गरुडपुराणम्

बालोऽपि भयसन्त्रस्तः पिपासुर्व्यसुरापतत् । पुत्रशोकान्मृता माता कूपे प्रास्य निजं वपुः ॥ २,७.

तो मुलगा भीतीने आणि तहानेने व्याकुळ होऊन तिथेच पडला. मुलाच्या दुःखाने आईने स्वतःला विहिरीत टाकून प्राण दिला.

एतस्मात्पातकाद्विप्र प्रेतत्वं प्राप्तवानहम् । सूच्यग्रप्रायविवरमुखः पर्वतदेहवान् ॥ २,७.

या पापामुळे, हे ब्राह्मण, मी प्रेतयोनीत गेलो. माझं शरीर पर्वतासारखं आणि तोंड सूईच्या अग्राएवढं लहान झालं.

यद्यपि प्राप्नुयां भक्ष्यं भक्षितुन्तु न शक्यते । मया क्षुधानलेनापि ज्वलतास्यं निकोचितम् ॥ २,७.

माझ्या तोंडाला अगदी आग लागली तरी, जरी अन्न मिळालं तरी मी ते खाऊ शकत नाही, कारण तोंड घट्ट बंद आहे.

अत आस्ये तु विवरं सूच्यग्रेण समं मम । एतस्मात्कारणाद्विप्र नाम्ना सूचीमुखोऽस्म्यहम् ॥ २,७.

म्हणूनच माझं तोंड सूईच्या टोकाएवढं लहान आहे. या कारणामुळे, हे ब्राह्मण, मला 'सूचिमुख' असं नाव पडलं.

शीघ्रग उवाच । पुराहं वैश्यजातीयः साकं सख्या च केनचित् । वाणिज्यं कर्तुमगमं देशमन्यं महाधनः ॥ २,७.

शिघ्रग म्हणाला – पूर्वी मी वैश्यजातीचा होतो. एका मित्रासोबत मी मोठ्या संपत्तीने व्यापार करण्यासाठी दुसऱ्या देशात गेलो.

मित्रं च मे बहुधनं तस्य लोभो महांस्ततः । जातोऽप्यदृष्टवैमुख्यान्मे नष्टं मूलमप्युत ॥ २,७.

माझा मित्रही खूप श्रीमंत होता, पण मला मोठा लोभ झाला. दुर्दैवाने माझं मूळ भांडवलही नष्ट झालं.

ततस्तस्मात्तु निष्क्रान्तावावां नावाथ निम्नगाम् । मार्गगां तर्तुमारब्धौ लोहितायति भास्करे ॥ २,७.

मग आम्ही दोघं तिथून निघून नदीवर नावेत बसलो. सूर्य लाल झाला तसा आम्ही नदी ओलांडायला सुरुवात केली.

सखा स च मदुत्सङ्गे सुष्वापाध्वक्लमाकुलः । अभूत्तदाति पापस्य क्रूरा मतिरतीव मे ॥ २,७.

माझा मित्र प्रवासाने थकून माझ्या मांडीवर झोपला. त्या वेळी पापामुळे माझ्या मनात फार क्रूर विचार आले.

तमुत्सङ्गगतं सूरे नष्टे पूरेऽक्षिपं तदा । तत्कृत्यं कुर्वतो नावि लोकैस्तु ज्ञातमेव न ॥ २,७.

सूर्य मावळला, अंधार पडला तेव्हा माझ्या मांडीवर झोपलेल्या मित्राला मी पाण्यात फेकून दिलं. हे करताना नावेत कुणालाच कळलं नाही.

तस्य यद्वस्तु तत्सर्वं मणिमुक्तादिकाञ्चनम् । आदाय शीघ्रगस्तस्माद्देशात्स्वगृहमागतः ॥ २,७.

त्याच्या जवळचं सर्व – मणी, मोती, सोनं – मी घेतलं आणि त्या देशातून माझ्या घरी परत आलो.

तत्सर्वं स्वगृहे मुक्त्वा तस्य पत्न्यै न्यवेदयम् । दस्युभिर्मे हतो भ्राता धनमाच्छिद्य वै पथि ॥ २,७.

ते सगळं घरी ठेवून, मी त्याच्या पत्नीला सांगितलं – 'रस्त्यात दरोडेखोरांनी माझ्या भावाला मारलं आणि त्याचं धन लुटलं.'

प्रजावति प्रद्रुतोऽहं मा रोदीत्येवमब्रवम् । शोकार्ता सापि तत्कालं ममत्वं गृहबन्धुषु ॥ २,७.

प्रजापतीने मला पकडल्यावर मी तिला म्हणालो, 'रडू नकोस.' त्या वेळी ती खूप दुःखी होती आणि तिने घर, नातेवाईक यांच्याशी असलेली आपुलकी सोडून दिली.

त्यक्त्वा चाति प्रियान्प्राणाञ्जुहावाग्नौ यथाविधि । ततो निष्कण्टकं तद्धि वीक्ष्य हृष्टो गतो गृहम् ॥ २,७.

तिने अगदी प्रिय असलेला जीवही सोडून, योग्य रीतीने अग्नीत समर्पण केला. मग ते ठिकाण अडथळ्यांशिवाय झालेले पाहून मी आनंदाने घरी परतलो.

अभुञ्जं सर्वमागत्य यावज्जीवं तु तद्धनम् । मित्रं पूरे हि निःक्षिप्य यदहं शीघ्रमागतः ॥ २,७.

मी परत आल्यावर, आयुष्यभर त्या संपत्तीचा उपभोग घेतला. मी शहरातील एका मित्राकडे माझ्याकडील वस्तू ठेवून आलो होतो, कारण मी लवकर परतलो होतो.

एतस्मात्कारणात्प्रेतः शीघ्रगोऽहं तु नामतः । रोधक उवाच । अहन्तु शूद्रजातीयः पुराभूवं मुनीश्वर ॥ २,७.

या कारणामुळे मला 'लवकर जाणारा प्रेत' असे नाव पडले. रोधक म्हणाला: 'हे मुनीश्रेष्ठ, मी पूर्वी शूद्र जातीत जन्माला आलो होतो.'

राजप्रसादाप्तमहाशतग्रामाधिकारवान् । वृद्धौ मे पितरावास्तां लघुरेकः सहोदरः ॥ २,७.

राजाच्या कृपेने मला शंभर मोठ्या गावांचा अधिकार मिळाला होता. माझ्या वृद्धापकाळात आई-वडील होते आणि एक धाकटा भाऊ होता.

शीघ्रं स च मया भ्राता लुब्धेनैकः पृथक्कृतः । आप्तवान्परमं दुःखं सोन्नवस्त्रविवर्जितः ॥ २,७.

मी लोभापोटी त्या भावाला वेगळे केले आणि तो लवकरच मोठ्या दुःखात पडला, अन्न-वस्त्रावाचून राहिला.

अदत्तां पितरौ च्छन्नं किञ्चित्किञ्चित्तु तस्य च । तस्मै पितृभ्यां यद्दत्तमाप्तेभ्यस्तन्मया श्रुतम् ॥ २,७.

माझ्या आई-वडिलांनी त्याला थोडेसे गुपचूप दिले, आणि माझ्या विश्वासू लोकांकडून मला समजले की त्यांना काय दिले होते.

तत्सर्वं तत्त्वतो ज्ञात्वा पित्रो रोधमकारयम् । शून्यमन्दिर एकस्मिन्बद्ध्वा तु निगडैर्दृढैः ॥ २,७.

हे सर्व खरे समजल्यावर मी माझ्या आई-वडिलांना एका रिकाम्या घरात घट्ट साखळ्यांनी बांधून ठेवले.

ततस्तौ जहतुः प्राणान्दुःखितौ विषपानतः । सोसौ बालोऽपि बभ्राम पितृभ्यां रहितो द्विज ॥ २,७.

ते दुःखाने विष पिऊन प्राण सोडून गेले. तो मुलगाही आई-वडिलांशिवाय भटकत राहिला, हे द्विजा.

पुरः पत्तनखर्वाटान् खेटानपि मृतः क्षुधा । एतस्मात्पातकाद्विप्र मृतः प्रेतत्वमागतः ॥ २,७.

तो मुलगा शहर, गाव, वाड्या, वस्त्यांमध्ये उपासमारीने मरण पावला. या पापामुळे, हे ब्राह्मण, मी मरण पावून प्रेत झालो.

रुद्धौ तु पितरौ यस्मान्नाम्नाहं रोधकस्ततः । लेखक उवाच । अहं विप्र पुराभूवमवन्त्यां द्विजसत्तमः ॥ २,७.

मी आई-वडिलांना बंदिस्त केल्यामुळे मला 'रोधक' हे नाव पडले. लेखक म्हणतो: 'हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, मी पूर्वी अवंतीमध्ये ब्राह्मण होतो.'

भद्रस्य राज्ञो देवानां पूजनेऽधिकृतो ह्यहम् । बह्व्यस्तु प्रतिमास्तत्र बभूवुर्बहुनामिकाः ॥ २,७.

भद्र नावाच्या राजाने मला देवांची पूजा करण्याचे काम दिले होते. तिथे अनेक देवमूर्ती होत्या आणि त्या वेगवेगळ्या नावांनी ओळखल्या जात.

हेम्नस्तदङ्गेषु बहु रत्नजातं बभूव ह । तासां मे कुर्वतः पूजां पापा मतिरजायत ॥ २,७.

त्या मूर्तींवर पुष्कळ सोनं आणि अनेक प्रकारची रत्नं होती. मी त्यांची पूजा करत असताना माझ्या मनात पापाचा विचार आला.

अखिलं तीक्ष्णलोहेन तासामङ्गं विशीर्य च । उल्लेखनञ्च रत्नानां नेत्रादिभ्यः कृतं मया ॥ २,७.

मी ती सर्व मूर्ती तीक्ष्ण लोखंडी हत्याराने फोडून त्यांचे डोळे व इतर भागांतली रत्नं काढली.

तथाकृतान्यथाङ्गानि प्रतिमानां निरीक्ष्य च । नेत्राणि च विरत्नानि नृपश्चुक्रोध वह्निवत् ॥ २,७.

मूर्तींचे असे बदललेले रूप आणि डोळ्यांतून रत्नं काढलेली पाहून राजा अग्नीप्रमाणे क्रुद्ध झाला.

प्रतिजज्ञे नृपः पश्चादेष ब्राह्मणपुङ्गवः । आभ्यो रत्नं सुवर्णञ्च हृतं येन भविष्यति ॥ २,७.

नंतर राजाने प्रतिज्ञा केली: 'ज्याने या मूर्तींमधून रत्नं आणि सोनं चोरलं आहे — तो ब्राह्मण —'

ज्ञातश्च स हि मे वध्यो भविष्यति न संशयः । अहं तत्सकलं ज्ञात्वा रात्रावसिधरो गृहम् ॥ २,७.

'तो सापडला की त्याला नक्कीच मृत्युदंड दिला जाईल, यात शंका नाही.' हे सर्व समजल्यावर मी रात्री घरात तलवार घेऊन राहिलो.

राज्ञः प्रविश्य राजानं पशुमारममारयम् । गृहीत्वाथ मणीन् स्वर्णं निशीथेऽहं गतोऽन्यतः ॥ २,७.

राजाच्या महालात जाऊन मी राजाच्या पशूचा वध केला आणि मग रात्रौ रत्नं व सोनं घेऊन मी दुसरीकडे निघून गेलो.