गरुडपुराणम्

मासि वै दशमे प्राप्ते रौद्रं स्थानं स गच्छति । दशमे मासि यद्दत्तं तद्भुक्त्वा च प्रयाति सः ॥ २,१६.

दहावा महिना आला की, तो भयंकर ठिकाणी पोहोचतो; तिथे दहाव्या महिन्यात जे दिले जाते ते खाऊन पुढे जातो.

दशैकमासिकं भुक्त्वा पयोवर्षणमृच्छति । मेघास्तत्र प्रवर्षन्ति प्रेतानां दुः खदायकाः ॥ २,१६.

अकराव्या महिन्याचे जेवण करून, तो दूध पडणाऱ्या प्रदेशात पोहोचतो; तिथे मेघ मृतांना दुःख देणारे दूध पाडतात.

(ततः प्रचलितो पोतो बहुर्घमतृषार्दितः) । द्वादशे मासि यच्छ्राद्धं तत्र भुङ्क्ते सुदुः शितः ॥ २,१६.

मग, नाव पुढे सरकते आणि तो प्रचंड तहानेने त्रस्त होतो; बाराव्या महिन्यात तिथे जे श्राद्ध असते ते तो फार दुःखी अवस्थेत खातो.

किञ्चिन्न्यूने ततो वर्षे सार्धे चैकादशेऽथ वा । याति शीतपुरं तत्र शीतं यत्रातिदुः खदम् ॥ २,१६.

वर्ष थोडे अपूर्ण असताना, किंवा साडेअकराव्या महिन्यात, तो थंड प्रदेशात पोहोचतो, जिथे प्रचंड थंडीमुळे फार दुःख होते.

शीतार्तः क्षुधितः सोऽथ वीक्षते हि दिशो दश । तिष्ठेत्तु बान्धवः कोऽपि यो मे दुःखं व्यपोहति ॥ २,१६.

थंडी आणि भुकेने त्रस्त होऊन, तो दहा दिशा पाहतो, 'कोणता आप्त मला मदत करील आणि हे दुःख दूर करील?' असे विचारतो.

किङ्करास्तं वदन्त्येवं क्व ते पुण्यं हि तादृशम् । श्रुत्वा तेषां तु तद्वाक्यं हा दैव इति भाषते ॥ २,१६.

ते सेवक त्याला विचारतात, "तुझं ते पुण्य कुठे गेलं?" त्यांची ही वाक्यं ऐकून तो दुःखी होतो आणि म्हणतो, "हाय रे नशीब!"

दैवं हि पूर्वसुकृतं तन्मया नैव सञ्चितम् । एवं सञ्चिन्त्य बहुशो धैर्यमालम्बते पुनः ॥ २,१६.

कारण नशीब म्हणजेच पूर्वजन्मी केलेली चांगली कर्मं, आणि ती मी साठवलीच नाहीत. असं तो पुन्हा पुन्हा मनाशी विचार करतो आणि मग थोडं धैर्य धरतो.

चत्वारिंशद्योजनानि चतुर्युक्तानि वै ततः । धर्मराजपुरं रम्यं गन्धर्वाप्सराकुलम् ॥ २,१६.

त्यानंतर चाळीस योजन लांब, गंधर्व आणि अप्सरांनी भरलेलं, रम्य असं धर्मराजाचं नगर आहे.

चतुरशीतिलक्षैश्च मूर्तामूर्तैरधिष्ठितम् । त्रयोदश प्रतीहारा धर्मराजपुरे स्थिताः ॥ २,१६.

त्या नगरात चौर्याऐंशी लाख सजीव आणि निर्जीव जीव राहतात; तिथे तेरा दारपाल उभे आहेत.

शुभाशुभं तु यत्कर्म ते विचार्य पुनः पुनः । श्रवणा ब्रह्मणः पुत्रा मनुष्याणां च चेष्टितम् । कथयन्ति तदा लोके पूजिताः पूजिताः स्वयम् ॥ २,१६.

ते सतत माणसांनी केलेली चांगली आणि वाईट कर्मं तपासतात; ब्रह्मदेवाचे पुत्र, श्रवणा नावाचे, माणसांच्या सर्व कृती जगात सांगतात आणि स्वतःही सन्मानित होतात.

नरैस्तुष्टैश्च पुष्टैश्च यत्प्रोक्तं च कृतं च यत् । सर्वमावेदयन्ति स्म चित्रगुप्ते यमे च तत् ॥ २,१६.

माणसांनी आनंदाने किंवा समाधानाने जे काही बोललं किंवा केलं, ते सगळं ते चित्रगुप्त आणि यम यांना सांगतात.

दूराच्छ्रवणविज्ञाना दूराद्दर्शनगोचराः । एवञ्चेष्टास्तु ते ह्यष्टौ स्वर्भूपातालचारिणः ॥ २,१६.

त्यांना दूरवरचं ऐकण्याचं आणि पाहण्याचं ज्ञान आहे; हे आठ जण स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळात फिरतात आणि असंच वागत असतात.

तेषां पत्न्यस्तथै वोग्रा श्रवण्यः पृथगाह्वयाः । एवं तेषां शक्तिरस्ति यर्त्ये मर्त्याधिकारिणः ॥ २,१६.

त्यांच्या बायका देखील तितक्याच कठोर असून, वेगळ्या नावांनी 'श्रवणी' म्हणून ओळखल्या जातात; अशा प्रकारे त्यांना माणसांवर मोठा अधिकार आहे.

व्रतैर्दानैस्तवैर्यश्च पूजयेदिह मानवः । जायन्ते तस्य ते सौम्याः सुखमृत्युप्रदायिनः ॥ २,१६.

कोणताही माणूस जर व्रत, दान आणि भक्तीने त्यांची पूजा करतो, तर ते त्याच्याशी सौम्य होतात आणि त्याला सुखाने मृत्यू देतात.

श्रीगरुडमाहापुराणम् १७ गरुड उवाच । एको मे संशयो देव हृदये सम्प्रबाधते । श्रमणाः कस्य पुत्राश्च कथं यमपुरे स्थिताः ॥ २,१७.

गरुड म्हणाला, "देवा, माझ्या मनात एक शंका आहे: हे श्रवण कोणाचे पुत्र आहेत आणि ते यमाच्या नगरीत कसे राहतात?"

मानुषैश्च कृतं कर्म कस्माज्जानन्ति ते प्रभो । कथं शृण्वन्ति ते सर्वे कस्माज्ज्ञानं समागतम् ॥ २,१७.

"माणसांनी केलेली कर्मं त्यांना कशी कळतात? ते सगळे कसं ऐकतात आणि त्यांना हे ज्ञान कसं मिळतं?"

कुत्र भुञ्जन्ति देवेश क्रथयस्व प्रसादतः । पक्षिराजवचः श्रुत्वा भगवान्वाक्यमब्रवीत् ॥ २,१७.

"देवाधिदेव, ते कुठे राहतात? कृपया मला सांग. पक्षीराजाचं हे बोलणं ऐकून भगवान बोलले."

श्रीकृष्ण उवाच । शृणुष्व वचनं सत्यं सर्वेषां सौख्यदायकम् । तदहं कथयिष्यामि श्रवणानां विचेष्टितम् ॥ २,१७.

श्रीकृष्ण म्हणाले, "सर्वांना सुख देणारी माझी खरी वाणी ऐक. मी तुला श्रवणांची कृत्यं सांगतो."

एकीभूतं यदा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । क्षीरोदसागरे पूर्वं मयि सुप्ते जगत्पतौ ॥ २,१७.

जेव्हा सगळं जग, स्थावर आणि जंगम, एकत्र झालं होतं, पूर्वी क्षीरसागरात मी, विश्वाचा स्वामी, झोपलेलो असताना—

नाभिस्थोजस्तपस्तेपे वर्षाणि सुबहून्यपि । एकीभूतं जगत्सृष्टं भूतग्रामचतुर्विधम् ॥ २,१७.

माझ्या नाभीतील कमळावरून तो अनेक वर्षे तप करीत होता; आणि एकत्र झालेल्या जगात चार प्रकारच्या जीवांची निर्मिती झाली.

ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वं विष्णुना पालितं तदा । रुद्रः संहारमूर्तिश्च निर्मितो ब्रह्मणा ततः ॥ २,१७.

सर्वात आधी ब्रह्मदेवाने जग निर्माण केलं; मग विष्णूंनी त्याचं पालन केलं; आणि नंतर ब्रह्मदेवानेच संहारासाठी रुद्राची निर्मिती केली.

वायुः सर्वगतः सृष्टः सूर्यस्तेजोभिवृद्धिमान् । धर्मराजस्ततः सृष्टश्चित्रगुप्तेन संयुत) ॥ २,१७.

वायू, सर्वत्र असणारा, निर्माण झाला; तेजस्वी सूर्य निर्माण झाला; त्यानंतर चित्रगुप्तासह धर्मराजाची निर्मिती झाली.

सृष्ट्वैतदादिकं सर्वं तपस्तेपे तु पद्मजः । गतानि बहुवर्षाणि ब्रह्मणो नाभिपङ्कजे ॥ २,१७.

सर्व सुरुवातीचं हे विश्व निर्माण करून, पद्मज (ब्रह्मा) तप करायला लागला; ब्रह्माच्या नाभिकमळात अनेक वर्षं गेली.

योयो हि निर्मितः पूर्वं तत्तत्कर्म समाचरेत् । कस्मिंश्चित्समये तत्र ब्रह्मा लोकसमन्वितः ॥ २,१७.

प्रत्येक जीवाला ज्या कृतीसाठी निर्माण केलं गेलं आहे, त्या त्या वेळी ब्रह्मा आणि सर्व लोक त्याला तिथेच पाठवतात.

रुद्रो विष्णुस्तथा धर्मः शासयन्ति वसुन्धराम् । न जानीमो वयं किञ्चिल्लोककृत्यमिहोच्यताम् ॥ २,१७.

रुद्र, विष्णु आणि धर्म हे पृथ्वीचं संचालन करतात; आम्हाला काहीच माहीत नाही — इथल्या लोकांचे कर्तव्य काय ते सांगावं.

इति चिन्तापराः सर्वे देवा विममृशुस्तदा । संचिन्त्य ब्रह्मणो मन्त्रं विबुधैः प्रेरितस्तदा ॥ २,१७.

सर्व देवता त्या वेळी विचारात मग्न झाले; त्यांनी ब्रह्माच्या मंत्राचा विचार करून, ज्ञानी लोकांनी सुचवल्याप्रमाणे चर्चा केली.

गृहीत्वा पुष्पपत्राणि सोसृजद्द्वादशात्मजान् । तेजोराशीन्विशालाक्षान्ब्रह्मणो वचनात्तु ते ॥ २,१७.

फुलांची पाकळी घेऊन, ब्रह्माने बाराही तेजस्वी, मोठ्या डोळ्यांचे पुत्र निर्माण केले, ब्रह्माच्या आज्ञेने ते तसे झाले.

योयं वदति लोकेस्मिञ्छुभं वा यदि वाशुभम् । प्रापयन्ति ततः शीघ्रं ब्रह्मणः कर्णगोचरम् ॥ २,१७.

या जगात जे काही बोललं जातं, शुभ असो वा अशुभ, ते सर्व लवकरच ब्रह्माच्या कानावर पोहोचवलं जातं.

दूराच्छ्रवणविज्ञानं दूराद्दर्शनगोचरम् । सर्वे शृण्वन्ति यत्पक्षिंस्तेनैव श्रवणा मताः ॥ २,१७.

दूरवरचं ऐकण्याचं आणि पाहण्याचं ज्ञान, सर्व पक्षी जे काही बोललं जातं ते ऐकतात, म्हणून त्यांना 'श्रवणा' असं म्हणतात.