गरुडपुराणम्

धर्मः स्वल्पोऽपि नृपते यदि सम्यगुपासितः । द्विजदेवप्रसादेन स याति बहुविस्तरम् ॥ २,६.

राजा, अगदी थोडा धर्मही जर नीट पाळला, तर ब्राह्मण आणि देवांच्या कृपेने तो फार मोठा होतो.

इत्युक्त्वा यमुनाभ्राता क्षणादन्तर्धिमाययौ । वीरबाहुर्दिवं गत्वा देवैः सह मुमोद ह ॥ २,६.

असं म्हणून यमुनाचा भाऊ क्षणात अदृश्य झाला. वीरबाहू स्वर्गात जाऊन देवांबरोबर आनंदी झाला.

श्रीकृष्ण उवाच । मया ते कथितं पक्षिन् वृषयज्ञः सुविस्तरः । प्राणिनां कर्मनिर्हारं श्रुत्वा पापैः प्रमुच्यते ॥ २,६.

श्रीकृष्ण म्हणाले: हे पक्षी, मी तुला वृषयज्ञाचा सविस्तर वर्णन सांगितलं. प्राण्यांच्या कर्मनाशाची ही कथा ऐकली, की पापांपासून मुक्ती मिळते.

श्रीगरुडमहापुराणम् ७ गरुड उवाच । श्रुतं मे महादाख्यानं वृषोत्सर्गफलं हरे । पुनरन्यां कथां ब्रूहि यत्र ते महिमाद्भुतः ॥ २,७.

गरुड म्हणाले: हरी, मी वृषोत्त्सर्गाचे फळ सांगणारी मोठी कथा ऐकली. आता तुझं अद्भुत महत्त्व जिथे दिसतं, अशी दुसरी कथा सांग.

श्रीकृष्ण उवाच । अहं ते कथयाम्यद्य संवादं परमाद्भुतम् । सन्तप्तकस्य च प्रेतैस्तद्रूपज्ञापनाय वै ॥ २,७.

श्रीकृष्ण म्हणाले: मी आता तुला एक अत्यंत अद्भुत संवाद सांगतो आणि संतप्तकाला प्रेतांनी दाखवलेली रूपंही सांगतो.

विप्रः सन्तप्तकः कश्चित्तपसादग्धकिल्बिषः । संसारासारतां ज्ञात्वारण्यष्वेव चचार ह ॥ २,७.

एक संतप्तक नावाचा ब्राह्मण होता. त्याने तपश्चर्येने आपली पापं जाळली होती. संसाराचा व्यर्थपणा ओळखून तो जंगलात भटकू लागला.

वैखानसमुनिव्रातैः प्राणिपातकृतेक्षणः । स कदाचित्तीर्थयात्रामुद्दिश्य स्माटतिद्विजः ॥ २,७.

वैखानस ऋषींच्या व्रतांचे पालन करत, सर्व प्राण्यांच्या कल्याणाचा विचार करत, तो श्रेष्ठ ब्राह्मण एकदा तीर्थयात्रेला निघाला.

प्रत्याकृष्टेन्द्रियत्वाच्च बहिर्वृत्तिनिरोधकः । संस्कारमात्रगमनो मार्गभ्रष्टो बभूव ह ॥ २,७.

इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवून, बाह्य वर्तन थांबवून, तो केवळ संस्कारासाठी निघाला; पण वाट चुकला.

चलन्नेवं स्नानकाले मध्याह्नेऽथाभिलाषुकः । जलस्योन्मील्य नयने दिशः सर्वा न्यभीलयत् ॥ २,७.

असं फिरताना, एकदा दुपारी स्नानाच्या वेळी, इच्छेने पाण्यात डोळे उघडून सर्व दिशांना पाहू लागला.

स ददर्श तदा गुल्मैर्वोरुद्वृक्षशतैश्चितम् । त्वक्सारैः शाखिशाखाभिः संकुलं गहनंवनम् ॥ २,७.

तेव्हा त्याने पाहिलं — ताटव्यांनी, मोठ्या झाडांनी, रसाळ फांद्यांनी भरलेलं, दाट आणि गूढ असं जंगल.

तत्र तालास्तमालाश्च प्रियालाः पनसास्तथा । श्रीपर्णो शालशाखोटस्यन्दनास्तिन्दुकास्तथा ॥ २,७.

त्या जंगलात ताड, तमाळ, प्रियाळ, पनस, श्रीपर्ण, साळ, खैर, चंदन, तेंदू अशी अनेक झाडं होती.

सर्जार्जुनाम्रातकाश्च श्लेष्मा तकभिभीतकौ । पिचुमर्दश्चिञ्चिणी च कर्कन्धूकर्णिकारकाः ॥ २,७.

तिथे सर्ज, अर्जुन, आंबट, श्लेष्मातक, भीतका, पिचुमर्द, चिंच, कर्कंदू आणि कर्णिकार अशीही झाडं होती.

एते चान्ये च बहवो वृक्षास्तेषु न दृश्यते । पक्षिणामपि वै पन्था मनुष्यस्य कुतः पुनः ॥ २,७.

आणखीही बरीच झाडं तिथे होती. त्या ठिकाणी पक्ष्यांसाठीसुद्धा वाट नव्हती, माणसांसाठी तर नाहीच.

तस्मिन् वने महाघोरे सिंहव्याघ्रसमाकुले । तरक्षुगवयैरृक्षैर्महिषैश्च निषेविते ॥ २,७.

त्या भयंकर जंगलात सिंह, वाघ, तरस, गवे, अस्वल, महिष असे प्राणी वावरत होते.

कुञ्ज रैरुरुभिर्नागैर्मर्कटैश्च तथामृगैः । श्वापदैश्च तथा चान्यैः पिशाचै राक्षसैर्वृते ॥ २,७.

मोठे हत्ती, माकडं, हरणं, इतर वन्य प्राणी, तसेच पिशाच्च आणि राक्षसांनी ते जंगल व्यापलेलं होतं.

सन्तप्तको द्विजः किञ्चिद्भयसन्त्रस्तमानसः । कान्दिशीकः समभवढ्यद्भविष्यो ययौ पुनः ॥ २,७.

संतप्तक ब्राह्मणाचं मन थोडं घाबरलं. दिशांचा अंदाज चुकून तो पुन्हा भटकू लागला.

झङ्कारेषु च झिल्लीनां घूकानां घूत्कृतेष्वपि । दत्तकर्णः कुनीलाङ्गश्चचाल पदपञ्चकम् ॥ २,७.

झिल्ल्यांचा किणकिणाट, घुबडांचा ओरड ऐकत, तो कान देऊन, अंग थरथरत, काही पावलं पुढे गेला.

स तत्र वटवृक्षाग्रे स्नायुबद्धं शवं तथा । ददर्श तद्भुजश्चैव पञ्च प्रेतान् सुदारुणान् ॥ २,७.

तेथे, वटवृक्षाच्या टोकावर, स्नायूंनी बांधलेले एक प्रेत आणि त्याच्या हातांना धरून बसलेले पाच भयंकर प्रेतात्मे त्याने पाहिले.

शिरास्थिचर्मशेषाङ्गान् पृष्ठलग्नोदरान् खग । त्यक्तान्नासिकया नेत्रकूपपातभयादिव ॥ २,७.

त्यांच्या अंगावर फक्त शिरा, हाडे आणि कातडी उरली होती; पाठ पोटाला चिकटलेली, नाक जणू सोडून दिल्यासारखी, आणि डोळे भीतीने खोल गेलेले दिसत होते.

सूचीक्रककचकव्रातघातपातितकीकसान् । वसाक्तनवमस्तिष्कस्वादनित्यमहोत्सवान् ॥ २,७.

सूया, काठी आणि करवती यांच्या माराने पडलेले ते प्रेतात्मे नेहमी ताज्या मज्जा आणि मेंदू चाटण्यात रममाण असत.

रणत्कोटिमहादंष्ट्रानस्थिग्रन्थ्यवघट्टितान् । तान्दृष्ट्वा त्रस्तहृदयो गतिमाकुञ्च्य संस्थितः ॥ २,७.

त्यांचे मोठाले दात घंटेसारखे वाजत होते आणि हाडांनी गाठ बांधलेली शरीरं होती; हे पाहून त्याचे हृदय घाबरले आणि तो मागे सरकून थांबला.

ते विलोक्यागतं विप्रमटवीं जनवर्जिताम् । अहं पूर्वमहं पूर्वं यामीत्याक्त्वा प्रदुद्रुवुः ॥ २,७.

त्या प्रेतात्म्यांनी निर्जन अरण्यात ब्राह्मण येताना पाहिल्यावर, 'मी आधी जातो! मी आधी!' असे ओरडून ते पळून गेले.

तेषु द्वौद्वावगृह्णीतामस्य हस्तावथापरे । द्वौद्वौ पादावगृह्णीतां मूर्धानं पञ्चमोऽग्रहीत् ॥ २,७.

त्यापैकी दोन जणांनी त्याचे हात पकडले, दोन जणांनी पाय पकडले, आणि पाचव्याने त्याचे डोके धरले.

स्वजात्युचितवाक्येन स्फुटवर्णवताब्रुवन् । अहं जक्षाम्यहं भक्षामीति कर्षणतत्पराः ॥ २,७.

आपल्या जातीप्रमाणे स्पष्ट शब्दांत त्यांनी म्हटले, 'मी खातो! मी गिळतो!' आणि त्याला ओढू लागले.

सहसैव सहैवामुं गृहीत्वा व्यगमन्वियत् । कियत्स्थितं वटौ मांसं क्रियन्नेति न्यभालयन् ॥ २,७.

सर्वांनी एकदम त्याला पकडून आकाशात उडवले आणि वटवृक्षावर अजून काही मांस उरले आहे का हे मागे वळून पाहू लागले.

तेऽपश्यन्निजदंष्ट्रायः पाटितान्त्रमिमं शवम् । अवतीर्य ततो व्योम्नो गृहीत्वा चरणैः शवम् ॥ २,७.

त्यांनी पाहिले की त्यांच्या स्वतःच्या दातांनी त्या प्रेताच्या आतडी फाडली आहेत; मग आकाशातून खाली उतरून त्यांनी पायांनी ते प्रेत पकडले.

स्वखण्डितशरीरन्तु पुनर्व्योमैव चक्रमुः । स नीयमानमात्मानं विलोक्य वियति द्विजः ॥ २,७.

स्वतःचीच शरीरं तुटलेली असतानाही, ते पुन्हा आकाशात गेले; आणि आपल्याला उचलून नेत आहेत हे पाहून तो ब्राह्मण गोंधळून गेला.

जगाम मनसा मां स शरणं भयविह्वलः । नमश्चक्रे चक्रधरं चेतसा चिन्मयं समम् ॥ २,७.

भीतीने व्याकुळ होऊन त्याने मनाने माझ्या चरणी शरण जावे असे ठरवले; आणि चित्ताने चक्रधारी, चैतन्यस्वरूप परमेश्वराला वंदन केले.

वक्रं नक्रं चक्रपातेन दूरे कृत्वा हृत्वा तस्य दुःखं मुकुन्दः । मातङ्गं योऽमूमुचन्नक्रवक्त्रात्पाशं सोऽसौ कर्मणां मे लुनातु ॥ २,७.

ज्याने आपल्या चक्राच्या प्रहाराने वाकडा मगर दूर केला आणि त्याचे दुःख दूर केले, आणि ज्याने हत्तीला मगराच्या तोंडातून सोडवले — तो मुकुंद माझ्या कर्मबंधनांना छेदो.