गरुडपुराणम्

मनसैवैह मामस्तौत्स्तूयमानोऽहमुत्थितः । अगच्छं सहसा तत्र यत्र प्रेतैः स नीयते ॥ २,७.

त्याने मनाने माझी स्तुती केली, आणि मी त्या स्तुतीने प्रसन्न होऊन त्वरित तिथे गेलो, जिथे प्रेतात्मे त्याला उचलून नेत होते.

दृष्ट्वा तैर्नीयमानन्तु कौतुकं मेऽभवत्खग । पप्रच्छ न कियन्तं वै कालं तान्पृष्ठतोऽन्वगाम् ॥ २,७.

त्याला प्रेतात्म्यांनी उचलून नेताना पाहून मला कुतूहल वाटले, हे पक्षिराज, आणि मी मागून जाऊन त्यांना विचारले, 'किती काळ तुम्ही याला असेच नेत राहणार?'

मम सन्निधिमात्रेण द्विजातिं तञ्च सर्पहन् । तत्कालं शिविकासुप्तभूपालसुखमाविशत् ॥ २,७.

माझ्या फक्त उपस्थितीने, हे सर्पहंता, त्या ब्राह्मणाला त्या क्षणी राजाच्या पालखीतील गाढ झोपेसारखे सुख लाभले.

मणिभद्रस्ततो मेरुं गच्छन्दृष्टो मया पथि । निकोच्याक्षि स्वपार्श्वं स नीतो वै यक्षराण्मया ॥ २,७.

मग मी मार्गावर जात असताना, मला मणिभद्र मेरू पर्वताकडे जाताना दिसला; मी त्याला हाक मारून जवळ बोलावले आणि त्या यक्षराजाला माझ्याबरोबर नेले.

तमवोचं महायक्षं त्वं हि प्रतिभटो भव । प्रेतान्नाशय तद्भूयः शवञ्च हर तद्गतम् ॥ २,७.

मी त्या महान यक्षाला सांगितले, 'तू येथे पहारेकरी हो; प्रेतात्म्यांना हाकलून लाव आणि तिथे गेलेले प्रेत दूर कर.'

इत्युक्तः स महाघोरं कृत्वा रोषं सुदुःसहम् । जग्राह प्रेतरूपं तत्प्रेतानामपि दुःखदम् ॥ २,७.

असं सांगितल्यावर तो अत्यंत भयंकर आणि सहन न होणारा राग मनात धरून, स्वतःचं प्रेतासारखं रूप घेतलं, जे इतर प्रेतांनाही दुःख देणारं होतं.

स विवृत्य स्वकौ बाहू सृक्किणी परिलेलिहन् । भेदयन्नुरुवातेन प्रेतांस्तान्संमुखो ययौ ॥ २,७.

त्याने आपले दोन्ही हात पसरले, ओठ चाटत पुढे गेला आणि जोरदार वाऱ्यासारखा त्या प्रेतांच्या दिशेने तुफान वेगाने धावला.

बाहुभ्यां द्वौ द्वौ च पद्भ्यां मूर्ध्नैकं च समाहरत् । प्रेतानथापि सहसा जघान दृढमुष्टिना ॥ २,७.

त्याने हातांनी दोन-दोन, पायांनी दोन आणि डोक्याने एक असं पकडलं; मग अचानक घट्ट मुठीने त्या प्रेतांना जोरात मारलं.

ते विवर्णमुखाः सर्वे तं द्विजञ्च शवं तथा । एकैकं हस्तपादैश्च गृहीत्वा युद्धमारभन् ॥ २,७.

ते सगळे, त्यांचे चेहरे फिकट पडलेले, त्या मृतदेहासह आणि ब्राह्मणासह, प्रत्येकीने हातपायांनी त्याला पकडून झटापटीला सुरुवात केली.

ते नखैस्तलघातैश्च पादघातैस्तथैव च । दंष्ट्राघातैश्च सर्वे तमेकं प्रेतं व्यदारयन् ॥ २,७.

त्यांनी नखांनी, थपडा मारून, लाथा मारून आणि दातांनी चावून, त्या एकाच प्रेताला फाडून काढलं.

तेषां प्रहारान्विफलान्कृत्वा संप्रति तानथ । जीवं न तु शवं तेषां जह्रे प्राणमिवान्तकः ॥ २,७.

त्यांचे वार काहीच परिणाम करत नव्हते, तेव्हा त्याने, जणू मृत्यूच, त्यांच्यातल्या एकाचा जीव घेतला, पण मृतदेहाचा नाही.

हृतमात्रे शवे ते तु पारियात्रे गिरौ द्विजम् । मुक्त्वाधावन् प्रमुदिता एकं प्रेतं सुदारुणाः ॥ २,७.

मृतदेह जसा नेला गेला, ते भयंकर प्रेतं आनंदाने, त्या ब्राह्मणाला पारियात्र पर्वतावर सोडून, त्या एकाच प्रेतामागे धावत गेली.

स वायुगमनः प्रेतः प्राप्तस्तैः क्षणमात्रतः । अदृश्यतां ययौ तेऽथ हताशा विप्रमागमन् ॥ २,७.

ते वाऱ्यासारख्या वेगाने धावणारे प्रेत क्षणात त्यांच्यापर्यंत पोहोचले; मग ते अदृश्य झाले आणि निराश होऊन पुन्हा ब्राह्मणाजवळ आले.

प्रारब्धमात्रे विप्रस्य पाटने तत्र पर्वते । मम स्थानस्य विप्रस्य महिम्नेव च तत्क्षणे ॥ २,७.

त्या पर्वतावर ब्राह्मणाने पठण सुरू केल्याबरोबर, त्याच क्षणी, माझ्या स्थानाच्या आणि त्या ब्राह्मणाच्या महिम्यामुळे—

सद्यः स्मृतिः समुत्पन्ना तेषां पूर्वस्य जन्मनः । विप्रं प्रदक्षिणीकृत्य द्विजर्षभमथाब्रुवन् ॥ २,७.

अचानक, त्यांना त्यांच्या मागील जन्माची आठवण झाली; त्यांनी ब्राह्मणाची प्रदक्षिणा केली आणि त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला बोलले.

अद्य नः क्षन्तुमर्होऽसीत्युक्त्वा ते सुरदाम्भिकाः । गिरेरिव परावर्तं समुद्रस्येव शोषणम् ॥ २,७.

ते म्हणाले, 'आज आम्हाला माफ करा,' आणि जणू पर्वत मागे फिरावा किंवा समुद्र आटावा तसं—

तेषां तद्वचनं श्रुत्वापृच्छत्के यूयमित्यथ । किं माया किमु वा स्वप्न उताहो चित्तविभ्रमः ॥ २,७.

त्यांचे शब्द ऐकून, तो विचारू लागला, 'तुम्ही कोण? हे काही जादू आहे का, स्वप्न आहे का, की मनाचा भ्रम आहे?'

प्रेता ऊचुः । अवेहि तत्त्वमेवैतत्प्रेता वै कर्मजा वयम् । ब्राह्मण उवाच । किंनामानः किमाचाराः कथञ्चेमां दशां गताः ॥ २,७.

प्रेतं म्हणाली: 'हे खरं जाण, आम्ही कर्मामुळे प्रेत झालो आहोत.' ब्राह्मण म्हणाला: 'तुमची नावं काय, वागणूक कशी होती, आणि या अवस्थेत कसे आलात?'

अविनीताः कथं पूर्वं विनीताः साम्प्रतं कथम् । प्रेता ऊचुः । शृणु विप्रेन्द्र वक्ष्यामः प्रश्नानामनुपूर्वशः ॥ २,७.

'पूर्वी तुम्ही कसे उद्धट होता, आणि आता कसे सुधारले?' प्रेतं म्हणाली: 'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, ऐका, आम्ही तुमचे प्रश्न एकामागून एक उत्तर देतो.'

उत्तराणि महायोगिंस्त्वद्दर्शनगतांहसः । अहं पर्युषितो नाम्ना एष सूचीमुखः स्मृतः ॥ २,७.

'हे महान योगी, तुमच्या दर्शनाने आमचे पाप दूर झाले. माझं नाव पर्युषित आहे; हा सुईमुख म्हणून ओळखला जातो.'

तृतीयः शीघ्रगस्तुर्यो रोधको लेखकः परः । ब्राह्मण उवाच । प्रेतानां कर्मजातानां कुतो नाम निरर्थकम् ॥ २,७.

'तिसरं नाव शीघ्रग, चौथं रोधक, आणि पाचवं लेखक आहे.' ब्राह्मण म्हणाला: 'कर्मामुळे प्रेत झालेल्यांची नावं निरर्थक कशी असू शकतात?'

निरुक्तिमेषां नाम्नां वै प्रेता वदत मा चिरम् । श्रीकृष्ण उवाच । एवमुक्तास्तु विप्रेण पृथगुत्तरमब्रुवन् ॥ २,७.

'या नावांचा अर्थ सांगा, वेळ वाया घालवू नका.' श्रीकृष्ण म्हणाले: 'ब्राह्मणाने असं विचारल्यावर, त्यांनी प्रत्येकीने वेगवेगळं उत्तर दिलं.'

पर्युषित उवाच । कदाचिच्छ्राद्धकाले वै मया विप्रो निमन्त्रितः ॥ २,७.

पर्युषित म्हणाला: 'एकदा श्राद्धाच्या वेळी मी एका ब्राह्मणाला बोलावलं होतं...'

स च कृत्वा विलम्बेन वृद्धो मद्गृहमागतः । अकृतश्राद्धकर्माहं तं पाकं भुक्तवान् क्षुधा ॥ २,७.

तो वृद्ध होऊन उशिरा माझ्या घरी आला. मी श्राद्धाचं कर्म न करता, उपाशीपोटी तो जेवण खाल्लं.

अददामन्नमाकृष्य विप्रे पर्युषितं कियत् । तस्मात्पापान्मृतः पापो योनिं वै कुत्सितां गतः ॥ २,७.

मी त्या ब्राह्मणाला उरलेलं, शिळं अन्न दिलं. त्या पापामुळे मी पापी मरण पावलो आणि नीच जन्माला गेलो.

यतः पर्युषितं दत्तं ततः पर्युषितः स्मृतः । सूचीमुख उवाच । कदाचिद्ब्राह्मणी काचित्तीर्थं भद्रवटं ययौ ॥ २,७.

शिळं अन्न दिलं म्हणून त्याला 'शिळं' असं म्हणतात. सूचिमुख म्हणाला – एकदा एक ब्राह्मणबाई भद्रवट या तीर्थस्थळी गेली.

पञ्चवर्षसुता वृद्धा पुत्रमात्रैकजीविता । अहं क्षत्त्रियदायादस्तस्या रोधमकारिषम् ॥ २,७.

ती वृद्ध होती, तिचा पाच वर्षांचा एकुलता एक मुलगा होता आणि तिचं सगळं जीवन त्याच्यावर अवलंबून होतं. मी क्षत्रिय कुळातला असून तिला रडवलं.

वने तु विजने तत्र पापाध्वगगतिं गतः । तस्याः सवस्त्रं पाथेयं तत्सूनोर्वसनानि च ॥ २,७.

त्या एकाकी जंगलात मी पापाच्या वाटेने तिचे कपडे, खाण्याचं सामान आणि तिच्या मुलाचे वस्त्रही घेतले.

गृहीतानि मया विप्र शिरस्यापीड्य मुष्टिना । तृषार्तस्तत्क्षणं बालः पात्रसंस्थं जलं पिबन् ॥ २,७.

मी तिच्या डोक्यावर मुठीने मारून ते सर्व घेतलं, हे ब्राह्मण. त्याच वेळी तिचा तहानलेला मुलगा भांड्यातलं पाणी पित होता.