गरुडपुराणम्

महता पुण्ययोगेन मानुष्यं लब्धवानहम् । तृतीये मासि सम्प्राप्ते गन्धर्वनगरे शुभम् ॥ २,५.

मोठ्या पुण्याच्या योगाने मला माणूस जन्म मिळाला; तिसरा महिना येताच मी गंधर्वांच्या शुभ नगरीत पोहोचतो.

तृतीयमासिकं पिण्डं तत्र भुक्त्वा ब्रजत्यसौ । व्रजन्नेवं विलपते तदग्रेणाहतः पथि ॥ २,५.

तेथे तिसऱ्या महिन्याचा पिंड घेऊन तो पुढे जातो; जात असताना, मार्गावर पुढून मार खाऊन तो असे आक्रोश करतो:

मया न दत्तं न हुतं हुताशने तपो न तप्तं हिमशैलगह्वरे । न सेवितं गाङ्गमहो महाजलं शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम् ॥ २,५.

मी दान दिले नाही, अग्नीत होम केले नाही, हिमालयाच्या गुहेत तप केले नाही; गंगा किंवा मोठ्या पाण्याची सेवा केली नाही. हे शरीर, तू जसे केलेस तसे पुढे जा.

तुर्ये शैलागमं मासि प्राप्नुयात्तत्र वर्षणम् । तस्योपरि भवेत्पक्षिन्पाषाणानां निरन्तरम् ॥ २,५.

चौथ्या महिन्यात तो डोंगराळ प्रदेशात पोहोचतो, जिथे वरून सतत दगड आणि पक्ष्यांचा वर्षाव होतो.

चतुर्थमासिकं श्राद्धं भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति । स पतन्नेव विलपन्पाषाणाद्यतिपीडितः ॥ २,५.

तेथे चौथ्या महिन्याचे श्राद्ध खाऊन तो पुढे सरकतो; पडत असताना, दगडांनी फार त्रास होऊन तो आक्रोश करतो.

न ज्ञानमार्गो न च योगमार्गो न कर्ममार्गो न च भक्तिमार्गः । न साधुसङ्गात्किमपि श्रुतं मया शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम् ॥ २,५.

मी ज्ञानमार्ग, योगमार्ग, कर्ममार्ग किंवा भक्तिमार्ग पाळला नाही; साधूंच्या संगतीतून काहीही ऐकले नाही. हे शरीर, तू जसे केलेस तसे पुढे जा.

ततः क्रूरपुर मासि पञ्चमे याति काश्यप । भुवि दत्तं पिण्डजलं भुक्त्वा क्रूरपुरं व्रजेत् ॥ २,५.

मग, पाचव्या महिन्यात, कश्यप, तो क्रूरपुराकडे जातो; पृथ्वीवर दिलेले पिंड आणि पाणी घेऊन तो क्रूरपुरात प्रवेश करतो.

व्रजन्नेवं विलपते पट्टिशैः पातितः पथि । हा मातर्हापितर्भ्रातः सुता हा हा मम स्त्रियः ॥ २,५.

जात असताना, पथावर भाले लागून तो आक्रोश करतो: 'हाय आई! हाय वडील! भाऊ! मुलगा! हाय, हाय माझ्या बायका!'

युष्माभिर्नोपदिष्टोऽहमवस्थां प्राप्त ईदृशीम् । एवं लालप्यमानं ते यमदूता वदन्तिहि ॥ २,५.

तुम्ही मला शिकवले नाही, म्हणून मी अशा अवस्थेला आलो; असे रडत असताना, यमदूत त्याला म्हणतात:

क्व माता क्व पिता मूढ क्व जाया क्व सुतः सुहृत् । स्वकर्मोपार्जिते भुङ्क्ष्वं मूर्ख याताश्चिरं पथि ॥ २,५.

अरे मूर्खा, कुठे आहे तुझी आई, कुठे आहे वडील, कुठे आहे बायको, मुलगा, मित्र? ज्याप्रमाणे तू स्वतःच्या कर्माने मिळवले आहेस, तेच तुला भोगावे लागेल. कारण तुझे सोबती आधीच आपापल्या वाटेने निघून गेले आहेत.

जानासि शम्बलमलं बलमध्वगानां नोऽशम्बलः प्रयतते परलोकगत्यै । गन्तव्यमस्ति तव निश्चितमेव तेन मार्गेण येन न भवेत्क्रयविक्रयोऽपि ॥ २,५.

प्रवाशांना काठी लागते हे तुला माहीत आहे, पण ज्याच्याकडे काठी नाही, तो पुढच्या जन्माच्या प्रवासासाठी काहीच करत नाही. तुला नक्कीच त्या वाटेने जावे लागेल, जिथे खरेदी-विक्री काहीच होत नाही.

ऊनषाण्मासिके क्रौञ्चे भुक्त्वा पिण्डन्तु सोदकम् । घटीमात्रन्तु विश्रम्य विचित्रनगरं व्रजेत् ॥ २,५.

सहा महिने झाले की, पिंड आणि पाणी मिळाल्यावर, थोडा वेळ विसावा घेऊन मग तो विचित्र नगरीकडे पुढे निघतो.

व्रजन्नेवं विलपते शूलाग्रेण विदारितः ॥ २,५.

तो जात असताना, भाला टोचल्यामुळे वेदनेने अशा प्रकारे आक्रोश करतो.

कुत्र यामि न हि गामि जीवितं हा मृतस्य मरणं पुनर्न वै । इत्थमेव विलपन् प्रयात्यसौ यातनार्हधृतविग्रहः पति ॥ २,५.

कुठे जाऊ? मी जाऊच शकत नाही. माझे जीवन संपले—हाय! मरणाऱ्याला पुन्हा मृत्यू नसतो. अशा प्रकारे रडत, तो यातनायोग्य शरीर घेऊन पुढे जातो.

विचित्रनगरे तत्र विचित्रो नाम पारिथिवः । तत्र षण्मासपिण्डेन तृप्तः सन् व्रजते पुरः ॥ २,५.

त्या विचित्र नगरीत 'विचित्र' नावाचा राजा आहे. तिथे, सहा महिन्यांच्या पिंडाने तृप्त होऊन तो पुढे जातो.

व्रजन्नेवं विलपते प्रासाग्रेण प्रपीडितः ॥ २,५.

तो जात असताना, भाल्याच्या टोकाने छळला जातो आणि अशा प्रकारे आक्रोश करतो.

माता भ्राता पिता पुत्रः कोऽपि मे वर्तते न वा । यो मामुद्धरते पापं पतन्तं दुः खसागरे ॥ २,५.

आई, भाऊ, वडील, मुलगा—कोणीच माझ्या सोबत नाही, किंवा कदाचित कोणी असेल. मी पापी दुःखाच्या समुद्रात बुडताना मला वर काढणारा कोण आहे?

व्रजतस्तत्र मार्गे तु तत्र वैतरणी शुभा । शतयोजनविस्तीर्णा पूयशोणितसंकुला ॥ २,५.

त्या मार्गावर जात असताना, त्याला शुभ वैतरणी नदी दिसते, जी शंभर योजन रुंद असून, पूय आणि रक्ताने भरलेली आहे.

आयाति तत्र दृश्यन्ते नाविका धीवरादयः । ते वदन्ति प्रदत्ता गौर्यदि वैतरणी त्वया । नावमेनां समारोह सुकेनोत्तर वै नदीम् ॥ २,५.

तिथे नावाडी आणि मासेमारी करणारे दिसतात. ते म्हणतात, 'जर तू वैतरणीसाठी गाय दान दिली असेल, तर या बोटीत बस आणि आनंदाने नदी पार कर.'

तत्र येन प्रदत्ता गौः स सुखेनैव तां तरेत् । अदायी तत्र घृष्येत करग्राहन्तु नाविकैः ॥ २,५.

ज्याने गाय दान दिली आहे, तो सहजपणे ती नदी पार करतो; पण ज्याने दिली नाही, त्याला नावाडे हात पकडून ओढतात.

उखैः काकैर्बकोलूकैस्तीक्ष्णतुण्डैर्वितुद्यते । मनुजानां हितं दानमन्ते वैतरणी खग ॥ २,५.

कावळे, बगळे आणि घार या त्यांच्या तीक्ष्ण चोचीने त्याला फाडतात. शेवटी दिलेले दान वैतरणी पार करताना खूप उपयोगी पडते, हे लक्षात ठेव.

दत्ता पापं दहेत्सर्वं मम लोकन्तु सा नयेत् । मप्तमे मासि सम्प्राप्ते पुरं बह्वापदं मृतः ॥ २,५.

दान सर्व पाप जाळते आणि मला पुढच्या जगात घेऊन जाते. महिना पूर्ण झाला की, मरणोत्तर जीव अनेक संकटांनी भरलेल्या नगरीत पोहोचतो.

व्रजेत्तु सोदकं भुक्त्वा पिण्डं वै सप्तमासिकम् । व्रजन्नेवं विलपते परिघाहतिपीडितः ॥ २,५.

सातव्या महिन्याचे पिंड व पाणी मिळाल्यावर तो पुढे जातो, आणि लोखंडी सळ्यांनी मार मिळाल्याने वेदनेने आक्रोश करतो.

न दत्तं न हुतं तप्तं न स्नातं न कृतं हितम् । यादृशं चरितं कर्म मूढात्मन् भुङ्क्ष्व तादृशम् ॥ २,५.

ना दान दिले, ना यज्ञ केला, ना तप केले, ना स्नान केले, ना काही चांगले केले. अरे मूढा, जसे कर्म केलेस, तसेच फळ तुला भोगावे लागेल.

मास्यष्टमे दुः खदे तु परे भुक्त्वाथ सोदकम् । पिण्डं प्रयात्सयौ तार्क्ष्य नानाक्रन्दपुरं ततः ॥ २,५.

आठव्या महिन्यात, दुःख भोगून आणि पिंड व पाणी मिळाल्यावर, तो पुढे 'नानाक्रंद नगरी'कडे निघतो.

प्रयाणे च प्रवदते मुसलाघातपीडितः । क्व जायाचटुलैश्चाटुपटुभिर्वचनैर्मम ॥ २,५.

प्रवासात, मुसळाच्या माराने त्रस्त होऊन तो म्हणतो, 'माझी बायको कुठे आहे, तिच्या गोड आणि हुशार बोलण्याने?'

भोजनं भल्लभल्लीभिर्मुसलैश्च क्व मारणम् । नवमे मासि दत्तं वै नानाक्रन्दपुरे ततः ॥ २,५.

'जेवण कुठे आहे, आणि काठ्या व मुसळांनी होणारा मृत्यू कुठे आहे?' नवव्या महिन्यात पिंड दिल्यावर तो नानाक्रंद नगरीत पोहोचतो.

पिण्डमश्राति करुणं नानाक्रन्दान् करोत्यपि । दशमे मासि दत्तं वै सुतप्तभवनं ततः ॥ २,५.

तो करुणेने अन्नासाठी रडतो, वेगवेगळ्या प्रकारे हंबरडा फोडतो; दहाव्या महिन्यात दिलेलं अन्न त्याला छान गरम घर मिळवून देतं.

सरन्नेवं विलपते हलाहतिहतः पथि । क्व सूनुपेशलकरैः पादसंवाहनं मम ॥ २,५.

मृत्यूच्या शस्त्राने जखमी होऊन तो वाटेवर जात असताना म्हणतो, 'माझ्या मुलाच्या कुशल हातांनी माझ्या पायांना दिलेली मऊ मालिश कुठे आहे?'