गरुडपुराणम्

पप्रच्छ तञ्च कोऽसीति कुतो वा विकृतिं गतः । प्रेत उवाच । प्रेतभावो मया त्यक्तो गतिं प्राप्तोऽस्म्यहं पराम् ॥ २,९.

राजाने त्याला विचारले, 'तू कोण आहेस? कुठून आला आहेस, आणि असा विकृत का झालास?' तेव्हा प्रेत म्हणाले, 'मी प्रेतावस्था सोडली आहे आणि उत्तम मार्गाला पोहोचलो आहे.'

त्वत्संयोगान्महाबाहो नास्ति धन्यतरो मया । बभ्रुवाहन उवाच । किमेतद्विपिने घोरे सर्वत्रातिभयानके ॥ २,९.

हे महाबाहू, तुझ्याशी झालेल्या या भेटीमुळे मी सर्वांत भाग्यवान आहे. बभ्रुवाहन म्हणाला : या भयंकर जंगलात, सर्वत्र भीतीदायक वातावरणात, हे काय घडते आहे?

दोधूयमाने वातेन वात्यारूपेण कोणप । पतङ्गा मशकाः क्षुद्राः कवन्धाश्च शिरांसि च ॥ २,९.

वादळासारखा जोरदार वारा वाहतो आहे, त्यामुळे मृतदेह इकडेतिकडे फेकले जात आहेत; किडे, डास, लहान प्राणी, शिरच्छेद झालेले मृतदेह आणि तुटलेली डोकी दिसत आहेत.

मत्स्याः कूर्माः कृकलासा वृश्चिका भ्रमराहयः । अधोमुखोर्ध्वपादास्ते क्रन्दमानाः सुदारुणम् ॥ २,९.

मासा, कासव, सांगाडे, विंचू, मधमाश्या आणि घोडे—हे सगळे तोंड खाली आणि पाय वर करून, भीषण आवाजात ओरडताना दिसतात.

प्रवान्ति वायवो रूक्षा ज्वलन्तो विद्युदग्नयः । इतस्ततो भ्रमन्तीव वायुना तृणसन्ततिः ॥ २,९.

रूक्ष वारे वाहतात, विजेच्या चमकांसह जणू जळत आहेत; वाऱ्यामुळे गवत इकडून तिकडे फिरताना दिसते.

दृश्यन्ते विविधा जीवा नागाश्च शलभव्रजाः । श्रूयन्ते बहुधा रावा न दृश्यन्ते क्वचित्क्वचित् ॥ २,९.

अनेक प्रकारचे जीव, साप आणि टोळांचे थवे दिसतात; अनेक प्रकारचे आवाज ऐकू येतात, पण कुठेच काही नीटपणे दिसत नाही.

दृष्ट्वेदं विकृतं सर्वं वेपते हृदयंमम । प्रते उवाच । येषां नैवाग्निसंस्कारो न श्राद्धं नोदकक्रियाः ॥ २,९.

हे सर्व भयंकर दृश्य पाहून माझे हृदय थरथरते. प्रत म्हणाला : ज्यांचा अग्निसंस्कार, श्राद्ध किंवा पाणी देण्याची क्रिया झालेली नाही—

षट्पिण्डा दश गात्राणि सपिण्डीकरणं न हि । विश्वासघातिनो ये च सुरापाः स्वर्णहारिणः ॥ २,९.

ज्यांना सहा पिंड, दहा अंग, किंवा पिंडदान झालेले नाही; विश्वासघात करणारे, मद्यपान करणारे, किंवा सोनं चोरणारे—

मृता दुर्मरणाद्ये च ये चासूयापरा जनाः । प्रायश्चित्तविहीना ये अगम्यागमने रताः ॥ २,९.

जे अकस्मात मृत्यू पावले, जे नेहमी मत्सर करतात, ज्यांना प्रायश्चित्त नाही, आणि जे निषिद्ध संबंधात रममाण असतात—

कर्मभिर्भ्राम्यमाणास्ते प्राणिनः स्वकृतैरिह । दुर्लभाहारपानीया दृश्यन्ते पीडिता भृशम् ॥ २,९.

हे सर्व जीव आपल्या कर्मामुळे इथे इकडेतिकडे फिरत आहेत, त्यांना अन्न-पाणी मिळत नाही, आणि ते फार यातना भोगत आहेत.

एतेषां कृपया राजंस्त्वं कुरुष्वौर्ध्वदेहिकम् । येषां न माता न पिता न पुत्रो न च बान्धवाः ॥ २,९.

या सर्वांवर दया दाखवून, राजन, ज्यांना आई, वडील, मुलगा किंवा नातेवाईक नाहीत, त्यांच्यासाठी तू उत्तरक्रिया करावी.

तेषा राजा स्वयं कुर्यात्कर्माणि तु यतो नृपः । आत्मनश्च शुभं कर्म कर्तव्यं पारलौकिकम् ॥ २,९.

राजाने स्वतःच ही कर्मे करावीत, कारण प्रत्येक राजाने स्वतःच्या पुढील जन्मासाठी पुण्यकर्मे करणे आवश्यक आहे.

विमुक्तः सर्वदुः खेभ्यो येनाञ्जो दुर्गातिं तरेत् । भ्रातरः कस्य के पुत्रास्त्रियोऽपि स्वार्थकोविदाः ॥ २,९.

सर्व दुःखांतून मुक्त झाल्यावर, माणूस सहजपणे कठीण मार्ग पार करतो; कारण भाऊ, मुलगे किंवा बायका—हे सगळे शेवटी आपापल्या फायद्यासाठीच असतात.

न कार्यस्तेषु विश्रम्भ स्वकृतं भुज्यतेयतः । गृहेष्वर्था निवर्न्त्तन्ते श्मशाने चैव बान्धवाः ॥ २,९.

त्यांच्यावर विश्वास ठेवू नये, कारण प्रत्येकजण आपले कर्म भोगतो; संपत्ती घरातच राहते आणि नातेवाईक स्मशानापर्यंतच सोबत करतात.

शरीरं काष्ठामादत्ते पापं पुण्यं सह व्रजेत् । तस्मादाशु त्वया सम्यगात्मनः श्रेय इच्छता ॥ २,९.

शरीर फक्त लाकूड घेते, पण पाप-पुण्य आत्म्यासोबत जातात; म्हणून जो स्वतःच्या कल्याणाची इच्छा करतो, त्याने योग्य आणि त्वरित कृती करावी.

अस्थिरेण शरीरेण कर्तव्यञ्चौर्ध्वदोहिकम् । राजोवाच । कृशरूपः करालाक्षस्त्वं प्रेत इव लक्ष्यसे ॥ २,९.

हे अस्थिर शरीर असताना, उत्तरक्रिया करणे आवश्यक आहे. राजा म्हणाला : तू खूप कृश आणि भयंकर डोळ्यांचा दिसतोस, अगदी प्रेतासारखा वाटतोस.

कथयस्वः मम प्रीत्या प्रेतराज यथातथम् । तथा पृष्टः स वै राज्ञा उवाच सकलं स्वकम् ॥ २,९.

माझ्यावर कृपा करून, प्रेतराजा, खरी गोष्ट जशी आहे तशी सांग. राजाने असे विचारल्यावर, त्याने आपली पूर्ण कथा सांगितली.

प्रेत उवाच । कथयामि नृपश्रेष्ठ सर्वमेवादितस्तव । प्रेतत्वे कारणं श्रुत्वा दयां कर्तुमिहार्हसि ॥ २,९.

प्रेत म्हणाला : राजश्रेष्ठा, मी तुला सगळं सुरुवातीपासून सांगतो; माझं प्रेत होण्याचं कारण ऐकून, तू इथे दया दाखवावी.

वैदिशं नाम नगरं सर्वसम्पत्सुखावहम् । नानाजनपदाकीर्णं नानारत्नसमाकुलम् ॥ २,९.

वैदिश नावाचं एक नगर आहे, जे सर्व प्रकारच्या संपत्ती आणि सुख देणारं आहे; तिथे अनेक देशांतील लोक आहेत आणि विविध रत्नांनी ते भरलेलं आहे.

नानापुष्पवनाकीर्णं नानापुण्यजनावृतम् । तत्राहं न्यवसं भूप देवार्चनरतः सदा ॥ २,९.

त्या ठिकाणी अनेक रंगीबेरंगी फुलांनी बहरलेली बागा होत्या आणि विविध पुण्यवान लोकांनी ते ठिकाण भरलेले होते. तिथे मी नेहमी देवांची भक्ती करत राहिलो, राजन.

वैश्यजातिः सुदेवोऽहं नाम्ना विदितमस्तु ते । हव्येन तर्पिता देवाः कव्येन पितरो मया ॥ २,९.

माझं नाव सुदेव असून मी वैश्य जातीचा आहे, हे तुला माहीत असावं. मी यज्ञाने देवांना आणि पिंडदानाने पितरांना तृप्त केलं आहे.

विविधैर्दानयोगैश्च विप्राः सन्तर्पिता मया । आहारश्च विहारश्च मया वै सुनिवेशितः ॥ २,९.

विविध प्रकारच्या दानांनी मी ब्राह्मणांना संतुष्ट केलं आहे. माझं जेवण आणि विरंगुळा मी नीटनेटकेपणाने सांभाळले.

दीनानाथविशिष्टेभ्यो मया दत्तमनेकधा । तत्सर्वं निष्फलं जातं मम दैवादुपागतम् ॥ २,९.

गरीब, अनाथ आणि मान्यवर लोकांना मी अनेक वेळा दान दिलं. पण हे सगळं माझ्या नशिबामुळे व्यर्थ झालं.

न मेऽस्ति सन्ततिस्तात न सुहृन्न च बान्धवाः । न च मित्रं हितस्तादृग्यः कुर्यादौर्ध्वदैहिकम् ॥ २,९.

माझ्या कुळात कोणी नाही, ना मित्र आहेत, ना नातेवाईक. आणि असा कोणी हितचिंतकही नाही जो माझ्या मृत्यूनंतरचे विधी करेल.

प्रेतत्वं सुस्थिरं तेन मम जातं नृपोत्तम । एकादशं त्रिपक्षञ्च षाण्मासिकमथाब्दिकम् ॥ २,९.

म्हणून, राजन, माझं प्रेतावस्था कायमची झाली आहे. एकादशी, पंधरवडा, सहा महिने आणि वर्षश्राद्ध हे विधी—

प्रतिमास्यानि चान्या नि ह्येवं श्राद्धानि षोडश । यस्यैतानि न दीयन्ते प्रेतश्राद्धानि भूपते ॥ २,९.

—आणि इतर मासिक श्राद्ध, असे मिळून सोळा प्रकारचे श्राद्ध असतात. राजन, ज्याच्यासाठी ही प्रेतश्राद्धे होत नाहीत—

प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्यः दत्तैः श्राद्धशतैरपि । एवं ज्ञात्वा महाराज प्रेतत्वादुद्धरस्व माम् ॥ २,९.

—त्याची प्रेतावस्था शेकडो श्राद्ध केल्यावरही कायम राहते. म्हणून, हे महाराज, हे जाणून मला या प्रेतावस्थेतून सोडवा.

वर्णानाञ्चैव सर्वेषां राजा बन्धुरिहोच्यते । तन्मां तारय राजेन्द्र मणिरत्नं ददामि ते ॥ २,९.

सर्व जातींमध्ये राजा हा नातेवाईक मानला जातो. म्हणून, राजाधिराज, मला तारावं; मी तुला एक मौल्यवान रत्न देईन.

यथा मम शुभावाप्तिर्भवेन्नृपवरोत्तम । तथा कार्यं महीपाल दयां कृत्वा मयि प्रभो ॥ २,९.

राजन, माझं कल्याण व्हावं म्हणून तू कृती कर. हे पृथ्वीचे स्वामी, माझ्यावर दया दाखव.