलं अन्न, तूप आणि यज्ञोपवीत यांचं दान केल्याने मनुष्याला पूर्णत्व प्राप्त होतं.

एवं मार्गे गच्छमानस्तृषार्तः श्रमपीडितः । महिषीरथ (दुग्ध) दानाच्च सुखी भवति निश्चितम् ॥ २,१८.

अशा प्रकारे, जेव्हा एखादा माणूस वाटेवर तहान आणि थकव्याने त्रस्त होतो, तेव्हा गाय, रथ किंवा दूध दान केल्याने तो नक्कीच सुखी होतो.

गरुड उवाच । मृतोद्देशेन यत्किञ्चिद्दीयते स्वगृहे विभो । स गच्छति महामार्गे तद्दत्तं केन गृह्यते ॥ २,१८.

गरुड म्हणाला: प्रभो, मृत व्यक्तीसाठी घरात जे काही दान केलं जातं, ते मोठ्या मार्गावर कोण घेतं?

श्रीभगवानुवाच । गृह्णाति वरुणो दानं मम हस्ते प्रयच्छति । अहं च भास्करे देवे भास्करात्सोऽश्नुते सुखम् ॥ २,१८.

श्रीभगवान म्हणाले: वरुण दान घेतो आणि माझ्या हातात ठेवतो; मी ते सूर्यदेवाला देतो, आणि सूर्यापासून तो सुखाचा अनुभव घेतो.

विकर्मणः प्रभावेण वंशच्छेदे क्षिताविह । सर्वे ते नरकं यान्ति यावत्पापस्य संक्षयः ॥ २,१८.

दुष्कृत्यांच्या परिणामामुळे, जेव्हा पृथ्वीवर वंश तुटतो, तेव्हा सर्वजण नरकात जातात, जोपर्यंत पाप संपत नाही.

कस्मिंश्चित्समये पूर्णे महिषासनसंस्थितः । नरकान्वीक्ष्य धर्मात्मा नानाक्रन्दसमाकुलान् ॥ २,१८.

कधीतरी ठरलेल्या वेळी, महिषावर बसलेला धर्मात्मा प्रभू, विविध आक्रोशांनी भरलेल्या नरकांकडे पाहतो.

चतुरशीतिलक्षाणां नरकाणां स ईश्वरः । तेषां मध्ये श्रेष्ठतमा घोरा या एकविंशतिः ॥ २,१८.

तो चौर्याशी लाख नरकांचा स्वामी आहे; त्यातली एकवीस नरकं सर्वात भयंकर आहेत.

तामिस्त्रं लोहशङ्कुश्च महारौरवशाल्मली । रौरवं कुड्वलं कालसूत्रकं पूतिमृतिका ॥ २,१८.

तामिस्र, लोहेचं काटेरी नरक, महारौरव, शाल्मली, रौरव, कुडवल, काळसूत्र, पूतीमृत्तिका,

सङ्घातं लोहतोदं च सविषं सम्प्रतापनम् । महानरककालोलः सजीवनमहापथः ॥ २,१८.

संघात, लोहतोड, विषयुक्त, संप्रतापन, महानरक, काळोल, सजीवन, महापथ,

अवीचिरन्धता मिस्त्रः कुम्भोपाकस्तथैव च । असिपत्रवनं चैव पतनश्चैकविंशतिः ॥ २,१८.

अवीचि, अंधतामिस्र, कुंभोपाक, असिपत्रवन आणि पतन — ही एकवीस नरकं आहेत.

येषां तु नरके घोरे बह्वब्दानि गतानि वै । सन्तातर्नैव विद्यते दूतत्वं ते तु (प्रेत्य) यान्ति हि ॥ २,१८.

जे अनेक वर्षं या भयंकर नरकांत राहतात, त्यांना सोडवणारा कोणी नसतो; ते मृत्यूनंतर दूत होतात.

यमेन प्रेषितास्ते वै मानुषस्य मृतस्य तु । दिनेदिने प्रगृह्णन्ति दत्तमन्नाद्यपानकम् ॥ २,१८.

यमाने पाठवलेले हे दूत, मरणानंतर रोज मृत व्यक्तीसाठी दिलेलं अन्न-पाणी घेतात.

प्रेतस्यैव विलुण्ठन्ति मध्ये मार्गे बुभुक्षिताः । मासान्ते भोजनं पिण्डमेके यच्छन्ति तत्र वै ॥ २,१८.

भुकेले दूत, वाटेत प्रेतासाठी दिलेली अन्नद्रव्यं हिसकावून घेतात; महिन्याच्या शेवटी काही जण तिथे पिंड देतात.

तृप्तिं प्रयान्ति ते सर्वे प्रत्यहं चैव वत्सरम् । एवमादिकृतैः पुण्यैः क्रमात्सौरिपुरं व्रजेत् ॥ २,१८.

सर्वांना दररोज, वर्षभर तृप्ती मिळते; अशा पुण्यकर्मांनी हळूहळू सूर्याच्या नगरीत पोहोचता येतं.

ततः संवत्सरस्यान्ते प्रत्यासन्ने यमालये । बहुभीतकरे प्रेतो हस्तमात्रं समुत्सृजेत् ॥ २,१८.

मग वर्षभरानंतर, यमाचे घर जवळ आले की, तो मृतात्मा फार भीतीने, हातभराचा देह सोडून देतो.

दिवसैर्दशभिर्जातं तं देहं दशपिण्डजम् । जामदग्न्यस्येव रामं दृष्ट्वा तेजः प्रसर्पति ॥ २,१८.

दहा दिवसांत, त्या दहा पिंडांनी तयार झालेला देह उगवतो; तो पाहिल्यावर, जसा जमदग्नीचा राम तेजाने उजळतो, तशी त्याची कांती फुलते.

कर्मजं देहमाश्रित्य पूर्वदेहं समुत्सजेत् । अङ्गुष्ठमात्रो वायुश्च शमीपत्रंसमारुहेत् ॥ २,१८.

कर्माने मिळालेला देह घेतल्यावर, तो आपला जुना देह सोडतो; अंगठ्याएवढा जीव वाऱ्यासारखा शमीच्या पानावर चढतो.

व्रजंस्तिष्ठन्पदैकेन यथैवैकेन गच्छति । यथा तृणजलौकेव देही कर्मानुगोऽवशः ॥ २,१८.

तो जाताना किंवा थांबताना, एक पाय उचलून पुढे सरकतो; जशी पाण्यावरची टोळ असहाय्य असते, तसा हा जीव कर्माच्या ओझ्याखाली असतो.

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि । तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥ २,१८.

माणूस जुने कपडे टाकून नवे घेतो, तसेच हा जीव जुने शरीर सोडून नवे शरीर धारण करतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९ श्रीभगवानुवाच । वायुभूतः क्षधाविष्टः कर्मजं देहमाश्रितः । ते देहं स समासाद्य यमेन सह गच्छति ॥ २,१९.

श्रीभगवान म्हणाले: वाऱ्यासारखा झालेला, भुकेने त्रस्त, आणि कर्माने मिळालेला देह घेतलेला जीव, तो देह गाठून यमासोबत पुढे जातो.

चित्रगुप्तपुरं तत्र योजनानां तु विंशतिः । कायस्थास्तत्र पश्यन्ति पापपुण्यानि सर्वशः ॥ २,१९.

तिथे चित्रगुप्तांचे नगर आहे, ते वीस योजनांवर आहे; तिथे कायस्थ सर्व पाप-पुण्य पाहतात.

महादानेषुदत्तेषु गतस्तत्र सुखी भवेत् । योजनानां चतुर्विंशत्पुरं वैवस्वतं शुभम् ॥ २,१९.

ज्यांनी मोठी दानं दिली, ते तिथे सुखी होतात; वैवस्वताचं शुभ नगर चोवीस योजनांवर आहे.

लोहं लवणकार्पासं तिलपात्रं च यैर्नरैः । दत्तं तेनैव तृप्यन्ति यमस्य पुरचारिणः ॥ २,१९.

ज्यांनी लोखंड, मीठ, कापूस किंवा तीळाचं पात्र दिलं, त्याच गोष्टींनी यमाचे सेवक तृप्त होतात.

गत्वा च तत्र ते सर्वे प्रतीहारं वदन्ति हि । धर्मध्वजप्रतीहारस्तत्र तिष्ठति सर्वदा ॥ २,१९.

तिथे पोहोचल्यावर, सगळे आपली ओळख द्वारपालाला सांगतात; धर्मध्वज नावाचा द्वारपाल तिथे नेहमी उभा असतो.

सप्तधान्यस्य दानेन प्रीतो धर्मध्वजो भवेत् । तत्र गत्वा प्रतीहारो ब्रूते तस्य शुभाशुभम् ॥ २,१९.

सात धान्यांचं दान केल्याने धर्मध्वज प्रसन्न होतो; तिथे पोहोचल्यावर द्वारपाल त्या व्यक्तीचं पुण्य आणि पाप सांगतो.

धर्मराजस्य यद्रूपं सन्तः सुकृतिनो जनाः । पश्यन्ति च दुरात्मानो यमरूपं सुभीषणम् ॥ २,१९.

सज्जन लोक धर्मराजाचं रूप पाहतात, तर दुष्ट लोकांना यमाचं भयंकर रूप दिसतं.