गरुडपुराणम्

ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वं विष्णुना पालितं तदा । रुद्रः संहारमूर्तिश्च निर्मितो ब्रह्मणा ततः ॥ २,१७.

सर्वात आधी ब्रह्मदेवाने जग निर्माण केलं; मग विष्णूंनी त्याचं पालन केलं; आणि नंतर ब्रह्मदेवानेच संहारासाठी रुद्राची निर्मिती केली.

वायुः सर्वगतः सृष्टः सूर्यस्तेजोभिवृद्धिमान् । धर्मराजस्ततः सृष्टश्चित्रगुप्तेन संयुत) ॥ २,१७.

वायू, सर्वत्र असणारा, निर्माण झाला; तेजस्वी सूर्य निर्माण झाला; त्यानंतर चित्रगुप्तासह धर्मराजाची निर्मिती झाली.

सृष्ट्वैतदादिकं सर्वं तपस्तेपे तु पद्मजः । गतानि बहुवर्षाणि ब्रह्मणो नाभिपङ्कजे ॥ २,१७.

सर्व सुरुवातीचं हे विश्व निर्माण करून, पद्मज (ब्रह्मा) तप करायला लागला; ब्रह्माच्या नाभिकमळात अनेक वर्षं गेली.

योयो हि निर्मितः पूर्वं तत्तत्कर्म समाचरेत् । कस्मिंश्चित्समये तत्र ब्रह्मा लोकसमन्वितः ॥ २,१७.

प्रत्येक जीवाला ज्या कृतीसाठी निर्माण केलं गेलं आहे, त्या त्या वेळी ब्रह्मा आणि सर्व लोक त्याला तिथेच पाठवतात.

रुद्रो विष्णुस्तथा धर्मः शासयन्ति वसुन्धराम् । न जानीमो वयं किञ्चिल्लोककृत्यमिहोच्यताम् ॥ २,१७.

रुद्र, विष्णु आणि धर्म हे पृथ्वीचं संचालन करतात; आम्हाला काहीच माहीत नाही — इथल्या लोकांचे कर्तव्य काय ते सांगावं.

इति चिन्तापराः सर्वे देवा विममृशुस्तदा । संचिन्त्य ब्रह्मणो मन्त्रं विबुधैः प्रेरितस्तदा ॥ २,१७.

सर्व देवता त्या वेळी विचारात मग्न झाले; त्यांनी ब्रह्माच्या मंत्राचा विचार करून, ज्ञानी लोकांनी सुचवल्याप्रमाणे चर्चा केली.

गृहीत्वा पुष्पपत्राणि सोसृजद्द्वादशात्मजान् । तेजोराशीन्विशालाक्षान्ब्रह्मणो वचनात्तु ते ॥ २,१७.

फुलांची पाकळी घेऊन, ब्रह्माने बाराही तेजस्वी, मोठ्या डोळ्यांचे पुत्र निर्माण केले, ब्रह्माच्या आज्ञेने ते तसे झाले.

योयं वदति लोकेस्मिञ्छुभं वा यदि वाशुभम् । प्रापयन्ति ततः शीघ्रं ब्रह्मणः कर्णगोचरम् ॥ २,१७.

या जगात जे काही बोललं जातं, शुभ असो वा अशुभ, ते सर्व लवकरच ब्रह्माच्या कानावर पोहोचवलं जातं.

दूराच्छ्रवणविज्ञानं दूराद्दर्शनगोचरम् । सर्वे शृण्वन्ति यत्पक्षिंस्तेनैव श्रवणा मताः ॥ २,१७.

दूरवरचं ऐकण्याचं आणि पाहण्याचं ज्ञान, सर्व पक्षी जे काही बोललं जातं ते ऐकतात, म्हणून त्यांना 'श्रवणा' असं म्हणतात.

स्थित्वा चैव तथाकाशे जन्तूनां चेष्टितं च यत् । तज्ज्ञात्वा धर्मराजाग्रे मृत्युकाले वदन्ति च ॥ २,१७.

आकाशात उभं राहून, सर्व जीव काय करतात ते पाहून, मृत्यूच्या वेळी ते धर्मराजासमोर सांगतात.

धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च कथयन्ति ते । एको हि धर्ममार्गश्च द्वितीयश्चार्थमार्गकः ॥ २,१७.

ते धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष यांची माहिती सांगतात; एकजण धर्ममार्गाने, दुसरा अर्थमार्गाने जातो.

अपरः काममार्गश्च मोक्षमार्गश्चतुर्थकः । उत्तमा धममार्गेण वैनतेय प्रयान्ति हि ॥ २,१७.

तिसरा काममार्गाने, चौथा मोक्षमार्गाने जातो; उत्तम लोक मात्र धर्ममार्गानेच पुढे जातात, हे वैनतेय.

अर्थदाता विमानैस्तु अश्वैः कामप्रदायकः । हंसयुक्तविमानैश्च मोक्षाकाङ्क्षी विसर्पति ॥ २,१७.

जो धन देतो तो घोड्यांच्या रथातून जातो; जो इच्छा पूर्ण करतो तो हंसांनी ओढलेल्या रथातून जातो; मोक्षाची इच्छा असलेला तर वर उडून जातो.

इतरः पादचारेण त्वसिपत्रवनानि च । पाषाणैः कण्टकैः क्लिष्टः पाशबद्धोऽथ याति वै ॥ २,१७.

इतर लोक मात्र पायी चालत, तलवारीच्या पानांच्या वनातून, दगड आणि काट्यांनी त्रस्त होऊन, दोरांनी बांधलेले जातात.

यः कश्चिन्मानुषे लोके श्रवणान्पूजयेदिह । वर्धन्या जलपात्रेम पक्वान्नपरिपूर्णया ॥ २,१७.

जो कोणी या मानवजगात श्रवणांची पूजा करतो, वाढीसाठी पाण्याच्या भांड्यात आणि शिजवलेल्या अन्नाने त्यांना तृप्त करतो,

श्रवणान्पूजयेत्तत्र मया सह खगेश्वर । तस्याहं तत्प्रदास्यामि यत्सुरैरपि दुर्लभम् ॥ २,१७.

जो त्या ठिकाणी माझ्यासह, हे खगेश्वर, श्रवणांची पूजा करतो, त्याला मी ते देईन जे देवांनाही मिळणं कठीण आहे.

संभोज्य ब्राह्मणान् भक्त्या त्वेकादश शुभाञ्छुचीन् । द्वादशं सकलत्रं च मम प्रीत्यै प्रपूजयेत् ॥ २,१७.

एकादश शुद्ध, शुभ ब्राह्मणांना भक्तीने जेवू घालून, बाराव्या ब्राह्मणास त्याच्या पत्नीसमवेत, माझ्या आनंदासाठी पूजावे.

देवैः सर्वैश्च संपूज्य स्वर्गं यान्ति सुखेप्सया । तैः पूजितैरह तुष्टश्चित्रगुप्तेन धर्मराट् ॥ २,१७.

सर्व देवांनी पूजित झाल्यावर, ते सुखाच्या इच्छेने स्वर्गात जातात; त्यांच्या पूजेमुळे मी आणि चित्रगुप्तासह धर्मराजही संतुष्ट होतो.

तैस्तुष्टैर्मत्पुरं यान्ति लोका धर्मपारायणाः । श्रवणानां च माहात्म्यमुत्पत्तिं चेष्टितं शुभम् ॥ २,१७.

त्यांच्या संतोषाने, धर्मनिष्ठ लोक माझ्या लोकात येतात; श्रवणांचे माहात्म्य, उत्पत्ती आणि शुभ कृत्ये,

शृणोति पक्षिशार्दूल स च पापैर्न लिप्यते । इह लोके सुखं भुक्त्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ २,१७.

जो ऐकतो, हे पक्षीशार्दूल, तो पापांनी लागलेला राहत नाही; या जगात सुख उपभोगून, स्वर्गात सन्मान मिळवतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १८ श्रीकृष्ण उवाच । श्रवणानां वचः श्रुत्वा क्षणं ध्यात्वा पुनस्ततः । यत्कृतं तु मनुष्यैश्चपुण्यं पापमहर्निशम् ॥ २,१८.

श्रीकृष्ण म्हणाले: श्रवणांची वचने ऐकून, क्षणभर ध्यान करून, पुन्हा, मानवांनी दिवस-रात्र केलेले पुण्य किंवा पाप जे काही असतं.

तत्सर्वं च परिज्ञाय चित्रगुप्तो निवेदयेत् । चित्रगुप्तस्ततः सर्वं कर्म तस्मै वदत्यथ ॥ २,१८.

ते सगळं नीट समजून घेतल्यावर चित्रगुप्त ते सांगतो; मग तो त्या व्यक्तीची सगळी कर्मं त्याला सांगतो.

वाचैव यत्कृतं कर्म कृतं चैव तु कायिकम् । मानसं च तथा कर्म कृतं भुङ्क्ते शुभाशुभम् ॥ २,१८.

ज्या गोष्टी बोलून, शरीराने किंवा मनाने केल्या जातात, त्या शुभ असोत किंवा अशुभ, त्याचे फळ माणसाला भोगावेच लागते.

एवं ते कथितस्तार्क्ष्य प्रेतमार्गस्य निर्णयः । विश्रान्ति दानि सर्वाणि स्थानानि कथितानि ते ॥ २,१८.

असं, तार्क्ष्य, तुला मृतांच्या मार्गाचा निर्णय सांगितला; वाटेतली सगळी विश्रांतीची ठिकाणंही तुला सांगितली.

तमुद्दिश्य ददात्यन्नं सुखं याति महाध्वनि । दिवा रात्रौ तमुद्दिश्य स्थाने दीपप्रदो भवेत् ॥ २,१८.

त्याच्या नावाने अन्न दान केल्याने मोठ्या प्रवासात सुख मिळतं; दिवसा किंवा रात्री, त्या जागी त्याच्या नावाने दिवा द्यावा.

अन्धकारे महाघोरे श्वपूर्णे लक्ष्यवर्जिते । दीप्तेऽध्वनि च ते यान्ति दीपो दत्तश्च यैर्नरैः ॥ २,१८.

जिथे भयंकर अंधार आहे, कुत्र्यांनी भरलेलं आणि काहीच ओळखू येत नाही, तिथे किंवा उजळलेल्या मार्गावर, ज्यांनी दिवा दिला, त्यांच्या कृपेने तो पुढे जातो.

कार्तिके च चतुर्दश्यां दीपदानं सुखाय वै । अथ वक्ष्यामि संक्षेपाद्यममार्गस्य निष्कृतिम् ॥ २,१८.

कार्तिक महिन्यात चौदाव्या दिवशी दिवा दान केल्याने नक्कीच सुख मिळतं; आता मी यमाच्या मार्गावरची शांती मिळवण्याचा उपाय थोडक्यात सांगतो.

वृषोत्सर्गस्य पुण्येन पितृलोकं स गच्छति । एकादशाहपिण्डेन शुद्धदेहो भवेत्ततः ॥ २,१८.

वृषोत्त्सर्गाचं पुण्य केल्याने तो पितृलोकात जातो; एकादशा दिवशी पिंड दिल्यावर त्याचं शरीर शुद्ध होतं.

उदकुम्भप्रदानेन किङ्करास्तृप्तिमाप्नुयुः ॥ २,१८.

उदकुंभ दान केल्याने यमाचे सेवक तृप्त होतात.