गरुडपुराणम्

धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च कथयन्ति ते । एको हि धर्ममार्गश्च द्वितीयश्चार्थमार्गकः ॥ २,१७.

ते धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष यांची माहिती सांगतात; एकजण धर्ममार्गाने, दुसरा अर्थमार्गाने जातो.

अपरः काममार्गश्च मोक्षमार्गश्चतुर्थकः । उत्तमा धममार्गेण वैनतेय प्रयान्ति हि ॥ २,१७.

तिसरा काममार्गाने, चौथा मोक्षमार्गाने जातो; उत्तम लोक मात्र धर्ममार्गानेच पुढे जातात, हे वैनतेय.

अर्थदाता विमानैस्तु अश्वैः कामप्रदायकः । हंसयुक्तविमानैश्च मोक्षाकाङ्क्षी विसर्पति ॥ २,१७.

जो धन देतो तो घोड्यांच्या रथातून जातो; जो इच्छा पूर्ण करतो तो हंसांनी ओढलेल्या रथातून जातो; मोक्षाची इच्छा असलेला तर वर उडून जातो.

इतरः पादचारेण त्वसिपत्रवनानि च । पाषाणैः कण्टकैः क्लिष्टः पाशबद्धोऽथ याति वै ॥ २,१७.

इतर लोक मात्र पायी चालत, तलवारीच्या पानांच्या वनातून, दगड आणि काट्यांनी त्रस्त होऊन, दोरांनी बांधलेले जातात.

यः कश्चिन्मानुषे लोके श्रवणान्पूजयेदिह । वर्धन्या जलपात्रेम पक्वान्नपरिपूर्णया ॥ २,१७.

जो कोणी या मानवजगात श्रवणांची पूजा करतो, वाढीसाठी पाण्याच्या भांड्यात आणि शिजवलेल्या अन्नाने त्यांना तृप्त करतो,

श्रवणान्पूजयेत्तत्र मया सह खगेश्वर । तस्याहं तत्प्रदास्यामि यत्सुरैरपि दुर्लभम् ॥ २,१७.

जो त्या ठिकाणी माझ्यासह, हे खगेश्वर, श्रवणांची पूजा करतो, त्याला मी ते देईन जे देवांनाही मिळणं कठीण आहे.

संभोज्य ब्राह्मणान् भक्त्या त्वेकादश शुभाञ्छुचीन् । द्वादशं सकलत्रं च मम प्रीत्यै प्रपूजयेत् ॥ २,१७.

एकादश शुद्ध, शुभ ब्राह्मणांना भक्तीने जेवू घालून, बाराव्या ब्राह्मणास त्याच्या पत्नीसमवेत, माझ्या आनंदासाठी पूजावे.

देवैः सर्वैश्च संपूज्य स्वर्गं यान्ति सुखेप्सया । तैः पूजितैरह तुष्टश्चित्रगुप्तेन धर्मराट् ॥ २,१७.

सर्व देवांनी पूजित झाल्यावर, ते सुखाच्या इच्छेने स्वर्गात जातात; त्यांच्या पूजेमुळे मी आणि चित्रगुप्तासह धर्मराजही संतुष्ट होतो.

तैस्तुष्टैर्मत्पुरं यान्ति लोका धर्मपारायणाः । श्रवणानां च माहात्म्यमुत्पत्तिं चेष्टितं शुभम् ॥ २,१७.

त्यांच्या संतोषाने, धर्मनिष्ठ लोक माझ्या लोकात येतात; श्रवणांचे माहात्म्य, उत्पत्ती आणि शुभ कृत्ये,

शृणोति पक्षिशार्दूल स च पापैर्न लिप्यते । इह लोके सुखं भुक्त्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ २,१७.

जो ऐकतो, हे पक्षीशार्दूल, तो पापांनी लागलेला राहत नाही; या जगात सुख उपभोगून, स्वर्गात सन्मान मिळवतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १८ श्रीकृष्ण उवाच । श्रवणानां वचः श्रुत्वा क्षणं ध्यात्वा पुनस्ततः । यत्कृतं तु मनुष्यैश्चपुण्यं पापमहर्निशम् ॥ २,१८.

श्रीकृष्ण म्हणाले: श्रवणांची वचने ऐकून, क्षणभर ध्यान करून, पुन्हा, मानवांनी दिवस-रात्र केलेले पुण्य किंवा पाप जे काही असतं.

तत्सर्वं च परिज्ञाय चित्रगुप्तो निवेदयेत् । चित्रगुप्तस्ततः सर्वं कर्म तस्मै वदत्यथ ॥ २,१८.

ते सगळं नीट समजून घेतल्यावर चित्रगुप्त ते सांगतो; मग तो त्या व्यक्तीची सगळी कर्मं त्याला सांगतो.

वाचैव यत्कृतं कर्म कृतं चैव तु कायिकम् । मानसं च तथा कर्म कृतं भुङ्क्ते शुभाशुभम् ॥ २,१८.

ज्या गोष्टी बोलून, शरीराने किंवा मनाने केल्या जातात, त्या शुभ असोत किंवा अशुभ, त्याचे फळ माणसाला भोगावेच लागते.

एवं ते कथितस्तार्क्ष्य प्रेतमार्गस्य निर्णयः । विश्रान्ति दानि सर्वाणि स्थानानि कथितानि ते ॥ २,१८.

असं, तार्क्ष्य, तुला मृतांच्या मार्गाचा निर्णय सांगितला; वाटेतली सगळी विश्रांतीची ठिकाणंही तुला सांगितली.

तमुद्दिश्य ददात्यन्नं सुखं याति महाध्वनि । दिवा रात्रौ तमुद्दिश्य स्थाने दीपप्रदो भवेत् ॥ २,१८.

त्याच्या नावाने अन्न दान केल्याने मोठ्या प्रवासात सुख मिळतं; दिवसा किंवा रात्री, त्या जागी त्याच्या नावाने दिवा द्यावा.

अन्धकारे महाघोरे श्वपूर्णे लक्ष्यवर्जिते । दीप्तेऽध्वनि च ते यान्ति दीपो दत्तश्च यैर्नरैः ॥ २,१८.

जिथे भयंकर अंधार आहे, कुत्र्यांनी भरलेलं आणि काहीच ओळखू येत नाही, तिथे किंवा उजळलेल्या मार्गावर, ज्यांनी दिवा दिला, त्यांच्या कृपेने तो पुढे जातो.

कार्तिके च चतुर्दश्यां दीपदानं सुखाय वै । अथ वक्ष्यामि संक्षेपाद्यममार्गस्य निष्कृतिम् ॥ २,१८.

कार्तिक महिन्यात चौदाव्या दिवशी दिवा दान केल्याने नक्कीच सुख मिळतं; आता मी यमाच्या मार्गावरची शांती मिळवण्याचा उपाय थोडक्यात सांगतो.

वृषोत्सर्गस्य पुण्येन पितृलोकं स गच्छति । एकादशाहपिण्डेन शुद्धदेहो भवेत्ततः ॥ २,१८.

वृषोत्त्सर्गाचं पुण्य केल्याने तो पितृलोकात जातो; एकादशा दिवशी पिंड दिल्यावर त्याचं शरीर शुद्ध होतं.

उदकुम्भप्रदानेन किङ्करास्तृप्तिमाप्नुयुः ॥ २,१८.

उदकुंभ दान केल्याने यमाचे सेवक तृप्त होतात.

शय्यादानाद्बिमानस्थो याति स्वर्गेषु मानवः । तदह्नि दीयते सर्वं द्वादशाहे विशेषतः ॥ २,१८.

शय्या दान केल्याने मृतात्मा विमानात बसून स्वर्गात जातो; त्या दिवशी, विशेषतः द्वादशीला, सगळं दान केलं जातं.

पदानि सर्ववस्तूनि वरिष्ठानि त्रयोदशे । यो ददाति मृतस्येह जीवन्नप्यात्महेतवे ॥ २,१८.

जो कुणी तेरा पावलं आणि सगळ्यात उत्तम वस्तू मृतासाठी किंवा स्वतःसाठी देतो, तो हे इथेच करतो.

तदाश्रितो महामार्गे वैनतेय स गच्छति । एक एवास्ति सर्वत्रे व्यवहारः खगाधिप ॥ २,१८.

त्या आधारावर मोठ्या मार्गावर, विनतेचा पुत्रा, तो पुढे जातो; सगळीकडे, पक्षीराज, एकच नियम आहे.

उत्तमाधममध्यानां तत्तदावर्जनं भवेत् । यावद्भाग्यं भवेद्यस्य तावन्मार्गेऽतिरिच्यते ॥ २,१८.

उत्तम, मध्यम किंवा कनिष्ठ अशा प्रत्येकाला त्याच्या योग्यतेनुसार मिळतं; ज्याचं भाग्य जितकं असेल, तितकं त्याला मार्गावर अधिक मिळतं.

स्वयं स्वस्येन यद्दत्तं तत्तत्राधिकरोति तम् । मृते यद्बान्धवैर्दत्तं तदाश्रित्य सुखी भवेत् ॥ २,१८.

स्वतःच्या संपत्तीतून स्वतः दिलेलं तिथे त्याला मिळतं; मृत्यूनंतर नातेवाईकांनी जे दिलं, त्यावर आधार ठेवून तो सुखी होतो.

गरुड उवाच । कस्मात्पदानि देयानि किंविधानि त्रयोदश । दीयते कस्य देवेश तद्वदस्व यथातथम् ॥ २,१८.

गरुड म्हणाला: पावलं का द्यावीत, ती तेरा कशी असतात, आणि ती कुणाला द्यावीत, हे देवादिपती, मला तंतोतंत सांग.

श्रीभगवानुवाच । छत्त्रोपानहवस्त्राणि मुद्रिका च कमण्डलुः । आसनं भाजनं चैव पदं सप्तविधं स्मृतम् ॥ २,१८.

श्रीभगवान म्हणाले: छत्र, पादत्राण, वस्त्र, अंगठी, कमंडलू, आसन आणि भांडे — ही सात पावलं म्हणून ओळखली जातात.

आतपस्तत्र यो रौद्रो दह्यते येन मानवः । छत्रदानेन सुच्छाया जायते प्रेततुष्टिदा ॥ २,१८.

तिथे ज्या प्रखर उन्हाने माणूस भाजला जातो, छत्र दान केल्याने गार सावली मिळते आणि मृताला समाधान मिळतं.

असिपत्रवनं घोरं सोऽतिक्रामति वै ध्रुवम् । अश्वारूढाश्च गच्छन्ति ददते य उपानहौ ॥ २,१८.

तो नक्कीच भयानक असिपत्रवन पार करतो; पादत्राण दान करणारे जणू घोड्यावर बसल्यासारखे पुढे जातात.

आसने स्वागते (भोजने) चैव दत्तं तस्मै द्विजायते । सुखेन भुङ्क्ते स प्रेतः पथि गच्छञ्छनैः शनैः ॥ २,१८.

बसण्यासाठी किंवा जेवताना द्विजाला दिलेलं आसन त्याच्यासाठी असतं; तो मृतात्मा सुखाने, हळूहळू मार्गावर जातो.