गरुडपुराणम्

ओं पृथिव्यै नमस्तुभ्यमिति चैकं निवेदयेत् । ओं यमाय नमश्चेति द्वितीयं तदनन्तरम् ॥ २,८.

'ॐ पृथ्वीला नमस्कार' असे म्हणून पहिली अर्पण करावी आणि लगेच 'ॐ यमाला नमस्कार' असे म्हणून दुसरी अर्पण करावी.

ओं नमश्चाथ रुद्राय श्माशानपतये नमः । ततो दीप्ते समिद्धेऽग्नौ भूमौ प्रकृतिदारुणे ॥ २,८.

मग 'ॐ नमस्कार रुद्राला, स्मशानाच्या अधिपतीला' असे म्हणून, नंतर प्रज्वलित अग्नीत, जमिनीवर, नैसर्गिक स्थितीत अर्पण करावे.

सप्तभ्यो यमसंज्ञेभ्यो दद्यात्सप्त जलाञ्जलीन् । यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च ॥ २,८.

यम नावाच्या सात रूपांना सात वेळा पाणी अर्पण करावे – यम, धर्मराज, मृत्यू आणि अंतक यांना.

वैवस्वताय कालाय सर्वप्राणहराय च । स्वधाकारनमस्कारप्रणवैः सह सप्तधा ॥ २,८.

वैवस्वत, काळ आणि सर्व प्राण घेणारा यांना, 'स्वधा', नमस्कार आणि प्रणव या सात उच्चारांसह अर्पण करावे.

अमुकामुकगौत्रैतत्तुभ्यमस्तु तिलोदकम् । प्रदद्याद्दश पिण्डांस्तु अर्घपुष्पसमन्वितान् ॥ २,८.

'अमुक अमुक गोत्रातील यांना हे तिळांचे पाणी असो' असे म्हणून, दहा पिंड अर्घ्य व फुलांसह अर्पण करावेत.

धूपो दीपो बलिर्गन्धः सर्वेषामस्तु चाक्षयः । दश पिण्डांस्तु दान्दत्त्वा विष्णोः सौम्यं मुखं स्मरेत् ॥ २,८.

धूप, दिवा, नैवेद्य आणि गंध सर्वांसाठी अखंड असावेत. दहा पिंड अर्पण केल्यावर, विष्णूचे शांत मुख आठवावे.

कुर्याच्च मासिकं मासि सपिण्डीकरणं ततः । आशौचान्ते ततः कुर्यादात्मनो वा मरस्य तु ॥ २,८.

प्रत्येक महिन्याला मासिक श्राद्ध करावे, मग सपिंडीकरण करावे. अशौच संपल्यावर स्वतःसाठी किंवा मरण पावलेल्या व्यक्तीसाठी हे करावे.

कुर्यादस्थिरतां ज्ञात्वा शक्त्यारोग्यधनायुषम् । एतत्ते सर्वमाख्यातं जीवच्छ्राद्धं मया खग ॥ २,८.

ही जगातील अस्थिरता जाणून, आपल्या शक्तीनुसार, आरोग्य, संपत्ती आणि आयुष्य पाहून हे सर्व करावे. हे सर्व जीवंत असतानाचे श्राद्ध मी तुला सांगितले, पक्षीराज.

श्रीगरुडमहापुराणम् ९ गरुड उवाच । उक्तमाद्यां क्रियां यावन्नृपोऽपीतित्वयानघ । कस्यचित्केनचिद्राज्ञा किमाद्या सा कृता पुरा ॥ २,९.

गरुड म्हणाला – हे पापरहित, तू राजासाठी सुद्धा जी प्रारंभिक क्रिया सांगितलीस, ती पूर्वी कुणाच्या आज्ञेने आणि कोणत्या कारणासाठी प्रथम केली गेली?

श्रीकृष्ण उवाच । सुपर्ण शृणु वक्ष्यामि यथा राज्ञा क्रिया कृता । आसीत्कृतयुगे राजा वाङ्गो वै बभ्रुवाहनः ॥ २,९.

श्रीकृष्ण म्हणाले – सुपर्णा, ऐक, राजा कसा ती क्रिया करायचा ते मी सांगतो. कृतयुगात बभ्रुवाहनाचा पुत्र वंग नावाचा राजा होता.

पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता पक्षीन्द्र धर्मतः । चतुर्भागां भुवं कृत्स्नां स भुङ्के वसुधाधिपः ॥ २,९.

तो पक्षीराज, धर्माने पृथ्वीच्या चारही टोकांचा रक्षण करणारा होता. तो संपूर्ण पृथ्वीचे चार भाग करून राज्य उपभोगत होता.

न पापकृत्कश्चिदासीत्तस्मिन्राज्यं प्रशासति । नासीच्चौरभयं तार्क्ष्य न क्षुद्रभयमेव हि ॥ २,९.

त्याच्या राज्यात तो राज्य करत असताना कुणीही पाप करणारा नव्हता. तक्षक, त्या वेळी चोरीचे किंवा नीच लोकांचे भय नव्हते.

नासीद्व्याधिभयञ्चापि तस्मिञ्जनपदेश्वरे । स्वधर्मे रेमिरे चासीत्तेजसा भास्करोपमः ॥ २,९.

त्याच्या राज्यात आजाराचेही भय नव्हते. सर्वजण आपल्या धर्मात रमायचे आणि तो तेजस्वी सूर्यासारखा उजळून निघायचा.

अक्षुब्धत्वेर्ऽचलसमः सहिष्णुत्वे धरासमः । स कदाचिन्महाबाहुः प्रभूतबलवाहनः ॥ २,९.

तो स्थिर मनाचा, पर्वतासारखा अढळ होता; सहनशीलतेत पृथ्वीप्रमाणे होता. तो महाबाहू, बलवान आणि घोड्यांच्या मोठ्या सैन्यासह, कधी कधी मार्गस्थ होत असे.

वनं जगाम गहनं हयानाञ्च शतैर्वृतः । सिंहनादैश्च योधानां शङ्खदुन्दुभिनिः स्वनैः ॥ २,९.

तो घनदाट जंगलात गेला, शेकडो घोड्यांनी वेढलेला, आणि त्याच्या सोबत योद्ध्यांचे सिंहगर्जना, शंख आणि दुंदुंभ्यांचे गजर घुमत होते.

आसीत्किलकिलाशब्दस्तस्मिन् गच्छती पार्थिवे । तत्रतत्र च विप्रेन्द्रैः स्तूयमानः समन्ततः ॥ २,९.

राजा जात असताना तिथे टाळ्यांचा आवाज उठला; आणि सर्वत्र, विद्वान ब्राह्मण त्याचे सर्व बाजूंनी कौतुक करत होते.

निर्ययौ परया प्रीत्या वनं मृगजिघांसया । स गच्छन्ददृशे धीमान्नन्दनप्रतिमं वनम् ॥ २,९.

तो अत्यंत आनंदाने, प्राण्यांच्या शिकार करण्याच्या इच्छेने, वनात निघाला; जात असताना, त्या बुद्धिमान राजाने नंदनवनासारखे सुंदर जंगल पाहिले.

बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थध्वजसंयुतम् । विषमैः पर्वतैश्चैव सर्वतश्च समन्वितम् ॥ २,९.

ते जंगल बेल, अर्क, खैर यांच्या झाडांनी भरलेले होते; कपीठ आणि ध्वजांनी शोभलेले होते; आणि सर्व बाजूंनी उंचसखल पर्वतांनी वेढलेले होते.

निर्जलं निर्मनुष्यञ्च बहुयोजनमायतम् । मृगसिंहैर्महाघोरैन्यैश्चापि वनेचरैः ॥ २,९.

ते जंगल पाण्याविना, माणसाविना आणि अनेक योजनांपर्यंत पसरलेले होते; तिथे भयंकर प्राणी, सिंह आणि भीतीदायक वनचर भरपूर होते.

तद्वनं मनुज व्याघ्रः सभृत्यबलवाहनः । लीलया लोडयामास सूदयन्विविधान्मृगान् ॥ २,९.

हे मनुष्या, त्या नरसिंह राजाने आपल्या सेवक व सैन्यासह त्या जंगलात सहजपणे हिंडत विविध प्राण्यांचा वध केला.

मृगस्य कस्यचित्कुक्षिं ततो विव्याध भूमिपः । राजा मृगप्रसङ्गेन तमनु प्राविशद्वनम् ॥ २,९.

राजाने एका प्राण्याच्या पोटात बाण घुसवला; आणि त्या शिकार मागे लागून तो आणखी खोल जंगलात गेला.

एकाकी वै हृतबलः क्षुत्प्रिपासासमन्वितः । स वनस्यान्तमासाद्य महच्चारण्यमासदत् ॥ २,९.

तो एकटाच, थकलेला, भूक आणि तहानेने व्याकुळ झाला; आणि मग तो जंगलाच्या अगदी आत, एका मोठ्या अरण्यात पोहोचला.

तृषया परयाविष्टोऽन्विष्यज्जलमितस्ततः । स दूरात्पूरचक्राह्वं हंससारसनादितैः ॥ २,९.

तीव्र तहानेने ग्रासलेला तो इकडे तिकडे पाणी शोधू लागला; दूरवरून त्याने पूरचक्र नावाच्या सरोवराजवळ हंस आणि सारसांचे आवाज ऐकले.

सूचितं सर आगत्य साश्व एव व्यगाहत । पद्मानाञ्च परागेण उत्पलानां रजेन च ॥ २,९.

त्या आवाजाच्या मार्गदर्शनाने तो सरोवराजवळ गेला आणि घोड्यासह पाण्यात उतरला; कमळांच्या परागाने आणि नीलकमळांच्या धुळीने तो माखला गेला.

सुगन्धममलं शीतं पीत्वाम्भो निर्जगाम ह । मार्गश्रमपरिश्रान्तस्तडागतटमण्डपम् ॥ २,९.

त्याने सुगंधी, शुद्ध, थंड पाणी प्यायले आणि प्रवासाने थकलेला तो सरोवराच्या काठी असलेल्या मंडपात बाहेर आला.

न्यग्रोधं वीक्ष्य तस्याशु जटास्वश्वं बबन्ध ह । स तत्रास्तरमास्तीर्य खेटकानुपधाय च ॥ २,९.

त्याने एक वडाचे झाड पाहिले आणि पटकन घोड्याला त्याच्या मुळांशी बांधले; तेथे चटई पसरवून आणि ढालीखाली ठेवून तो झोपला.

सूष्वाप वायुना तत्र सेव्यामातस्तदा क्षणम् । क्षणं सुप्ते नृपे तत्र प्रेतो वै प्रेतवाहनः ॥ २,९.

तेथे मंद वाऱ्याच्या सहवासात तो क्षणभर झोपला; त्या वेळी राजा झोपलेला असताना, एक प्रेत आणि त्याचे वाहन तेथे आले.

कश्चिदत्राजगामाथ युक्तः प्रेतशतेन च । अस्थिचर्मशिराशेषशरीरः परिविभ्रमन् ॥ २,९.

तेव्हा तिथे कुणीतरी, शंभर प्रेतांसह, आला; त्याचे शरीर फक्त हाडे, कातडी आणि डोके याने बनलेले होते, आणि तो तिथे भटकत होता.

भक्ष्यंपेयं मार्गमाणो न बध्नाति धृतिं क्वचित् । तमपूर्वं नृपो दृष्ट्वाकरोदस्त्रं शरासने ॥ २,९.

तो खाण्यापिण्याच्या शोधात होता, पण कुठेच समाधान मिळत नव्हते; हा विचित्र प्राणी पाहून राजाने धनुष्यबाण सज्ज केले.