गरुडपुराणम्

जानासि शम्बलमलं बलमध्वगानां नोऽशम्बलः प्रयतते परलोकगत्यै । गन्तव्यमस्ति तव निश्चितमेव तेन मार्गेण येन न भवेत्क्रयविक्रयोऽपि ॥ २,५.

प्रवाशांना काठी लागते हे तुला माहीत आहे, पण ज्याच्याकडे काठी नाही, तो पुढच्या जन्माच्या प्रवासासाठी काहीच करत नाही. तुला नक्कीच त्या वाटेने जावे लागेल, जिथे खरेदी-विक्री काहीच होत नाही.

ऊनषाण्मासिके क्रौञ्चे भुक्त्वा पिण्डन्तु सोदकम् । घटीमात्रन्तु विश्रम्य विचित्रनगरं व्रजेत् ॥ २,५.

सहा महिने झाले की, पिंड आणि पाणी मिळाल्यावर, थोडा वेळ विसावा घेऊन मग तो विचित्र नगरीकडे पुढे निघतो.

व्रजन्नेवं विलपते शूलाग्रेण विदारितः ॥ २,५.

तो जात असताना, भाला टोचल्यामुळे वेदनेने अशा प्रकारे आक्रोश करतो.

कुत्र यामि न हि गामि जीवितं हा मृतस्य मरणं पुनर्न वै । इत्थमेव विलपन् प्रयात्यसौ यातनार्हधृतविग्रहः पति ॥ २,५.

कुठे जाऊ? मी जाऊच शकत नाही. माझे जीवन संपले—हाय! मरणाऱ्याला पुन्हा मृत्यू नसतो. अशा प्रकारे रडत, तो यातनायोग्य शरीर घेऊन पुढे जातो.

विचित्रनगरे तत्र विचित्रो नाम पारिथिवः । तत्र षण्मासपिण्डेन तृप्तः सन् व्रजते पुरः ॥ २,५.

त्या विचित्र नगरीत 'विचित्र' नावाचा राजा आहे. तिथे, सहा महिन्यांच्या पिंडाने तृप्त होऊन तो पुढे जातो.

व्रजन्नेवं विलपते प्रासाग्रेण प्रपीडितः ॥ २,५.

तो जात असताना, भाल्याच्या टोकाने छळला जातो आणि अशा प्रकारे आक्रोश करतो.

माता भ्राता पिता पुत्रः कोऽपि मे वर्तते न वा । यो मामुद्धरते पापं पतन्तं दुः खसागरे ॥ २,५.

आई, भाऊ, वडील, मुलगा—कोणीच माझ्या सोबत नाही, किंवा कदाचित कोणी असेल. मी पापी दुःखाच्या समुद्रात बुडताना मला वर काढणारा कोण आहे?

व्रजतस्तत्र मार्गे तु तत्र वैतरणी शुभा । शतयोजनविस्तीर्णा पूयशोणितसंकुला ॥ २,५.

त्या मार्गावर जात असताना, त्याला शुभ वैतरणी नदी दिसते, जी शंभर योजन रुंद असून, पूय आणि रक्ताने भरलेली आहे.

आयाति तत्र दृश्यन्ते नाविका धीवरादयः । ते वदन्ति प्रदत्ता गौर्यदि वैतरणी त्वया । नावमेनां समारोह सुकेनोत्तर वै नदीम् ॥ २,५.

तिथे नावाडी आणि मासेमारी करणारे दिसतात. ते म्हणतात, 'जर तू वैतरणीसाठी गाय दान दिली असेल, तर या बोटीत बस आणि आनंदाने नदी पार कर.'

तत्र येन प्रदत्ता गौः स सुखेनैव तां तरेत् । अदायी तत्र घृष्येत करग्राहन्तु नाविकैः ॥ २,५.

ज्याने गाय दान दिली आहे, तो सहजपणे ती नदी पार करतो; पण ज्याने दिली नाही, त्याला नावाडे हात पकडून ओढतात.

उखैः काकैर्बकोलूकैस्तीक्ष्णतुण्डैर्वितुद्यते । मनुजानां हितं दानमन्ते वैतरणी खग ॥ २,५.

कावळे, बगळे आणि घार या त्यांच्या तीक्ष्ण चोचीने त्याला फाडतात. शेवटी दिलेले दान वैतरणी पार करताना खूप उपयोगी पडते, हे लक्षात ठेव.

दत्ता पापं दहेत्सर्वं मम लोकन्तु सा नयेत् । मप्तमे मासि सम्प्राप्ते पुरं बह्वापदं मृतः ॥ २,५.

दान सर्व पाप जाळते आणि मला पुढच्या जगात घेऊन जाते. महिना पूर्ण झाला की, मरणोत्तर जीव अनेक संकटांनी भरलेल्या नगरीत पोहोचतो.

व्रजेत्तु सोदकं भुक्त्वा पिण्डं वै सप्तमासिकम् । व्रजन्नेवं विलपते परिघाहतिपीडितः ॥ २,५.

सातव्या महिन्याचे पिंड व पाणी मिळाल्यावर तो पुढे जातो, आणि लोखंडी सळ्यांनी मार मिळाल्याने वेदनेने आक्रोश करतो.

न दत्तं न हुतं तप्तं न स्नातं न कृतं हितम् । यादृशं चरितं कर्म मूढात्मन् भुङ्क्ष्व तादृशम् ॥ २,५.

ना दान दिले, ना यज्ञ केला, ना तप केले, ना स्नान केले, ना काही चांगले केले. अरे मूढा, जसे कर्म केलेस, तसेच फळ तुला भोगावे लागेल.

मास्यष्टमे दुः खदे तु परे भुक्त्वाथ सोदकम् । पिण्डं प्रयात्सयौ तार्क्ष्य नानाक्रन्दपुरं ततः ॥ २,५.

आठव्या महिन्यात, दुःख भोगून आणि पिंड व पाणी मिळाल्यावर, तो पुढे 'नानाक्रंद नगरी'कडे निघतो.

प्रयाणे च प्रवदते मुसलाघातपीडितः । क्व जायाचटुलैश्चाटुपटुभिर्वचनैर्मम ॥ २,५.

प्रवासात, मुसळाच्या माराने त्रस्त होऊन तो म्हणतो, 'माझी बायको कुठे आहे, तिच्या गोड आणि हुशार बोलण्याने?'

भोजनं भल्लभल्लीभिर्मुसलैश्च क्व मारणम् । नवमे मासि दत्तं वै नानाक्रन्दपुरे ततः ॥ २,५.

'जेवण कुठे आहे, आणि काठ्या व मुसळांनी होणारा मृत्यू कुठे आहे?' नवव्या महिन्यात पिंड दिल्यावर तो नानाक्रंद नगरीत पोहोचतो.

पिण्डमश्राति करुणं नानाक्रन्दान् करोत्यपि । दशमे मासि दत्तं वै सुतप्तभवनं ततः ॥ २,५.

तो करुणेने अन्नासाठी रडतो, वेगवेगळ्या प्रकारे हंबरडा फोडतो; दहाव्या महिन्यात दिलेलं अन्न त्याला छान गरम घर मिळवून देतं.

सरन्नेवं विलपते हलाहतिहतः पथि । क्व सूनुपेशलकरैः पादसंवाहनं मम ॥ २,५.

मृत्यूच्या शस्त्राने जखमी होऊन तो वाटेवर जात असताना म्हणतो, 'माझ्या मुलाच्या कुशल हातांनी माझ्या पायांना दिलेली मऊ मालिश कुठे आहे?'

क्व दूतवज्रप्रतिमकैर्मत्पदकर्षणम् । दशमे मासि पिण्डादि तत्र भुक्त्वा प्रसर्पति ॥ २,५.

'दूतांच्या वज्रासारख्या हातांनी माझ्या पायांना ओढणं कुठे आहे?' दहाव्या महिन्यात अन्नाचा लाभ घेऊन तो पुढे जातो.

मासे चैकादशे पूर्णे पुरं रौद्रं स गच्छति । गच्छन्नेव विलपते यथा पृष्ठे प्रपीडितः ॥ २,५.

अकरावा महिना पूर्ण झाल्यावर तो भयंकर नगराकडे जातो; जात असताना, मागून त्रास दिल्यासारखा तो हंबरडा फोडतो.

क्वाहं सतूलीशयने परिवर्तन् क्षणे क्षणे । भटहस्तभ्रष्टयष्टिकृष्टपृष्ठः क्व वा पुनः ॥ २,५.

'मऊ गादीवर क्षणाक्षणाला बाजू बदलत झोपणं कुठे आहे? आणि आता मी कुठे आहे, जिथे रक्षकाच्या हातातून गळलेली काठी माझ्या पाठीत ओढली जाते?'

क्षितौ दत्तञ्च पिण्डादि भुक्त्वा तत्र ततो व्रजेत् । पयोवर्षणमित्येतन्नामकं पुरमण्डज ॥ २,५.

पृथ्वीवर दिलेलं अन्न खाऊन तो तिथून पयावरषण नावाच्या नगराकडे जातो.

व्रजन्नेवं विलपते कुठारैर्मूर्ध्नि ताडितः । क्व भृत्यकोमलकरैर्गन्धतैलावसेचनम् ॥ २,५.

तो जात असताना, कुऱ्हाडीने डोक्यावर मार मिळून रडतो, 'माझ्या नोकरांच्या मऊ हातांनी सुगंधी तेल लावणं कुठे आहे?'

क्व कीनाशानुगैः क्रोधात्कुठारैः शिरसि व्यथा । ऊनाब्दिकञ्च यच्छ्राद्धं तत्र भुङ्क्ते सुदुः खितः ॥ २,५.

'मृत्यूदूतांच्या रागाच्या अनुयायांनी कुऱ्हाडीने माझ्या डोक्यावर दिलेला त्रास कुठे आहे?' वर्ष पूर्ण होण्यापूर्वी केलेल्या श्राद्धाचं अन्न तिथे तो खूप दुःखाने खातो.

संपूर्णे तु ततो वर्षे शीताढ्यं नगरं व्रजेत् । गच्छन्नेवं छुरिकया च्छिन्नजिह्वस्तु रोदिति ॥ २,५.

वर्ष पूर्ण झाल्यावर तो थंड नगराकडे जातो; जात असताना, चाकूने जीभ कापली गेल्यामुळे तो रडतो.

प्रियालापैः क्व च ससमधुरत्वस्य वर्णनम् । उक्तमात्रेऽसिपत्रादिजिह्वाच्छेदः क्व चैव हि ॥ २,५.

'प्रिय व्यक्तींच्या गोड बोलण्याने आणि मृदू प्रेमाच्या वर्णनाने मिळणारा आनंद कुठे आहे? आणि तलवारीच्या जंगलात फक्त बोलल्यावरच जीभ कापली जाणं कुठे आहे?'

वार्षिकं पिण्डदानादि भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति । बहुभीतिकरं तत्तत्पिण्डजं देवमास्थितः ॥ २,५.

वर्षभराचं अन्न तिथे खाऊन, तो अनेक गोष्टींनी घाबरून, त्याच्यासाठी अर्पण केलेल्या अन्नाच्या देवतेकडे पुढे जातो.

प्रकाशयति पाप्पानमात्मानञ्च विनिन्दति । योषिदप्येवमेतस्मिन्मार्गे वै परिदेवति ॥ २,५.

तो आपली पापमय मद्यपानाची कबुली देतो आणि स्वतःला दोष देतो; त्या मार्गावर स्त्रीसुद्धा अशाच प्रकारे दुःख व्यक्त करते.