गरुडपुराणम्

मृगस्य कस्यचित्कुक्षिं ततो विव्याध भूमिपः । राजा मृगप्रसङ्गेन तमनु प्राविशद्वनम् ॥ २,९.

राजाने एका प्राण्याच्या पोटात बाण घुसवला; आणि त्या शिकार मागे लागून तो आणखी खोल जंगलात गेला.

एकाकी वै हृतबलः क्षुत्प्रिपासासमन्वितः । स वनस्यान्तमासाद्य महच्चारण्यमासदत् ॥ २,९.

तो एकटाच, थकलेला, भूक आणि तहानेने व्याकुळ झाला; आणि मग तो जंगलाच्या अगदी आत, एका मोठ्या अरण्यात पोहोचला.

तृषया परयाविष्टोऽन्विष्यज्जलमितस्ततः । स दूरात्पूरचक्राह्वं हंससारसनादितैः ॥ २,९.

तीव्र तहानेने ग्रासलेला तो इकडे तिकडे पाणी शोधू लागला; दूरवरून त्याने पूरचक्र नावाच्या सरोवराजवळ हंस आणि सारसांचे आवाज ऐकले.

सूचितं सर आगत्य साश्व एव व्यगाहत । पद्मानाञ्च परागेण उत्पलानां रजेन च ॥ २,९.

त्या आवाजाच्या मार्गदर्शनाने तो सरोवराजवळ गेला आणि घोड्यासह पाण्यात उतरला; कमळांच्या परागाने आणि नीलकमळांच्या धुळीने तो माखला गेला.

सुगन्धममलं शीतं पीत्वाम्भो निर्जगाम ह । मार्गश्रमपरिश्रान्तस्तडागतटमण्डपम् ॥ २,९.

त्याने सुगंधी, शुद्ध, थंड पाणी प्यायले आणि प्रवासाने थकलेला तो सरोवराच्या काठी असलेल्या मंडपात बाहेर आला.

न्यग्रोधं वीक्ष्य तस्याशु जटास्वश्वं बबन्ध ह । स तत्रास्तरमास्तीर्य खेटकानुपधाय च ॥ २,९.

त्याने एक वडाचे झाड पाहिले आणि पटकन घोड्याला त्याच्या मुळांशी बांधले; तेथे चटई पसरवून आणि ढालीखाली ठेवून तो झोपला.

सूष्वाप वायुना तत्र सेव्यामातस्तदा क्षणम् । क्षणं सुप्ते नृपे तत्र प्रेतो वै प्रेतवाहनः ॥ २,९.

तेथे मंद वाऱ्याच्या सहवासात तो क्षणभर झोपला; त्या वेळी राजा झोपलेला असताना, एक प्रेत आणि त्याचे वाहन तेथे आले.

कश्चिदत्राजगामाथ युक्तः प्रेतशतेन च । अस्थिचर्मशिराशेषशरीरः परिविभ्रमन् ॥ २,९.

तेव्हा तिथे कुणीतरी, शंभर प्रेतांसह, आला; त्याचे शरीर फक्त हाडे, कातडी आणि डोके याने बनलेले होते, आणि तो तिथे भटकत होता.

भक्ष्यंपेयं मार्गमाणो न बध्नाति धृतिं क्वचित् । तमपूर्वं नृपो दृष्ट्वाकरोदस्त्रं शरासने ॥ २,९.

तो खाण्यापिण्याच्या शोधात होता, पण कुठेच समाधान मिळत नव्हते; हा विचित्र प्राणी पाहून राजाने धनुष्यबाण सज्ज केले.

दृष्ट्वा सोऽपि चिरं भूपं तस्थौ स्थाणुपिवाग्रतः । तमवस्थितमालोक्य राजा प्राप्तकुतूहलः ॥ २,९.

तो प्रेत राजाकडे बराच वेळ पाहत, मूर्तीसारखा तिथे स्तब्ध उभा राहिला; हे पाहून राजाच्या मनात कुतूहल निर्माण झाले.

पप्रच्छ तञ्च कोऽसीति कुतो वा विकृतिं गतः । प्रेत उवाच । प्रेतभावो मया त्यक्तो गतिं प्राप्तोऽस्म्यहं पराम् ॥ २,९.

राजाने त्याला विचारले, 'तू कोण आहेस? कुठून आला आहेस, आणि असा विकृत का झालास?' तेव्हा प्रेत म्हणाले, 'मी प्रेतावस्था सोडली आहे आणि उत्तम मार्गाला पोहोचलो आहे.'

त्वत्संयोगान्महाबाहो नास्ति धन्यतरो मया । बभ्रुवाहन उवाच । किमेतद्विपिने घोरे सर्वत्रातिभयानके ॥ २,९.

हे महाबाहू, तुझ्याशी झालेल्या या भेटीमुळे मी सर्वांत भाग्यवान आहे. बभ्रुवाहन म्हणाला : या भयंकर जंगलात, सर्वत्र भीतीदायक वातावरणात, हे काय घडते आहे?

दोधूयमाने वातेन वात्यारूपेण कोणप । पतङ्गा मशकाः क्षुद्राः कवन्धाश्च शिरांसि च ॥ २,९.

वादळासारखा जोरदार वारा वाहतो आहे, त्यामुळे मृतदेह इकडेतिकडे फेकले जात आहेत; किडे, डास, लहान प्राणी, शिरच्छेद झालेले मृतदेह आणि तुटलेली डोकी दिसत आहेत.

मत्स्याः कूर्माः कृकलासा वृश्चिका भ्रमराहयः । अधोमुखोर्ध्वपादास्ते क्रन्दमानाः सुदारुणम् ॥ २,९.

मासा, कासव, सांगाडे, विंचू, मधमाश्या आणि घोडे—हे सगळे तोंड खाली आणि पाय वर करून, भीषण आवाजात ओरडताना दिसतात.

प्रवान्ति वायवो रूक्षा ज्वलन्तो विद्युदग्नयः । इतस्ततो भ्रमन्तीव वायुना तृणसन्ततिः ॥ २,९.

रूक्ष वारे वाहतात, विजेच्या चमकांसह जणू जळत आहेत; वाऱ्यामुळे गवत इकडून तिकडे फिरताना दिसते.

दृश्यन्ते विविधा जीवा नागाश्च शलभव्रजाः । श्रूयन्ते बहुधा रावा न दृश्यन्ते क्वचित्क्वचित् ॥ २,९.

अनेक प्रकारचे जीव, साप आणि टोळांचे थवे दिसतात; अनेक प्रकारचे आवाज ऐकू येतात, पण कुठेच काही नीटपणे दिसत नाही.

दृष्ट्वेदं विकृतं सर्वं वेपते हृदयंमम । प्रते उवाच । येषां नैवाग्निसंस्कारो न श्राद्धं नोदकक्रियाः ॥ २,९.

हे सर्व भयंकर दृश्य पाहून माझे हृदय थरथरते. प्रत म्हणाला : ज्यांचा अग्निसंस्कार, श्राद्ध किंवा पाणी देण्याची क्रिया झालेली नाही—

षट्पिण्डा दश गात्राणि सपिण्डीकरणं न हि । विश्वासघातिनो ये च सुरापाः स्वर्णहारिणः ॥ २,९.

ज्यांना सहा पिंड, दहा अंग, किंवा पिंडदान झालेले नाही; विश्वासघात करणारे, मद्यपान करणारे, किंवा सोनं चोरणारे—

मृता दुर्मरणाद्ये च ये चासूयापरा जनाः । प्रायश्चित्तविहीना ये अगम्यागमने रताः ॥ २,९.

जे अकस्मात मृत्यू पावले, जे नेहमी मत्सर करतात, ज्यांना प्रायश्चित्त नाही, आणि जे निषिद्ध संबंधात रममाण असतात—

कर्मभिर्भ्राम्यमाणास्ते प्राणिनः स्वकृतैरिह । दुर्लभाहारपानीया दृश्यन्ते पीडिता भृशम् ॥ २,९.

हे सर्व जीव आपल्या कर्मामुळे इथे इकडेतिकडे फिरत आहेत, त्यांना अन्न-पाणी मिळत नाही, आणि ते फार यातना भोगत आहेत.

एतेषां कृपया राजंस्त्वं कुरुष्वौर्ध्वदेहिकम् । येषां न माता न पिता न पुत्रो न च बान्धवाः ॥ २,९.

या सर्वांवर दया दाखवून, राजन, ज्यांना आई, वडील, मुलगा किंवा नातेवाईक नाहीत, त्यांच्यासाठी तू उत्तरक्रिया करावी.

तेषा राजा स्वयं कुर्यात्कर्माणि तु यतो नृपः । आत्मनश्च शुभं कर्म कर्तव्यं पारलौकिकम् ॥ २,९.

राजाने स्वतःच ही कर्मे करावीत, कारण प्रत्येक राजाने स्वतःच्या पुढील जन्मासाठी पुण्यकर्मे करणे आवश्यक आहे.

विमुक्तः सर्वदुः खेभ्यो येनाञ्जो दुर्गातिं तरेत् । भ्रातरः कस्य के पुत्रास्त्रियोऽपि स्वार्थकोविदाः ॥ २,९.

सर्व दुःखांतून मुक्त झाल्यावर, माणूस सहजपणे कठीण मार्ग पार करतो; कारण भाऊ, मुलगे किंवा बायका—हे सगळे शेवटी आपापल्या फायद्यासाठीच असतात.

न कार्यस्तेषु विश्रम्भ स्वकृतं भुज्यतेयतः । गृहेष्वर्था निवर्न्त्तन्ते श्मशाने चैव बान्धवाः ॥ २,९.

त्यांच्यावर विश्वास ठेवू नये, कारण प्रत्येकजण आपले कर्म भोगतो; संपत्ती घरातच राहते आणि नातेवाईक स्मशानापर्यंतच सोबत करतात.

शरीरं काष्ठामादत्ते पापं पुण्यं सह व्रजेत् । तस्मादाशु त्वया सम्यगात्मनः श्रेय इच्छता ॥ २,९.

शरीर फक्त लाकूड घेते, पण पाप-पुण्य आत्म्यासोबत जातात; म्हणून जो स्वतःच्या कल्याणाची इच्छा करतो, त्याने योग्य आणि त्वरित कृती करावी.

अस्थिरेण शरीरेण कर्तव्यञ्चौर्ध्वदोहिकम् । राजोवाच । कृशरूपः करालाक्षस्त्वं प्रेत इव लक्ष्यसे ॥ २,९.

हे अस्थिर शरीर असताना, उत्तरक्रिया करणे आवश्यक आहे. राजा म्हणाला : तू खूप कृश आणि भयंकर डोळ्यांचा दिसतोस, अगदी प्रेतासारखा वाटतोस.

कथयस्वः मम प्रीत्या प्रेतराज यथातथम् । तथा पृष्टः स वै राज्ञा उवाच सकलं स्वकम् ॥ २,९.

माझ्यावर कृपा करून, प्रेतराजा, खरी गोष्ट जशी आहे तशी सांग. राजाने असे विचारल्यावर, त्याने आपली पूर्ण कथा सांगितली.

प्रेत उवाच । कथयामि नृपश्रेष्ठ सर्वमेवादितस्तव । प्रेतत्वे कारणं श्रुत्वा दयां कर्तुमिहार्हसि ॥ २,९.

प्रेत म्हणाला : राजश्रेष्ठा, मी तुला सगळं सुरुवातीपासून सांगतो; माझं प्रेत होण्याचं कारण ऐकून, तू इथे दया दाखवावी.

वैदिशं नाम नगरं सर्वसम्पत्सुखावहम् । नानाजनपदाकीर्णं नानारत्नसमाकुलम् ॥ २,९.

वैदिश नावाचं एक नगर आहे, जे सर्व प्रकारच्या संपत्ती आणि सुख देणारं आहे; तिथे अनेक देशांतील लोक आहेत आणि विविध रत्नांनी ते भरलेलं आहे.