गरुडपुराणम्

उखैः काकैर्बकोलूकैस्तीक्ष्णतुण्डैर्वितुद्यते । मनुजानां हितं दानमन्ते वैतरणी खग ॥ २,५.

कावळे, बगळे आणि घार या त्यांच्या तीक्ष्ण चोचीने त्याला फाडतात. शेवटी दिलेले दान वैतरणी पार करताना खूप उपयोगी पडते, हे लक्षात ठेव.

दत्ता पापं दहेत्सर्वं मम लोकन्तु सा नयेत् । मप्तमे मासि सम्प्राप्ते पुरं बह्वापदं मृतः ॥ २,५.

दान सर्व पाप जाळते आणि मला पुढच्या जगात घेऊन जाते. महिना पूर्ण झाला की, मरणोत्तर जीव अनेक संकटांनी भरलेल्या नगरीत पोहोचतो.

व्रजेत्तु सोदकं भुक्त्वा पिण्डं वै सप्तमासिकम् । व्रजन्नेवं विलपते परिघाहतिपीडितः ॥ २,५.

सातव्या महिन्याचे पिंड व पाणी मिळाल्यावर तो पुढे जातो, आणि लोखंडी सळ्यांनी मार मिळाल्याने वेदनेने आक्रोश करतो.

न दत्तं न हुतं तप्तं न स्नातं न कृतं हितम् । यादृशं चरितं कर्म मूढात्मन् भुङ्क्ष्व तादृशम् ॥ २,५.

ना दान दिले, ना यज्ञ केला, ना तप केले, ना स्नान केले, ना काही चांगले केले. अरे मूढा, जसे कर्म केलेस, तसेच फळ तुला भोगावे लागेल.

मास्यष्टमे दुः खदे तु परे भुक्त्वाथ सोदकम् । पिण्डं प्रयात्सयौ तार्क्ष्य नानाक्रन्दपुरं ततः ॥ २,५.

आठव्या महिन्यात, दुःख भोगून आणि पिंड व पाणी मिळाल्यावर, तो पुढे 'नानाक्रंद नगरी'कडे निघतो.

प्रयाणे च प्रवदते मुसलाघातपीडितः । क्व जायाचटुलैश्चाटुपटुभिर्वचनैर्मम ॥ २,५.

प्रवासात, मुसळाच्या माराने त्रस्त होऊन तो म्हणतो, 'माझी बायको कुठे आहे, तिच्या गोड आणि हुशार बोलण्याने?'

भोजनं भल्लभल्लीभिर्मुसलैश्च क्व मारणम् । नवमे मासि दत्तं वै नानाक्रन्दपुरे ततः ॥ २,५.

'जेवण कुठे आहे, आणि काठ्या व मुसळांनी होणारा मृत्यू कुठे आहे?' नवव्या महिन्यात पिंड दिल्यावर तो नानाक्रंद नगरीत पोहोचतो.

पिण्डमश्राति करुणं नानाक्रन्दान् करोत्यपि । दशमे मासि दत्तं वै सुतप्तभवनं ततः ॥ २,५.

तो करुणेने अन्नासाठी रडतो, वेगवेगळ्या प्रकारे हंबरडा फोडतो; दहाव्या महिन्यात दिलेलं अन्न त्याला छान गरम घर मिळवून देतं.

सरन्नेवं विलपते हलाहतिहतः पथि । क्व सूनुपेशलकरैः पादसंवाहनं मम ॥ २,५.

मृत्यूच्या शस्त्राने जखमी होऊन तो वाटेवर जात असताना म्हणतो, 'माझ्या मुलाच्या कुशल हातांनी माझ्या पायांना दिलेली मऊ मालिश कुठे आहे?'

क्व दूतवज्रप्रतिमकैर्मत्पदकर्षणम् । दशमे मासि पिण्डादि तत्र भुक्त्वा प्रसर्पति ॥ २,५.

'दूतांच्या वज्रासारख्या हातांनी माझ्या पायांना ओढणं कुठे आहे?' दहाव्या महिन्यात अन्नाचा लाभ घेऊन तो पुढे जातो.

मासे चैकादशे पूर्णे पुरं रौद्रं स गच्छति । गच्छन्नेव विलपते यथा पृष्ठे प्रपीडितः ॥ २,५.

अकरावा महिना पूर्ण झाल्यावर तो भयंकर नगराकडे जातो; जात असताना, मागून त्रास दिल्यासारखा तो हंबरडा फोडतो.

क्वाहं सतूलीशयने परिवर्तन् क्षणे क्षणे । भटहस्तभ्रष्टयष्टिकृष्टपृष्ठः क्व वा पुनः ॥ २,५.

'मऊ गादीवर क्षणाक्षणाला बाजू बदलत झोपणं कुठे आहे? आणि आता मी कुठे आहे, जिथे रक्षकाच्या हातातून गळलेली काठी माझ्या पाठीत ओढली जाते?'

क्षितौ दत्तञ्च पिण्डादि भुक्त्वा तत्र ततो व्रजेत् । पयोवर्षणमित्येतन्नामकं पुरमण्डज ॥ २,५.

पृथ्वीवर दिलेलं अन्न खाऊन तो तिथून पयावरषण नावाच्या नगराकडे जातो.

व्रजन्नेवं विलपते कुठारैर्मूर्ध्नि ताडितः । क्व भृत्यकोमलकरैर्गन्धतैलावसेचनम् ॥ २,५.

तो जात असताना, कुऱ्हाडीने डोक्यावर मार मिळून रडतो, 'माझ्या नोकरांच्या मऊ हातांनी सुगंधी तेल लावणं कुठे आहे?'

क्व कीनाशानुगैः क्रोधात्कुठारैः शिरसि व्यथा । ऊनाब्दिकञ्च यच्छ्राद्धं तत्र भुङ्क्ते सुदुः खितः ॥ २,५.

'मृत्यूदूतांच्या रागाच्या अनुयायांनी कुऱ्हाडीने माझ्या डोक्यावर दिलेला त्रास कुठे आहे?' वर्ष पूर्ण होण्यापूर्वी केलेल्या श्राद्धाचं अन्न तिथे तो खूप दुःखाने खातो.

संपूर्णे तु ततो वर्षे शीताढ्यं नगरं व्रजेत् । गच्छन्नेवं छुरिकया च्छिन्नजिह्वस्तु रोदिति ॥ २,५.

वर्ष पूर्ण झाल्यावर तो थंड नगराकडे जातो; जात असताना, चाकूने जीभ कापली गेल्यामुळे तो रडतो.

प्रियालापैः क्व च ससमधुरत्वस्य वर्णनम् । उक्तमात्रेऽसिपत्रादिजिह्वाच्छेदः क्व चैव हि ॥ २,५.

'प्रिय व्यक्तींच्या गोड बोलण्याने आणि मृदू प्रेमाच्या वर्णनाने मिळणारा आनंद कुठे आहे? आणि तलवारीच्या जंगलात फक्त बोलल्यावरच जीभ कापली जाणं कुठे आहे?'

वार्षिकं पिण्डदानादि भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति । बहुभीतिकरं तत्तत्पिण्डजं देवमास्थितः ॥ २,५.

वर्षभराचं अन्न तिथे खाऊन, तो अनेक गोष्टींनी घाबरून, त्याच्यासाठी अर्पण केलेल्या अन्नाच्या देवतेकडे पुढे जातो.

प्रकाशयति पाप्पानमात्मानञ्च विनिन्दति । योषिदप्येवमेतस्मिन्मार्गे वै परिदेवति ॥ २,५.

तो आपली पापमय मद्यपानाची कबुली देतो आणि स्वतःला दोष देतो; त्या मार्गावर स्त्रीसुद्धा अशाच प्रकारे दुःख व्यक्त करते.

ततो याम्यं नातिदूरे नगरं स हि गच्छति । चत्वारिंशद्योजनानि चतुर्युक्तानिविस्तृतम् ॥ २,५.

नंतर तो यमाच्या नगराकडे जातो, जे फार दूर नाही; ते नगर चारही बाजूंनी चाळीस योजन विस्तारलेलं आहे.

त्रयोदश प्रतीहाराः श्रवणा नाम तत्र वै । श्रवणाकर्मतस्तुष्यन्त्यन्यथा क्रोधमाप्नुयुः ॥ २,५.

तिथे तेरा द्वारपाल आहेत, त्यांना श्रवण असं नाव आहे; त्यांच्या कामाची माहिती ऐकून ते आनंदित होतात, अन्यथा ते रागावतात.

ततस्तत्राशु रक्ताक्षं भिन्नाञ्जनचयोपमम् । मृत्युकालान्तकादीनां मध्ये पश्यति वै यमम् ॥ २,५.

तिथे तो लवकरच मृत्यू, काळ आणि इतरांच्या मध्ये रक्तासारखे लाल डोळे असलेल्या यमाला पाहतो, जो तुटलेल्या काजळाच्या ढिगासारखा दिसतो.

दंष्ट्राकरालवदनं भृकुटीदारुणाकृतिम् । विरूपैर्भोषणैर्वक्त्रैर्वृतं व्याधिशतैः प्रभुम् ॥ २,५.

तो प्रभूला बघतो, ज्याचं तोंड दातांनी भयानक आहे, कपाळावर आठ्या आणि भीषण रूप, शेकडो रोगांनी वेढलेला, विचित्र आभूषणांनी सजलेला.

दण्डासक्तमहाबाहुं पाशहस्तं सुभैरवम् । तन्निर्दिष्टां ततो जन्तुर्गतिं याति शुभाशुभाम् ॥ २,५.

तो मोठ्या हातांनी दंड आणि फास धरलेला, अतिशय भयानक असा यम पाहतो; त्यानंतर जीव त्याने सांगितलेल्या शुभ किंवा अशुभ मार्गावर जातो.

पापी पापां गतिं याति यथा ते कथितं पुरा । छत्रोपानहदातारो ये च वेश्मप्रदायकाः ॥ २,५.

पापी व्यक्ती पापाच्या मार्गावर जाते, जसं पूर्वी सांगितलं; छत्र, पादत्राण आणि घर दान करणारे वेगळ्या मार्गावर जातात.

ये तु पुण्यकृतस्तत्र ते पश्यन्ति यमं तदा । सौम्याकृतिं कुण्डलिनं मौलिमन्तं धृतश्रियम् ॥ २,५.

पुण्यवान लोकांना तिथे त्या वेळी यमराज सौम्य रूपात दिसतो, कानात कुंडले घातलेला, डोक्यावर मुकुट असलेला आणि तेजाने उजळलेला.

एकादशे द्वादशे हि षण्मासे आब्दिके तथा । विप्रान् बहून् भोजयेत्तत्र यन्महती क्षुधा ॥ २,५.

अकराव्या किंवा बाराव्या दिवशी, सहा महिन्यांनी किंवा वर्षश्राद्धाच्या दिवशी, तिथे अनेक ब्राह्मणांना जेवू घालावे, कारण त्यांना मोठी भूक लागलेली असते.

जीवन् पुत्रकलत्रादिप्रदिष्टमितरैः खग । यो न साधयति स्वार्थमेवं पश्चाद्धिखिद्यते ॥ २,५.

हे पक्षिराज, जो माणूस जिवंत असताना मुलं, पत्नी व इतरांनी सांगितलेली कर्तव्ये न करता फक्त स्वतःचाच स्वार्थ पाहतो, तो नंतर पश्चाताप करतो.

एतत्ते सर्वमाख्यातं संयमिन्यां यथागति । प्रोक्तमावर्षकृत्यं ते किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २,५.

संयमिनीमध्ये कसा प्रवास होतो आणि वर्षभरात कोणती कृत्ये करावीत हे सर्व मी तुला सांगितले; आता तुला अजून काय ऐकायचे आहे?