गरुडपुराणम्

अतोऽहङ्कारमुत्सृज्य सानुबन्धे कलेवरे । चरेदसंगो लोकेषु स्वप्नप्रायेषु निर्ममः ॥ २,६.

म्हणून, देह असतानाही अहंकार सोडून, या स्वप्नासारख्या जगात आसक्ती न ठेवता, आपलेपणा न बाळगता वावरावं.

क्व स्वप्ने नियतं धैर्यमिन्द्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व वा सत्यं कलेवरे ॥ २,६.

स्वप्नात कुठे खंबीर धैर्य असतं? माया-जाळ्यात कुठे सत्य असतं? पावसाच्या ढगात कुठे शाश्वतता असते? देहात कुठे खरं सत्य आहे?

अविद्याकर्मजनितं दृश्यमानं चरा चरम् । ज्ञात्वाचारवशी योगी ततः सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ २,६.

अज्ञान आणि कर्मामुळे निर्माण झालेलं, दिसणारं सगळं—चल, अचल—हे जाणून, आचरणावर प्रभुत्व मिळवणारा योगी शेवटी सिद्धीला पोहोचतो.

इत्युक्त्वा ते गताः सर्वे साधवो दीनवत्सलाः । सोऽहं तदुक्तमार्गेण तथैवाचरमन्वहम् ॥ २,६.

असं सांगून ते सर्व साधू, दुःखींच्या दयाळू, निघून गेले. मी त्यांच्या सांगितलेल्या मार्गाने रोज वागत राहिलो.

ततोऽचिरेणात्मनीदं दृष्टवानहमद्भुतम् । ज्योतिर्मयं सदानन्दं शरच्छीतांशुनिर्मलम् ॥ २,६.

नंतर थोड्याच दिवसांत मी माझ्या अंतरात्म्यात एक अद्भुत प्रकाश पाहिला, तो नेहमी आनंद देणारा, शरद ऋतूच्या चंद्रासारखा शीतल आणि निर्मळ होता.

निषिच्य सुखसन्दोहैर्मां कृत्वाधिकसस्पृहम् । अन्तर्हितं महतेजो यथा सौदामिनी दिवि ॥ २,६.

त्या तेजाने मला आनंदाच्या लाटा भरून काढल्या, त्यामुळे आणखी पाहावे असे वाटू लागले. पण ते महान तेज आकाशातील विजेसारखे क्षणात अदृश्य झाले.

भक्त्या तदेव मनसि भावयन्नहमद्भुतम् । काले कलेवरं त्यक्त्वा गतवान् हरिमव्ययम् ॥ २,६.

मी भक्तीने तेच अद्भुत दृश्य मनात आठवत राहिलो. काळानुसार, हे शरीर सोडून मी अविनाशी हरिकडे पोहोचलो.

तस्येच्छया पुनर्ब्रह्मन् ब्रह्मणो मेऽभवज्जनिः । अनुग्रहाद्भगवतस्त्रिषु लोकेषु निः स्पृहः ॥ २,६.

त्याच्या इच्छेने, हे ब्रह्मन्, मला पुन्हा ब्रह्माच्या पासून जन्म मिळाला. भगवंताच्या कृपेने मला तिन्ही लोकांत कुठलीही इच्छा राहिली नाही.

आपीडयन्मुहुर्वोणां गायमानश्चराम्यहम् । इत्युक्त्वा मे स्वानुभवं ययौ यादृच्छिको मुनिः ॥ २,६.

मी वारंवार ओठ एकत्र करून गात गात भटकत असतो. माझा हा अनुभव सांगून तो योगी जसा आला तसा निघून गेला.

ममापि परमाश्चर्यं सन्तोषश्च महानभूत् । अतस्ते साधुसङ्गत्या भक्त्या च परमात्मनः ॥ २,६.

माझ्याही मनात मोठा आश्चर्य आणि मोठा आनंद निर्माण झाला. म्हणून साधूंच्या संगतीने आणि परमात्म्याच्या भक्तीने—

विशुद्धं निर्मलं शान्तं मनो निर्वृतिमेष्यति । अनेकजन्मजनितं पातकं साधुसंगमे ॥ २,६.

मन शुद्ध, निर्मळ आणि शांत होते, त्याला समाधान मिळते. साधूंच्या संगतीत अनेक जन्मांची पापे नष्ट होतात.

क्षिप्रं नश्यति धर्मज्ञ जलानां शरदो यथा । वैश्य उवाच । पीत्वा ते वाक्यपीयूषं स्वान्तं मे शान्तिमागमत् ॥ २,६.

धर्म जाणणाऱ्यांनो, ती पापे लवकरच नष्ट होतात, जसे शरद ऋतूत पाणी आटते. वैश्य म्हणाला: 'तुमच्या मधुर वचनांचा अमृतरस प्यायल्यावर माझ्या मनाला शांती मिळाली.'

सर्वतीर्थफलं मेऽध्य सञ्जातं तव दर्शनात् । इति श्रुत्वा वचस्तस्य प्रोवाच ऋपिसत्तमः ॥ २,६.

तुमच्या दर्शनाने मला सर्व तीर्थांचे फळ मिळाले. हे ऐकून तो श्रेष्ठ ऋषी म्हणाला—

लोमश उवाच । हिताय तव राजेन्द्र त्रिवर्गफलमिच्छतः । यत्त्वया सुकृतं भूरिवृषोत्सर्गं विना कृतम् ॥ २,६.

लोमश म्हणाला: 'राजेंद्र, तुझ्या कल्याणासाठी आणि तिन्ही पुरुषार्थांचे फळ मिळावे म्हणून, तू जे काही पुण्य केलेस, त्यात मोठ्या वृषदानाशिवाय बाकी सर्व—'

मन्येऽकिञ्चत्करं सर्वं नीहारसलिलं यथा । वृषोत्सर्गसमं किञ्चित्साधनं न महीतले ॥ २,६.

माझ्या मते ते सर्व अगदी क्षुल्लक आहे, जसे धुक्यातले पाणी. पृथ्वीवर वृषदानासारखे पुण्यकार्य दुसरे नाही.

अनायासेन गच्छन्ति गतिं ते पुण्यकर्मणाम् । वृषोत्सर्गः कृतो येन अश्वमेधस्य याजकः ॥ २,६.

पुण्यकर्म करणाऱ्यांना सहजच उत्तम गति मिळते. ज्याने वृषदान केले, तो अश्वमेध यज्ञ करणाऱ्या याजकासारखा आहे.

उभौ समौ मया दृष्टौ दिव्यौ तौ शक्रसन्निधौ । अतस्त्वं पुष्करं गत्वा वृषोत्सर्गं विधाय च ॥ २,६.

मी दोघांना इंद्राच्या सभेत दिव्य रूपात पाहिले आहे. म्हणून तू पुष्करला जाऊन वृषदान कर.

ततो याहि गृहं साधो येन सर्वं कृतं भवेत् । विपश्चिदुवाच । ततः स पुनरागत्य कार्तिक्यां पुष्करे वरे ॥ २,६.

मग घरी परत ये, साधू, म्हणजे सर्व काही पूर्ण होईल. ज्ञानी म्हणाला: त्यानंतर तो पुन्हा कार्तिक महिन्यात पुष्करला गेला.

वराहरूपी भगवान् यत्रास्ते यज्ञपूरकः । चकार विधिवत्सर्वं युद्कमृषिसत्तमैः ॥ २,६.

जिथे यज्ञ पूर्ण करणारा वराहमूर्ती भगवंत वास करतो, तिथे त्याने श्रेष्ठ ऋषींसह सर्व विधीने पूजन केले.

गतानि बहुतीर्थानि ततो लोमशसंगतिः । ततोऽधिकतरं जातं पुण्यं नीलविवाहजम् ॥ २,६.

त्याने अनेक तीर्थयात्रा केल्या, मग लोमशाशी भेट झाली. त्यानंतर नील विवाहामुळे त्याला अधिक पुण्य मिळाले.

सभुक्त्वा विषयान् दिव्यान् विमानवरमाश्रितः । तेन राजकुले जन्म वीरसेनस्य धर्मतः ॥ २,६.

त्याने दिव्य सुखांचा अनुभव घेतला आणि उत्तम विमानात स्थान मिळवले. अशा प्रकारे धर्माने त्याचा जन्म वीरसेनाच्या राजकुळात झाला.

वीरपञ्चाननाख्यातञ्चतुर्वर्गैकसाधकम् । प्रकुर्वतो वृषोत्सर्गं तत्र ये परिचारकाः ॥ २,६.

वीरपञ्चानन नावाच्या विधीमध्ये, जो चारही पुरुषार्थ मिळवण्याचा एकमेव मार्ग आहे, वृषोत्सर्ग करताना जे जेथे सेवा करतात,

दिव्यरूपाभवन् स्पृष्टा गोपुच्छोदकशीकरैः । सुरूपाः पुष्टवपुषः पश्यन्तो दूरसंस्थिताः ॥ २,६.

गायीच्या शेपटीच्या पाण्याचे थेंब त्यांना लागल्यावर, ते दिव्य रूपात तेजस्वी, सुंदर आणि मजबूत झाले, आणि दूरवरूनही त्यांचे तेज दिसत होते.

ततो दूरतरा ये च दृश्यन्ते मलिना जनाः । दुर्भगा मलिना रूक्षाः कृशा विगतवाससः ॥ २,६.

पण जे लोक आणखी दूर दिसतात, जे मळकट, दुर्दैवी, खडतर, कृश आणि वस्त्रहीन आहेत—

वृषयज्ञमपश्यन्तो ये चासूयां प्रकुर्वते । सर्वं निवेदितं राज्ञश्चरितं पूर्वजन्मनः ॥ २,६.

जे वृषयज्ञ पाहत नाहीत किंवा ज्यांच्या मनात मत्सर आहे, त्या सर्वांचे पूर्वजन्मीचे राजाचे कृत्य उघड होते.

धर्म्यं विचित्रमाख्यानं श्रुतं मे यत्पराशरात् । अतस्त्वं स्वगृहं गच्छ कृपां कृत्वा ममोपरि ॥ २,६.

हे धर्मयुक्त आणि अद्भुत कथन, जे मी पराशर यांच्याकडून ऐकले, मी तुला सांगितले; म्हणून आता माझ्यावर कृपा करून आपल्या घरी जा.

श्रुत्वा विपश्चिद्वाक्यं स विस्मयं परमं गतः । गृहं जगाम विप्रोऽसौ प्रापितो राजसेवकैः ॥ २,६.

त्या ज्ञानी ब्राह्मणाने हे शब्द ऐकून मोठा आश्चर्य वाटले; मग तो राजाच्या सेवकांसोबत आपल्या घरी गेला.

वसिष्ठ उवाच । तस्माद्राजन् वृषोत्सर्गं वरिष्ठं सर्वकर्मणाम् । समाचर विधानेन यदि भीतो यमादपि ॥ २,६.

वसिष्ठ म्हणाले: म्हणून राजन, सर्व कर्मांमध्ये वृषोत्सर्ग श्रेष्ठ आहे; यमाची भीती असली तरी, तो विधीपूर्वक कर.

वृषोत्सर्गसमं किञ्चित्साधनं नदिवः परम् । मया धर्मरहस्यं ते कथितं राजसत्तम ॥ २,६.

वृषोत्सर्गासारखे दुसरे साधन नाही, अगदी स्वर्गातही नाही; हे धर्माचे रहस्य मी तुला सांगितले, राजसत्तम.