गरुडपुराणम्

श्रीगरुडमहापुराणम् १८ श्रीकृष्ण उवाच । श्रवणानां वचः श्रुत्वा क्षणं ध्यात्वा पुनस्ततः । यत्कृतं तु मनुष्यैश्चपुण्यं पापमहर्निशम् ॥ २,१८.

श्रीकृष्ण म्हणाले: श्रवणांची वचने ऐकून, क्षणभर ध्यान करून, पुन्हा, मानवांनी दिवस-रात्र केलेले पुण्य किंवा पाप जे काही असतं.

तत्सर्वं च परिज्ञाय चित्रगुप्तो निवेदयेत् । चित्रगुप्तस्ततः सर्वं कर्म तस्मै वदत्यथ ॥ २,१८.

ते सगळं नीट समजून घेतल्यावर चित्रगुप्त ते सांगतो; मग तो त्या व्यक्तीची सगळी कर्मं त्याला सांगतो.

वाचैव यत्कृतं कर्म कृतं चैव तु कायिकम् । मानसं च तथा कर्म कृतं भुङ्क्ते शुभाशुभम् ॥ २,१८.

ज्या गोष्टी बोलून, शरीराने किंवा मनाने केल्या जातात, त्या शुभ असोत किंवा अशुभ, त्याचे फळ माणसाला भोगावेच लागते.

एवं ते कथितस्तार्क्ष्य प्रेतमार्गस्य निर्णयः । विश्रान्ति दानि सर्वाणि स्थानानि कथितानि ते ॥ २,१८.

असं, तार्क्ष्य, तुला मृतांच्या मार्गाचा निर्णय सांगितला; वाटेतली सगळी विश्रांतीची ठिकाणंही तुला सांगितली.

तमुद्दिश्य ददात्यन्नं सुखं याति महाध्वनि । दिवा रात्रौ तमुद्दिश्य स्थाने दीपप्रदो भवेत् ॥ २,१८.

त्याच्या नावाने अन्न दान केल्याने मोठ्या प्रवासात सुख मिळतं; दिवसा किंवा रात्री, त्या जागी त्याच्या नावाने दिवा द्यावा.

अन्धकारे महाघोरे श्वपूर्णे लक्ष्यवर्जिते । दीप्तेऽध्वनि च ते यान्ति दीपो दत्तश्च यैर्नरैः ॥ २,१८.

जिथे भयंकर अंधार आहे, कुत्र्यांनी भरलेलं आणि काहीच ओळखू येत नाही, तिथे किंवा उजळलेल्या मार्गावर, ज्यांनी दिवा दिला, त्यांच्या कृपेने तो पुढे जातो.

कार्तिके च चतुर्दश्यां दीपदानं सुखाय वै । अथ वक्ष्यामि संक्षेपाद्यममार्गस्य निष्कृतिम् ॥ २,१८.

कार्तिक महिन्यात चौदाव्या दिवशी दिवा दान केल्याने नक्कीच सुख मिळतं; आता मी यमाच्या मार्गावरची शांती मिळवण्याचा उपाय थोडक्यात सांगतो.

वृषोत्सर्गस्य पुण्येन पितृलोकं स गच्छति । एकादशाहपिण्डेन शुद्धदेहो भवेत्ततः ॥ २,१८.

वृषोत्त्सर्गाचं पुण्य केल्याने तो पितृलोकात जातो; एकादशा दिवशी पिंड दिल्यावर त्याचं शरीर शुद्ध होतं.

उदकुम्भप्रदानेन किङ्करास्तृप्तिमाप्नुयुः ॥ २,१८.

उदकुंभ दान केल्याने यमाचे सेवक तृप्त होतात.

शय्यादानाद्बिमानस्थो याति स्वर्गेषु मानवः । तदह्नि दीयते सर्वं द्वादशाहे विशेषतः ॥ २,१८.

शय्या दान केल्याने मृतात्मा विमानात बसून स्वर्गात जातो; त्या दिवशी, विशेषतः द्वादशीला, सगळं दान केलं जातं.

पदानि सर्ववस्तूनि वरिष्ठानि त्रयोदशे । यो ददाति मृतस्येह जीवन्नप्यात्महेतवे ॥ २,१८.

जो कुणी तेरा पावलं आणि सगळ्यात उत्तम वस्तू मृतासाठी किंवा स्वतःसाठी देतो, तो हे इथेच करतो.

तदाश्रितो महामार्गे वैनतेय स गच्छति । एक एवास्ति सर्वत्रे व्यवहारः खगाधिप ॥ २,१८.

त्या आधारावर मोठ्या मार्गावर, विनतेचा पुत्रा, तो पुढे जातो; सगळीकडे, पक्षीराज, एकच नियम आहे.

उत्तमाधममध्यानां तत्तदावर्जनं भवेत् । यावद्भाग्यं भवेद्यस्य तावन्मार्गेऽतिरिच्यते ॥ २,१८.

उत्तम, मध्यम किंवा कनिष्ठ अशा प्रत्येकाला त्याच्या योग्यतेनुसार मिळतं; ज्याचं भाग्य जितकं असेल, तितकं त्याला मार्गावर अधिक मिळतं.

स्वयं स्वस्येन यद्दत्तं तत्तत्राधिकरोति तम् । मृते यद्बान्धवैर्दत्तं तदाश्रित्य सुखी भवेत् ॥ २,१८.

स्वतःच्या संपत्तीतून स्वतः दिलेलं तिथे त्याला मिळतं; मृत्यूनंतर नातेवाईकांनी जे दिलं, त्यावर आधार ठेवून तो सुखी होतो.

गरुड उवाच । कस्मात्पदानि देयानि किंविधानि त्रयोदश । दीयते कस्य देवेश तद्वदस्व यथातथम् ॥ २,१८.

गरुड म्हणाला: पावलं का द्यावीत, ती तेरा कशी असतात, आणि ती कुणाला द्यावीत, हे देवादिपती, मला तंतोतंत सांग.

श्रीभगवानुवाच । छत्त्रोपानहवस्त्राणि मुद्रिका च कमण्डलुः । आसनं भाजनं चैव पदं सप्तविधं स्मृतम् ॥ २,१८.

श्रीभगवान म्हणाले: छत्र, पादत्राण, वस्त्र, अंगठी, कमंडलू, आसन आणि भांडे — ही सात पावलं म्हणून ओळखली जातात.

आतपस्तत्र यो रौद्रो दह्यते येन मानवः । छत्रदानेन सुच्छाया जायते प्रेततुष्टिदा ॥ २,१८.

तिथे ज्या प्रखर उन्हाने माणूस भाजला जातो, छत्र दान केल्याने गार सावली मिळते आणि मृताला समाधान मिळतं.

असिपत्रवनं घोरं सोऽतिक्रामति वै ध्रुवम् । अश्वारूढाश्च गच्छन्ति ददते य उपानहौ ॥ २,१८.

तो नक्कीच भयानक असिपत्रवन पार करतो; पादत्राण दान करणारे जणू घोड्यावर बसल्यासारखे पुढे जातात.

आसने स्वागते (भोजने) चैव दत्तं तस्मै द्विजायते । सुखेन भुङ्क्ते स प्रेतः पथि गच्छञ्छनैः शनैः ॥ २,१८.

बसण्यासाठी किंवा जेवताना द्विजाला दिलेलं आसन त्याच्यासाठी असतं; तो मृतात्मा सुखाने, हळूहळू मार्गावर जातो.

बहुधर्मसमाकीर्णे निर्वाते तोयवर्जिते । कमण्डलुप्रदानेन सुखी भवति निश्चितम् ॥ २,१८.

जिथे अनेक कर्तव्यांनी भरलेलं, वारा शांत आहे आणि पाणी नाही, तिथे जो कुणी कमंडलू दान करतो, तो नक्कीच सुखी होतो.

मृतोद्देशेन यो दद्यादुदपात्रं तु ताम्रजम् । प्रपादानसहस्रस्य तत्फलं सोऽश्नुते ध्रुवम् ॥ २,१८.

मृत व्यक्तीसाठी जो तांब्याचं पाण्याचं भांडे दान करतो, त्याला हजार पादुकांचं फळ निश्चित मिळतं.

यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः । न पीडयन्ति दाक्षिण्याद्वस्त्राभरणदानतः ॥ २,१८.

यमाचे दूत, जे फार भयंकर, भीतीदायक आणि काळसर-तपकिरी आहेत, ते कपडे आणि दागिने दान करणाऱ्यांना दयेमुळे त्रास देत नाहीत.

सायुधा धावमानाश्च न मार्गे दृष्टिगोचराः । प्रयान्ति यमदूतास्ते मुद्रिकायाः प्रदानतः ॥ २,१८.

जो अंगठी दान करतो, त्याला शस्त्रांनी सज्ज आणि धावत येणारे यमदूत वाटेत दिसत नाहीत.

भाजनासनदानेन आमान्नभोजनेन च । आज्ययज्ञोपवीताभ्यां पदं सम्पूर्णतां व्रजेत् ॥ २,१८.

भांडी, आसन, शिजवलेलं अन्न, तूप आणि यज्ञोपवीत यांचं दान केल्याने मनुष्याला पूर्णत्व प्राप्त होतं.

एवं मार्गे गच्छमानस्तृषार्तः श्रमपीडितः । महिषीरथ (दुग्ध) दानाच्च सुखी भवति निश्चितम् ॥ २,१८.

अशा प्रकारे, जेव्हा एखादा माणूस वाटेवर तहान आणि थकव्याने त्रस्त होतो, तेव्हा गाय, रथ किंवा दूध दान केल्याने तो नक्कीच सुखी होतो.

गरुड उवाच । मृतोद्देशेन यत्किञ्चिद्दीयते स्वगृहे विभो । स गच्छति महामार्गे तद्दत्तं केन गृह्यते ॥ २,१८.

गरुड म्हणाला: प्रभो, मृत व्यक्तीसाठी घरात जे काही दान केलं जातं, ते मोठ्या मार्गावर कोण घेतं?

श्रीभगवानुवाच । गृह्णाति वरुणो दानं मम हस्ते प्रयच्छति । अहं च भास्करे देवे भास्करात्सोऽश्नुते सुखम् ॥ २,१८.

श्रीभगवान म्हणाले: वरुण दान घेतो आणि माझ्या हातात ठेवतो; मी ते सूर्यदेवाला देतो, आणि सूर्यापासून तो सुखाचा अनुभव घेतो.

विकर्मणः प्रभावेण वंशच्छेदे क्षिताविह । सर्वे ते नरकं यान्ति यावत्पापस्य संक्षयः ॥ २,१८.

दुष्कृत्यांच्या परिणामामुळे, जेव्हा पृथ्वीवर वंश तुटतो, तेव्हा सर्वजण नरकात जातात, जोपर्यंत पाप संपत नाही.

कस्मिंश्चित्समये पूर्णे महिषासनसंस्थितः । नरकान्वीक्ष्य धर्मात्मा नानाक्रन्दसमाकुलान् ॥ २,१८.

कधीतरी ठरलेल्या वेळी, महिषावर बसलेला धर्मात्मा प्रभू, विविध आक्रोशांनी भरलेल्या नरकांकडे पाहतो.