गरुडपुराणम्

स्वस्थावस्थे शरीरेऽत्र वैतरण्या व्रतं चरेत् । देया च विदुषे धेनुस्तां नदीं तर्तुमिच्छता ॥ २,१६.

इथे शरीर निरोगी असताना वैतरणीचे व्रत घ्यावे. आणि जो ती नदी पार करायची इच्छा करतो, त्याने विद्वानाला गाय द्यावी.

अवदन्मज्जमानस्तु निन्दत्यात्मानमात्मना । पाथेयार्थं मया किञ्चिन्न प्रदत्तं द्विजायच ॥ २,१६.

पण जेव्हा तो बुडू लागतो, तेव्हा तो स्वतःलाच दोष देतो, 'मी काहीच शिधा दिला नाही, ना ब्राह्मणाला काही दिले.'

न दत्तं न हुतं जप्तं न स्नातं न कृतं स्तुतम् । यादृशं कर्म चरितं मूढ भुङ्क्ष्वेति तादृशम् ॥ २,१६.

'मी दान केले नाही, ना होम केला, ना जप केला, ना स्नान केले, ना स्तुती केली; मी जसे कर्म केले, अरे मूर्खा, त्याचे फळ आता भोग.'

तदैव हृदि संमूढस्ताडितो भाषते भटैः । वैतरण्याः परतटे भुङ्क्ते दत्तं घटादिकम् ॥ २,१६.

त्या वेळी, मन गोंधळलेले असते आणि यमदूत त्याला मारतात, तेव्हा तो बोलतो; वैतरणीच्या त्या किनाऱ्यावर त्याने जे काही दिले असेल, अगदी भांडे जरी दिले असेल, त्याचा उपभोग घेतो.

ऊनषाण्मासिकश्राद्धं भुक्त्वा गच्छति चाग्रतः । तार्क्ष्य तत्र विशेषेण भोजयीत द्विजाञ्छुभान् ॥ २,१६.

अपूर्ण सहा महिन्यांचे श्राद्ध जे केले जाते, ते खाऊन तो पुढे जातो; तिथे, तार्क्ष्य, विशेषतः शुभ ब्राह्मणांना जेवू घालावे.

चत्वारिंशत्तथा सप्त योजनानि शतद्वयम् । प्रयाति प्रत्यहं तार्क्ष्य अहोरात्रेण कर्शितः ॥ २,१६.

तो दररोज, तार्क्ष्य, एकूण सत्तेचाळीस आणि दोनशे योजनांचे अंतर, दिवस-रात्र थकून पार करतो.

सप्तमे मासि सम्प्राप्ते पुरं बह्वापदं व्रजेत् । तत्र भुक्त्व प्रदत्तं यच्छ्राद्धं सप्तममासिकम् ॥ २,१६.

सातवा महिना आला की, तो अनेक संकटांनी भरलेल्या नगरीत पोहोचतो; तिथे, सातव्या महिन्याचे श्राद्ध खाऊन पुढे जातो.

अष्टमे मासि सम्प्राप्ते नानाक्रन्दपुरं व्रजेत् । नानाक्रन्दगणान्दृष्ट्वा क्रन्दमानान्सुदारुणम् ॥ २,१६.

आठवा महिना आला की, तो अनेक आक्रोशांनी भरलेल्या नगरीत पोहोचतो; तिथे, विविध प्रकारच्या भीषण रडणाऱ्या जीवांना पाहतो.

स्वयं च शून्यहृदयः समाक्रन्दति दुः खितः । तन्मासिकं च यच्छ्राद्धं भुक्त्वा तत्र सुखी भवेत् ॥ २,१६.

तो स्वतःही, मनाने उदास होऊन, दुःखाने आक्रोश करतो; पण तिथे मासिक श्राद्ध खाल्ल्यावर सुखी होतो.

विहाय तत्पुरं प्रेतो याति तप्तपुरं प्रति । सुतप्तनगरं प्राप्य नवमे मासि सोऽश्नुते । द्विजभोज्यं पिण्डदानं कृतं श्राद्धं सुतेन यत् ॥ २,१६.

ती नगरी सोडून, तो पुढे तापलेल्या नगरीकडे जातो; नवव्या महिन्यात त्या प्रखर उष्णतेच्या नगरीत पोहोचून, पुत्राने ब्राह्मणांना जेवू घालण्यासाठी केलेले पिंडदान व श्राद्ध ग्रहण करतो.

मासि वै दशमे प्राप्ते रौद्रं स्थानं स गच्छति । दशमे मासि यद्दत्तं तद्भुक्त्वा च प्रयाति सः ॥ २,१६.

दहावा महिना आला की, तो भयंकर ठिकाणी पोहोचतो; तिथे दहाव्या महिन्यात जे दिले जाते ते खाऊन पुढे जातो.

दशैकमासिकं भुक्त्वा पयोवर्षणमृच्छति । मेघास्तत्र प्रवर्षन्ति प्रेतानां दुः खदायकाः ॥ २,१६.

अकराव्या महिन्याचे जेवण करून, तो दूध पडणाऱ्या प्रदेशात पोहोचतो; तिथे मेघ मृतांना दुःख देणारे दूध पाडतात.

(ततः प्रचलितो पोतो बहुर्घमतृषार्दितः) । द्वादशे मासि यच्छ्राद्धं तत्र भुङ्क्ते सुदुः शितः ॥ २,१६.

मग, नाव पुढे सरकते आणि तो प्रचंड तहानेने त्रस्त होतो; बाराव्या महिन्यात तिथे जे श्राद्ध असते ते तो फार दुःखी अवस्थेत खातो.

किञ्चिन्न्यूने ततो वर्षे सार्धे चैकादशेऽथ वा । याति शीतपुरं तत्र शीतं यत्रातिदुः खदम् ॥ २,१६.

वर्ष थोडे अपूर्ण असताना, किंवा साडेअकराव्या महिन्यात, तो थंड प्रदेशात पोहोचतो, जिथे प्रचंड थंडीमुळे फार दुःख होते.

शीतार्तः क्षुधितः सोऽथ वीक्षते हि दिशो दश । तिष्ठेत्तु बान्धवः कोऽपि यो मे दुःखं व्यपोहति ॥ २,१६.

थंडी आणि भुकेने त्रस्त होऊन, तो दहा दिशा पाहतो, 'कोणता आप्त मला मदत करील आणि हे दुःख दूर करील?' असे विचारतो.

किङ्करास्तं वदन्त्येवं क्व ते पुण्यं हि तादृशम् । श्रुत्वा तेषां तु तद्वाक्यं हा दैव इति भाषते ॥ २,१६.

ते सेवक त्याला विचारतात, "तुझं ते पुण्य कुठे गेलं?" त्यांची ही वाक्यं ऐकून तो दुःखी होतो आणि म्हणतो, "हाय रे नशीब!"

दैवं हि पूर्वसुकृतं तन्मया नैव सञ्चितम् । एवं सञ्चिन्त्य बहुशो धैर्यमालम्बते पुनः ॥ २,१६.

कारण नशीब म्हणजेच पूर्वजन्मी केलेली चांगली कर्मं, आणि ती मी साठवलीच नाहीत. असं तो पुन्हा पुन्हा मनाशी विचार करतो आणि मग थोडं धैर्य धरतो.

चत्वारिंशद्योजनानि चतुर्युक्तानि वै ततः । धर्मराजपुरं रम्यं गन्धर्वाप्सराकुलम् ॥ २,१६.

त्यानंतर चाळीस योजन लांब, गंधर्व आणि अप्सरांनी भरलेलं, रम्य असं धर्मराजाचं नगर आहे.

चतुरशीतिलक्षैश्च मूर्तामूर्तैरधिष्ठितम् । त्रयोदश प्रतीहारा धर्मराजपुरे स्थिताः ॥ २,१६.

त्या नगरात चौर्याऐंशी लाख सजीव आणि निर्जीव जीव राहतात; तिथे तेरा दारपाल उभे आहेत.

शुभाशुभं तु यत्कर्म ते विचार्य पुनः पुनः । श्रवणा ब्रह्मणः पुत्रा मनुष्याणां च चेष्टितम् । कथयन्ति तदा लोके पूजिताः पूजिताः स्वयम् ॥ २,१६.

ते सतत माणसांनी केलेली चांगली आणि वाईट कर्मं तपासतात; ब्रह्मदेवाचे पुत्र, श्रवणा नावाचे, माणसांच्या सर्व कृती जगात सांगतात आणि स्वतःही सन्मानित होतात.

नरैस्तुष्टैश्च पुष्टैश्च यत्प्रोक्तं च कृतं च यत् । सर्वमावेदयन्ति स्म चित्रगुप्ते यमे च तत् ॥ २,१६.

माणसांनी आनंदाने किंवा समाधानाने जे काही बोललं किंवा केलं, ते सगळं ते चित्रगुप्त आणि यम यांना सांगतात.

दूराच्छ्रवणविज्ञाना दूराद्दर्शनगोचराः । एवञ्चेष्टास्तु ते ह्यष्टौ स्वर्भूपातालचारिणः ॥ २,१६.

त्यांना दूरवरचं ऐकण्याचं आणि पाहण्याचं ज्ञान आहे; हे आठ जण स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळात फिरतात आणि असंच वागत असतात.

तेषां पत्न्यस्तथै वोग्रा श्रवण्यः पृथगाह्वयाः । एवं तेषां शक्तिरस्ति यर्त्ये मर्त्याधिकारिणः ॥ २,१६.

त्यांच्या बायका देखील तितक्याच कठोर असून, वेगळ्या नावांनी 'श्रवणी' म्हणून ओळखल्या जातात; अशा प्रकारे त्यांना माणसांवर मोठा अधिकार आहे.

व्रतैर्दानैस्तवैर्यश्च पूजयेदिह मानवः । जायन्ते तस्य ते सौम्याः सुखमृत्युप्रदायिनः ॥ २,१६.

कोणताही माणूस जर व्रत, दान आणि भक्तीने त्यांची पूजा करतो, तर ते त्याच्याशी सौम्य होतात आणि त्याला सुखाने मृत्यू देतात.

श्रीगरुडमाहापुराणम् १७ गरुड उवाच । एको मे संशयो देव हृदये सम्प्रबाधते । श्रमणाः कस्य पुत्राश्च कथं यमपुरे स्थिताः ॥ २,१७.

गरुड म्हणाला, "देवा, माझ्या मनात एक शंका आहे: हे श्रवण कोणाचे पुत्र आहेत आणि ते यमाच्या नगरीत कसे राहतात?"

मानुषैश्च कृतं कर्म कस्माज्जानन्ति ते प्रभो । कथं शृण्वन्ति ते सर्वे कस्माज्ज्ञानं समागतम् ॥ २,१७.

"माणसांनी केलेली कर्मं त्यांना कशी कळतात? ते सगळे कसं ऐकतात आणि त्यांना हे ज्ञान कसं मिळतं?"

कुत्र भुञ्जन्ति देवेश क्रथयस्व प्रसादतः । पक्षिराजवचः श्रुत्वा भगवान्वाक्यमब्रवीत् ॥ २,१७.

"देवाधिदेव, ते कुठे राहतात? कृपया मला सांग. पक्षीराजाचं हे बोलणं ऐकून भगवान बोलले."

श्रीकृष्ण उवाच । शृणुष्व वचनं सत्यं सर्वेषां सौख्यदायकम् । तदहं कथयिष्यामि श्रवणानां विचेष्टितम् ॥ २,१७.

श्रीकृष्ण म्हणाले, "सर्वांना सुख देणारी माझी खरी वाणी ऐक. मी तुला श्रवणांची कृत्यं सांगतो."

एकीभूतं यदा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । क्षीरोदसागरे पूर्वं मयि सुप्ते जगत्पतौ ॥ २,१७.

जेव्हा सगळं जग, स्थावर आणि जंगम, एकत्र झालं होतं, पूर्वी क्षीरसागरात मी, विश्वाचा स्वामी, झोपलेलो असताना—