गरुडपुराणम्

तृतीयः शीघ्रगस्तुर्यो रोधको लेखकः परः । ब्राह्मण उवाच । प्रेतानां कर्मजातानां कुतो नाम निरर्थकम् ॥ २,७.

'तिसरं नाव शीघ्रग, चौथं रोधक, आणि पाचवं लेखक आहे.' ब्राह्मण म्हणाला: 'कर्मामुळे प्रेत झालेल्यांची नावं निरर्थक कशी असू शकतात?'

निरुक्तिमेषां नाम्नां वै प्रेता वदत मा चिरम् । श्रीकृष्ण उवाच । एवमुक्तास्तु विप्रेण पृथगुत्तरमब्रुवन् ॥ २,७.

'या नावांचा अर्थ सांगा, वेळ वाया घालवू नका.' श्रीकृष्ण म्हणाले: 'ब्राह्मणाने असं विचारल्यावर, त्यांनी प्रत्येकीने वेगवेगळं उत्तर दिलं.'

पर्युषित उवाच । कदाचिच्छ्राद्धकाले वै मया विप्रो निमन्त्रितः ॥ २,७.

पर्युषित म्हणाला: 'एकदा श्राद्धाच्या वेळी मी एका ब्राह्मणाला बोलावलं होतं...'

स च कृत्वा विलम्बेन वृद्धो मद्गृहमागतः । अकृतश्राद्धकर्माहं तं पाकं भुक्तवान् क्षुधा ॥ २,७.

तो वृद्ध होऊन उशिरा माझ्या घरी आला. मी श्राद्धाचं कर्म न करता, उपाशीपोटी तो जेवण खाल्लं.

अददामन्नमाकृष्य विप्रे पर्युषितं कियत् । तस्मात्पापान्मृतः पापो योनिं वै कुत्सितां गतः ॥ २,७.

मी त्या ब्राह्मणाला उरलेलं, शिळं अन्न दिलं. त्या पापामुळे मी पापी मरण पावलो आणि नीच जन्माला गेलो.

यतः पर्युषितं दत्तं ततः पर्युषितः स्मृतः । सूचीमुख उवाच । कदाचिद्ब्राह्मणी काचित्तीर्थं भद्रवटं ययौ ॥ २,७.

शिळं अन्न दिलं म्हणून त्याला 'शिळं' असं म्हणतात. सूचिमुख म्हणाला – एकदा एक ब्राह्मणबाई भद्रवट या तीर्थस्थळी गेली.

पञ्चवर्षसुता वृद्धा पुत्रमात्रैकजीविता । अहं क्षत्त्रियदायादस्तस्या रोधमकारिषम् ॥ २,७.

ती वृद्ध होती, तिचा पाच वर्षांचा एकुलता एक मुलगा होता आणि तिचं सगळं जीवन त्याच्यावर अवलंबून होतं. मी क्षत्रिय कुळातला असून तिला रडवलं.

वने तु विजने तत्र पापाध्वगगतिं गतः । तस्याः सवस्त्रं पाथेयं तत्सूनोर्वसनानि च ॥ २,७.

त्या एकाकी जंगलात मी पापाच्या वाटेने तिचे कपडे, खाण्याचं सामान आणि तिच्या मुलाचे वस्त्रही घेतले.

गृहीतानि मया विप्र शिरस्यापीड्य मुष्टिना । तृषार्तस्तत्क्षणं बालः पात्रसंस्थं जलं पिबन् ॥ २,७.

मी तिच्या डोक्यावर मुठीने मारून ते सर्व घेतलं, हे ब्राह्मण. त्याच वेळी तिचा तहानलेला मुलगा भांड्यातलं पाणी पित होता.

तावन्मात्रोदके देशे मया हुङ्कृत्य वारितः । मयाथ सकलं पीतं जलं पात्रात्तृषावता ॥ २,७.

मुलगा पाणी पित असताना मी ओरडलो आणि त्याला हाकलून दिलं. मग मीच तहान लागून त्या भांड्यातलं सगळं पाणी प्यायलं.

बालोऽपि भयसन्त्रस्तः पिपासुर्व्यसुरापतत् । पुत्रशोकान्मृता माता कूपे प्रास्य निजं वपुः ॥ २,७.

तो मुलगा भीतीने आणि तहानेने व्याकुळ होऊन तिथेच पडला. मुलाच्या दुःखाने आईने स्वतःला विहिरीत टाकून प्राण दिला.

एतस्मात्पातकाद्विप्र प्रेतत्वं प्राप्तवानहम् । सूच्यग्रप्रायविवरमुखः पर्वतदेहवान् ॥ २,७.

या पापामुळे, हे ब्राह्मण, मी प्रेतयोनीत गेलो. माझं शरीर पर्वतासारखं आणि तोंड सूईच्या अग्राएवढं लहान झालं.

यद्यपि प्राप्नुयां भक्ष्यं भक्षितुन्तु न शक्यते । मया क्षुधानलेनापि ज्वलतास्यं निकोचितम् ॥ २,७.

माझ्या तोंडाला अगदी आग लागली तरी, जरी अन्न मिळालं तरी मी ते खाऊ शकत नाही, कारण तोंड घट्ट बंद आहे.

अत आस्ये तु विवरं सूच्यग्रेण समं मम । एतस्मात्कारणाद्विप्र नाम्ना सूचीमुखोऽस्म्यहम् ॥ २,७.

म्हणूनच माझं तोंड सूईच्या टोकाएवढं लहान आहे. या कारणामुळे, हे ब्राह्मण, मला 'सूचिमुख' असं नाव पडलं.

शीघ्रग उवाच । पुराहं वैश्यजातीयः साकं सख्या च केनचित् । वाणिज्यं कर्तुमगमं देशमन्यं महाधनः ॥ २,७.

शिघ्रग म्हणाला – पूर्वी मी वैश्यजातीचा होतो. एका मित्रासोबत मी मोठ्या संपत्तीने व्यापार करण्यासाठी दुसऱ्या देशात गेलो.

मित्रं च मे बहुधनं तस्य लोभो महांस्ततः । जातोऽप्यदृष्टवैमुख्यान्मे नष्टं मूलमप्युत ॥ २,७.

माझा मित्रही खूप श्रीमंत होता, पण मला मोठा लोभ झाला. दुर्दैवाने माझं मूळ भांडवलही नष्ट झालं.

ततस्तस्मात्तु निष्क्रान्तावावां नावाथ निम्नगाम् । मार्गगां तर्तुमारब्धौ लोहितायति भास्करे ॥ २,७.

मग आम्ही दोघं तिथून निघून नदीवर नावेत बसलो. सूर्य लाल झाला तसा आम्ही नदी ओलांडायला सुरुवात केली.

सखा स च मदुत्सङ्गे सुष्वापाध्वक्लमाकुलः । अभूत्तदाति पापस्य क्रूरा मतिरतीव मे ॥ २,७.

माझा मित्र प्रवासाने थकून माझ्या मांडीवर झोपला. त्या वेळी पापामुळे माझ्या मनात फार क्रूर विचार आले.

तमुत्सङ्गगतं सूरे नष्टे पूरेऽक्षिपं तदा । तत्कृत्यं कुर्वतो नावि लोकैस्तु ज्ञातमेव न ॥ २,७.

सूर्य मावळला, अंधार पडला तेव्हा माझ्या मांडीवर झोपलेल्या मित्राला मी पाण्यात फेकून दिलं. हे करताना नावेत कुणालाच कळलं नाही.

तस्य यद्वस्तु तत्सर्वं मणिमुक्तादिकाञ्चनम् । आदाय शीघ्रगस्तस्माद्देशात्स्वगृहमागतः ॥ २,७.

त्याच्या जवळचं सर्व – मणी, मोती, सोनं – मी घेतलं आणि त्या देशातून माझ्या घरी परत आलो.

तत्सर्वं स्वगृहे मुक्त्वा तस्य पत्न्यै न्यवेदयम् । दस्युभिर्मे हतो भ्राता धनमाच्छिद्य वै पथि ॥ २,७.

ते सगळं घरी ठेवून, मी त्याच्या पत्नीला सांगितलं – 'रस्त्यात दरोडेखोरांनी माझ्या भावाला मारलं आणि त्याचं धन लुटलं.'

प्रजावति प्रद्रुतोऽहं मा रोदीत्येवमब्रवम् । शोकार्ता सापि तत्कालं ममत्वं गृहबन्धुषु ॥ २,७.

प्रजापतीने मला पकडल्यावर मी तिला म्हणालो, 'रडू नकोस.' त्या वेळी ती खूप दुःखी होती आणि तिने घर, नातेवाईक यांच्याशी असलेली आपुलकी सोडून दिली.

त्यक्त्वा चाति प्रियान्प्राणाञ्जुहावाग्नौ यथाविधि । ततो निष्कण्टकं तद्धि वीक्ष्य हृष्टो गतो गृहम् ॥ २,७.

तिने अगदी प्रिय असलेला जीवही सोडून, योग्य रीतीने अग्नीत समर्पण केला. मग ते ठिकाण अडथळ्यांशिवाय झालेले पाहून मी आनंदाने घरी परतलो.

अभुञ्जं सर्वमागत्य यावज्जीवं तु तद्धनम् । मित्रं पूरे हि निःक्षिप्य यदहं शीघ्रमागतः ॥ २,७.

मी परत आल्यावर, आयुष्यभर त्या संपत्तीचा उपभोग घेतला. मी शहरातील एका मित्राकडे माझ्याकडील वस्तू ठेवून आलो होतो, कारण मी लवकर परतलो होतो.

एतस्मात्कारणात्प्रेतः शीघ्रगोऽहं तु नामतः । रोधक उवाच । अहन्तु शूद्रजातीयः पुराभूवं मुनीश्वर ॥ २,७.

या कारणामुळे मला 'लवकर जाणारा प्रेत' असे नाव पडले. रोधक म्हणाला: 'हे मुनीश्रेष्ठ, मी पूर्वी शूद्र जातीत जन्माला आलो होतो.'

राजप्रसादाप्तमहाशतग्रामाधिकारवान् । वृद्धौ मे पितरावास्तां लघुरेकः सहोदरः ॥ २,७.

राजाच्या कृपेने मला शंभर मोठ्या गावांचा अधिकार मिळाला होता. माझ्या वृद्धापकाळात आई-वडील होते आणि एक धाकटा भाऊ होता.

शीघ्रं स च मया भ्राता लुब्धेनैकः पृथक्कृतः । आप्तवान्परमं दुःखं सोन्नवस्त्रविवर्जितः ॥ २,७.

मी लोभापोटी त्या भावाला वेगळे केले आणि तो लवकरच मोठ्या दुःखात पडला, अन्न-वस्त्रावाचून राहिला.

अदत्तां पितरौ च्छन्नं किञ्चित्किञ्चित्तु तस्य च । तस्मै पितृभ्यां यद्दत्तमाप्तेभ्यस्तन्मया श्रुतम् ॥ २,७.

माझ्या आई-वडिलांनी त्याला थोडेसे गुपचूप दिले, आणि माझ्या विश्वासू लोकांकडून मला समजले की त्यांना काय दिले होते.

तत्सर्वं तत्त्वतो ज्ञात्वा पित्रो रोधमकारयम् । शून्यमन्दिर एकस्मिन्बद्ध्वा तु निगडैर्दृढैः ॥ २,७.

हे सर्व खरे समजल्यावर मी माझ्या आई-वडिलांना एका रिकाम्या घरात घट्ट साखळ्यांनी बांधून ठेवले.