गरुडपुराणम्

तेषां प्रहारान्विफलान्कृत्वा संप्रति तानथ । जीवं न तु शवं तेषां जह्रे प्राणमिवान्तकः ॥ २,७.

त्यांचे वार काहीच परिणाम करत नव्हते, तेव्हा त्याने, जणू मृत्यूच, त्यांच्यातल्या एकाचा जीव घेतला, पण मृतदेहाचा नाही.

हृतमात्रे शवे ते तु पारियात्रे गिरौ द्विजम् । मुक्त्वाधावन् प्रमुदिता एकं प्रेतं सुदारुणाः ॥ २,७.

मृतदेह जसा नेला गेला, ते भयंकर प्रेतं आनंदाने, त्या ब्राह्मणाला पारियात्र पर्वतावर सोडून, त्या एकाच प्रेतामागे धावत गेली.

स वायुगमनः प्रेतः प्राप्तस्तैः क्षणमात्रतः । अदृश्यतां ययौ तेऽथ हताशा विप्रमागमन् ॥ २,७.

ते वाऱ्यासारख्या वेगाने धावणारे प्रेत क्षणात त्यांच्यापर्यंत पोहोचले; मग ते अदृश्य झाले आणि निराश होऊन पुन्हा ब्राह्मणाजवळ आले.

प्रारब्धमात्रे विप्रस्य पाटने तत्र पर्वते । मम स्थानस्य विप्रस्य महिम्नेव च तत्क्षणे ॥ २,७.

त्या पर्वतावर ब्राह्मणाने पठण सुरू केल्याबरोबर, त्याच क्षणी, माझ्या स्थानाच्या आणि त्या ब्राह्मणाच्या महिम्यामुळे—

सद्यः स्मृतिः समुत्पन्ना तेषां पूर्वस्य जन्मनः । विप्रं प्रदक्षिणीकृत्य द्विजर्षभमथाब्रुवन् ॥ २,७.

अचानक, त्यांना त्यांच्या मागील जन्माची आठवण झाली; त्यांनी ब्राह्मणाची प्रदक्षिणा केली आणि त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला बोलले.

अद्य नः क्षन्तुमर्होऽसीत्युक्त्वा ते सुरदाम्भिकाः । गिरेरिव परावर्तं समुद्रस्येव शोषणम् ॥ २,७.

ते म्हणाले, 'आज आम्हाला माफ करा,' आणि जणू पर्वत मागे फिरावा किंवा समुद्र आटावा तसं—

तेषां तद्वचनं श्रुत्वापृच्छत्के यूयमित्यथ । किं माया किमु वा स्वप्न उताहो चित्तविभ्रमः ॥ २,७.

त्यांचे शब्द ऐकून, तो विचारू लागला, 'तुम्ही कोण? हे काही जादू आहे का, स्वप्न आहे का, की मनाचा भ्रम आहे?'

प्रेता ऊचुः । अवेहि तत्त्वमेवैतत्प्रेता वै कर्मजा वयम् । ब्राह्मण उवाच । किंनामानः किमाचाराः कथञ्चेमां दशां गताः ॥ २,७.

प्रेतं म्हणाली: 'हे खरं जाण, आम्ही कर्मामुळे प्रेत झालो आहोत.' ब्राह्मण म्हणाला: 'तुमची नावं काय, वागणूक कशी होती, आणि या अवस्थेत कसे आलात?'

अविनीताः कथं पूर्वं विनीताः साम्प्रतं कथम् । प्रेता ऊचुः । शृणु विप्रेन्द्र वक्ष्यामः प्रश्नानामनुपूर्वशः ॥ २,७.

'पूर्वी तुम्ही कसे उद्धट होता, आणि आता कसे सुधारले?' प्रेतं म्हणाली: 'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, ऐका, आम्ही तुमचे प्रश्न एकामागून एक उत्तर देतो.'

उत्तराणि महायोगिंस्त्वद्दर्शनगतांहसः । अहं पर्युषितो नाम्ना एष सूचीमुखः स्मृतः ॥ २,७.

'हे महान योगी, तुमच्या दर्शनाने आमचे पाप दूर झाले. माझं नाव पर्युषित आहे; हा सुईमुख म्हणून ओळखला जातो.'

तृतीयः शीघ्रगस्तुर्यो रोधको लेखकः परः । ब्राह्मण उवाच । प्रेतानां कर्मजातानां कुतो नाम निरर्थकम् ॥ २,७.

'तिसरं नाव शीघ्रग, चौथं रोधक, आणि पाचवं लेखक आहे.' ब्राह्मण म्हणाला: 'कर्मामुळे प्रेत झालेल्यांची नावं निरर्थक कशी असू शकतात?'

निरुक्तिमेषां नाम्नां वै प्रेता वदत मा चिरम् । श्रीकृष्ण उवाच । एवमुक्तास्तु विप्रेण पृथगुत्तरमब्रुवन् ॥ २,७.

'या नावांचा अर्थ सांगा, वेळ वाया घालवू नका.' श्रीकृष्ण म्हणाले: 'ब्राह्मणाने असं विचारल्यावर, त्यांनी प्रत्येकीने वेगवेगळं उत्तर दिलं.'

पर्युषित उवाच । कदाचिच्छ्राद्धकाले वै मया विप्रो निमन्त्रितः ॥ २,७.

पर्युषित म्हणाला: 'एकदा श्राद्धाच्या वेळी मी एका ब्राह्मणाला बोलावलं होतं...'

स च कृत्वा विलम्बेन वृद्धो मद्गृहमागतः । अकृतश्राद्धकर्माहं तं पाकं भुक्तवान् क्षुधा ॥ २,७.

तो वृद्ध होऊन उशिरा माझ्या घरी आला. मी श्राद्धाचं कर्म न करता, उपाशीपोटी तो जेवण खाल्लं.

अददामन्नमाकृष्य विप्रे पर्युषितं कियत् । तस्मात्पापान्मृतः पापो योनिं वै कुत्सितां गतः ॥ २,७.

मी त्या ब्राह्मणाला उरलेलं, शिळं अन्न दिलं. त्या पापामुळे मी पापी मरण पावलो आणि नीच जन्माला गेलो.

यतः पर्युषितं दत्तं ततः पर्युषितः स्मृतः । सूचीमुख उवाच । कदाचिद्ब्राह्मणी काचित्तीर्थं भद्रवटं ययौ ॥ २,७.

शिळं अन्न दिलं म्हणून त्याला 'शिळं' असं म्हणतात. सूचिमुख म्हणाला – एकदा एक ब्राह्मणबाई भद्रवट या तीर्थस्थळी गेली.

पञ्चवर्षसुता वृद्धा पुत्रमात्रैकजीविता । अहं क्षत्त्रियदायादस्तस्या रोधमकारिषम् ॥ २,७.

ती वृद्ध होती, तिचा पाच वर्षांचा एकुलता एक मुलगा होता आणि तिचं सगळं जीवन त्याच्यावर अवलंबून होतं. मी क्षत्रिय कुळातला असून तिला रडवलं.

वने तु विजने तत्र पापाध्वगगतिं गतः । तस्याः सवस्त्रं पाथेयं तत्सूनोर्वसनानि च ॥ २,७.

त्या एकाकी जंगलात मी पापाच्या वाटेने तिचे कपडे, खाण्याचं सामान आणि तिच्या मुलाचे वस्त्रही घेतले.

गृहीतानि मया विप्र शिरस्यापीड्य मुष्टिना । तृषार्तस्तत्क्षणं बालः पात्रसंस्थं जलं पिबन् ॥ २,७.

मी तिच्या डोक्यावर मुठीने मारून ते सर्व घेतलं, हे ब्राह्मण. त्याच वेळी तिचा तहानलेला मुलगा भांड्यातलं पाणी पित होता.

तावन्मात्रोदके देशे मया हुङ्कृत्य वारितः । मयाथ सकलं पीतं जलं पात्रात्तृषावता ॥ २,७.

मुलगा पाणी पित असताना मी ओरडलो आणि त्याला हाकलून दिलं. मग मीच तहान लागून त्या भांड्यातलं सगळं पाणी प्यायलं.

बालोऽपि भयसन्त्रस्तः पिपासुर्व्यसुरापतत् । पुत्रशोकान्मृता माता कूपे प्रास्य निजं वपुः ॥ २,७.

तो मुलगा भीतीने आणि तहानेने व्याकुळ होऊन तिथेच पडला. मुलाच्या दुःखाने आईने स्वतःला विहिरीत टाकून प्राण दिला.

एतस्मात्पातकाद्विप्र प्रेतत्वं प्राप्तवानहम् । सूच्यग्रप्रायविवरमुखः पर्वतदेहवान् ॥ २,७.

या पापामुळे, हे ब्राह्मण, मी प्रेतयोनीत गेलो. माझं शरीर पर्वतासारखं आणि तोंड सूईच्या अग्राएवढं लहान झालं.

यद्यपि प्राप्नुयां भक्ष्यं भक्षितुन्तु न शक्यते । मया क्षुधानलेनापि ज्वलतास्यं निकोचितम् ॥ २,७.

माझ्या तोंडाला अगदी आग लागली तरी, जरी अन्न मिळालं तरी मी ते खाऊ शकत नाही, कारण तोंड घट्ट बंद आहे.

अत आस्ये तु विवरं सूच्यग्रेण समं मम । एतस्मात्कारणाद्विप्र नाम्ना सूचीमुखोऽस्म्यहम् ॥ २,७.

म्हणूनच माझं तोंड सूईच्या टोकाएवढं लहान आहे. या कारणामुळे, हे ब्राह्मण, मला 'सूचिमुख' असं नाव पडलं.

शीघ्रग उवाच । पुराहं वैश्यजातीयः साकं सख्या च केनचित् । वाणिज्यं कर्तुमगमं देशमन्यं महाधनः ॥ २,७.

शिघ्रग म्हणाला – पूर्वी मी वैश्यजातीचा होतो. एका मित्रासोबत मी मोठ्या संपत्तीने व्यापार करण्यासाठी दुसऱ्या देशात गेलो.

मित्रं च मे बहुधनं तस्य लोभो महांस्ततः । जातोऽप्यदृष्टवैमुख्यान्मे नष्टं मूलमप्युत ॥ २,७.

माझा मित्रही खूप श्रीमंत होता, पण मला मोठा लोभ झाला. दुर्दैवाने माझं मूळ भांडवलही नष्ट झालं.

ततस्तस्मात्तु निष्क्रान्तावावां नावाथ निम्नगाम् । मार्गगां तर्तुमारब्धौ लोहितायति भास्करे ॥ २,७.

मग आम्ही दोघं तिथून निघून नदीवर नावेत बसलो. सूर्य लाल झाला तसा आम्ही नदी ओलांडायला सुरुवात केली.

सखा स च मदुत्सङ्गे सुष्वापाध्वक्लमाकुलः । अभूत्तदाति पापस्य क्रूरा मतिरतीव मे ॥ २,७.

माझा मित्र प्रवासाने थकून माझ्या मांडीवर झोपला. त्या वेळी पापामुळे माझ्या मनात फार क्रूर विचार आले.

तमुत्सङ्गगतं सूरे नष्टे पूरेऽक्षिपं तदा । तत्कृत्यं कुर्वतो नावि लोकैस्तु ज्ञातमेव न ॥ २,७.

सूर्य मावळला, अंधार पडला तेव्हा माझ्या मांडीवर झोपलेल्या मित्राला मी पाण्यात फेकून दिलं. हे करताना नावेत कुणालाच कळलं नाही.