गरुडपुराणम्

तत्र याम्य पुरं गच्छन्पुत्रपुत्रेति च ब्रुवन् । हाहेति क्रन्दते नित्यं स्वकृतं दुष्कृतं स्मरन् ॥ २,५.

त्या यमाच्या नगरीकडे जाताना तो 'माझा मुलगा, माझा मुलगा' असं म्हणत रडतो आणि 'हाय हाय' अशी हाक मारत, आपल्या वाईट कर्मांची आठवण काढतो.

अष्टादशोदिने तार्क्ष्य तत्पुर प्राप्नुयादसौ । पुष्पभद्रा नदी यत्र न्यग्रोधः प्रियदर्शनः ॥ २,५.

अठराव्या दिवशी, तार्क्ष्य, तो त्या नगरीत पोहोचतो जिथे पुष्पभद्रा नदी वाहते आणि एक सुंदर वटवृक्ष आहे.

विश्रामेच्छां करोत्यत्र कारयन्ति न ते भटाः । क्षितौ दत्तं सुतैस्तस्य स्नेहाद्वा कृपया तथा ॥ २,५.

तेथे त्याला विश्रांती घ्यायची इच्छा झाली तरी, ते रक्षक त्याला परवानगी देत नाहीत; पृथ्वीवर त्याच्या मुलांनी प्रेमाने किंवा दयाळूपणाने जे काही दिले असेल, तेच त्याला मिळते.

मासिकं पिण्डमश्नाति ततः सौरिपुरं व्रजेत् । व्रजन्नेवं प्रलपते मुद्गराहतिपीडितः ॥ २,५.

तेथे तो मासिक पिंड घेतो आणि मग सूर्यपुरीकडे निघतो; जात असताना, गंड्यांच्या माराने त्रस्त होऊन तो असे आक्रोश करतो:

जलाशयो नैव कृतो मया तदा मनुष्यतृप्त्यै पशुपक्षितृप्तय । गोतृप्तिहेतोर्न च गोचरः कृतः शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम् ॥ २,५.

मी माणसांच्या तृप्तीसाठी पाण्याचा साठा केला नाही, ना गुरे, पक्षी किंवा प्राण्यांसाठी; गायींसाठी चाराही केला नाही. हे शरीर, तू जसे केलेस तसे पुढे जा.

तत्र नाम्ना तु राजासौ जङ्गमः कामरूपधृक् । भयात्तद्दर्शनाज्जाताद्भुङ्क्ते पिण्डं स शङ्कितः ॥ २,५.

तेथे, इच्छेनुसार रूप धारण करणारा आणि फिरणारा एक राजा दिसतो; त्याच्या भीतीने, तो प्रवासी पिंड साशंकतेने खातो.

त्रिपक्षे जलसंयुक्तं क्षितौ दत्तं ततो व्रजेत् । व्रजन्नेवं प्रलपते खड्गाघातप्रपीडितः ॥ २,५.

तीन पक्षांनंतर, पृथ्वीवर दिलेले पाणी आणि पिंड मिळून तो पुढे जातो; जात असताना, तलवारीच्या घावांनी त्रस्त होऊन तो असे आक्रोश करतो:

न नित्यदानं न गवाह्निकं कृतं पुस्तं च दत्तं न हि वेदशास्त्रयोः । पुराणदृष्टो न हि सेवितोऽध्वा शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम् ॥ २,५.

मी रोज दान दिले नाही, ना गायींची सेवा केली, ना शास्त्र दिली, ना वेदशास्त्रांचा अभ्यास केला; पुराणात सांगितलेल्या मार्गाची सेवा केली नाही. हे शरीर, तू जसे केलेस तसे पुढे जा.

नगेन्द्रनगरं गत्वा भुक्त्वा चान्नं तथाविधम् । मासि द्वितीये यद्दत्तं बान्धवैस्तु ततो व्रजेत् ॥ २,५.

नागेंद्रनगरीत पोहोचून, तसेच अन्न खाऊन, दुसऱ्या महिन्यात नातेवाईकांनी दिलेल्या अन्नावर तो पुढे जातो.

व्रजन्नेवं प्रलपते कृपाणत्सरुताडितः । पराधानमभूत्सर्वंमम मूर्खशिरोमणेः ॥ २,५.

जात असताना, तीक्ष्ण शस्त्रांनी जखमी होऊन तो आक्रोश करतो: 'माझ्यासाठी, मूर्खांच्या शिरोमणीसाठी, सर्व काही दुसऱ्यांवर अवलंबून झाले.'

महता पुण्ययोगेन मानुष्यं लब्धवानहम् । तृतीये मासि सम्प्राप्ते गन्धर्वनगरे शुभम् ॥ २,५.

मोठ्या पुण्याच्या योगाने मला माणूस जन्म मिळाला; तिसरा महिना येताच मी गंधर्वांच्या शुभ नगरीत पोहोचतो.

तृतीयमासिकं पिण्डं तत्र भुक्त्वा ब्रजत्यसौ । व्रजन्नेवं विलपते तदग्रेणाहतः पथि ॥ २,५.

तेथे तिसऱ्या महिन्याचा पिंड घेऊन तो पुढे जातो; जात असताना, मार्गावर पुढून मार खाऊन तो असे आक्रोश करतो:

मया न दत्तं न हुतं हुताशने तपो न तप्तं हिमशैलगह्वरे । न सेवितं गाङ्गमहो महाजलं शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम् ॥ २,५.

मी दान दिले नाही, अग्नीत होम केले नाही, हिमालयाच्या गुहेत तप केले नाही; गंगा किंवा मोठ्या पाण्याची सेवा केली नाही. हे शरीर, तू जसे केलेस तसे पुढे जा.

तुर्ये शैलागमं मासि प्राप्नुयात्तत्र वर्षणम् । तस्योपरि भवेत्पक्षिन्पाषाणानां निरन्तरम् ॥ २,५.

चौथ्या महिन्यात तो डोंगराळ प्रदेशात पोहोचतो, जिथे वरून सतत दगड आणि पक्ष्यांचा वर्षाव होतो.

चतुर्थमासिकं श्राद्धं भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति । स पतन्नेव विलपन्पाषाणाद्यतिपीडितः ॥ २,५.

तेथे चौथ्या महिन्याचे श्राद्ध खाऊन तो पुढे सरकतो; पडत असताना, दगडांनी फार त्रास होऊन तो आक्रोश करतो.

न ज्ञानमार्गो न च योगमार्गो न कर्ममार्गो न च भक्तिमार्गः । न साधुसङ्गात्किमपि श्रुतं मया शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम् ॥ २,५.

मी ज्ञानमार्ग, योगमार्ग, कर्ममार्ग किंवा भक्तिमार्ग पाळला नाही; साधूंच्या संगतीतून काहीही ऐकले नाही. हे शरीर, तू जसे केलेस तसे पुढे जा.

ततः क्रूरपुर मासि पञ्चमे याति काश्यप । भुवि दत्तं पिण्डजलं भुक्त्वा क्रूरपुरं व्रजेत् ॥ २,५.

मग, पाचव्या महिन्यात, कश्यप, तो क्रूरपुराकडे जातो; पृथ्वीवर दिलेले पिंड आणि पाणी घेऊन तो क्रूरपुरात प्रवेश करतो.

व्रजन्नेवं विलपते पट्टिशैः पातितः पथि । हा मातर्हापितर्भ्रातः सुता हा हा मम स्त्रियः ॥ २,५.

जात असताना, पथावर भाले लागून तो आक्रोश करतो: 'हाय आई! हाय वडील! भाऊ! मुलगा! हाय, हाय माझ्या बायका!'

युष्माभिर्नोपदिष्टोऽहमवस्थां प्राप्त ईदृशीम् । एवं लालप्यमानं ते यमदूता वदन्तिहि ॥ २,५.

तुम्ही मला शिकवले नाही, म्हणून मी अशा अवस्थेला आलो; असे रडत असताना, यमदूत त्याला म्हणतात:

क्व माता क्व पिता मूढ क्व जाया क्व सुतः सुहृत् । स्वकर्मोपार्जिते भुङ्क्ष्वं मूर्ख याताश्चिरं पथि ॥ २,५.

अरे मूर्खा, कुठे आहे तुझी आई, कुठे आहे वडील, कुठे आहे बायको, मुलगा, मित्र? ज्याप्रमाणे तू स्वतःच्या कर्माने मिळवले आहेस, तेच तुला भोगावे लागेल. कारण तुझे सोबती आधीच आपापल्या वाटेने निघून गेले आहेत.

जानासि शम्बलमलं बलमध्वगानां नोऽशम्बलः प्रयतते परलोकगत्यै । गन्तव्यमस्ति तव निश्चितमेव तेन मार्गेण येन न भवेत्क्रयविक्रयोऽपि ॥ २,५.

प्रवाशांना काठी लागते हे तुला माहीत आहे, पण ज्याच्याकडे काठी नाही, तो पुढच्या जन्माच्या प्रवासासाठी काहीच करत नाही. तुला नक्कीच त्या वाटेने जावे लागेल, जिथे खरेदी-विक्री काहीच होत नाही.

ऊनषाण्मासिके क्रौञ्चे भुक्त्वा पिण्डन्तु सोदकम् । घटीमात्रन्तु विश्रम्य विचित्रनगरं व्रजेत् ॥ २,५.

सहा महिने झाले की, पिंड आणि पाणी मिळाल्यावर, थोडा वेळ विसावा घेऊन मग तो विचित्र नगरीकडे पुढे निघतो.

व्रजन्नेवं विलपते शूलाग्रेण विदारितः ॥ २,५.

तो जात असताना, भाला टोचल्यामुळे वेदनेने अशा प्रकारे आक्रोश करतो.

कुत्र यामि न हि गामि जीवितं हा मृतस्य मरणं पुनर्न वै । इत्थमेव विलपन् प्रयात्यसौ यातनार्हधृतविग्रहः पति ॥ २,५.

कुठे जाऊ? मी जाऊच शकत नाही. माझे जीवन संपले—हाय! मरणाऱ्याला पुन्हा मृत्यू नसतो. अशा प्रकारे रडत, तो यातनायोग्य शरीर घेऊन पुढे जातो.

विचित्रनगरे तत्र विचित्रो नाम पारिथिवः । तत्र षण्मासपिण्डेन तृप्तः सन् व्रजते पुरः ॥ २,५.

त्या विचित्र नगरीत 'विचित्र' नावाचा राजा आहे. तिथे, सहा महिन्यांच्या पिंडाने तृप्त होऊन तो पुढे जातो.

व्रजन्नेवं विलपते प्रासाग्रेण प्रपीडितः ॥ २,५.

तो जात असताना, भाल्याच्या टोकाने छळला जातो आणि अशा प्रकारे आक्रोश करतो.

माता भ्राता पिता पुत्रः कोऽपि मे वर्तते न वा । यो मामुद्धरते पापं पतन्तं दुः खसागरे ॥ २,५.

आई, भाऊ, वडील, मुलगा—कोणीच माझ्या सोबत नाही, किंवा कदाचित कोणी असेल. मी पापी दुःखाच्या समुद्रात बुडताना मला वर काढणारा कोण आहे?

व्रजतस्तत्र मार्गे तु तत्र वैतरणी शुभा । शतयोजनविस्तीर्णा पूयशोणितसंकुला ॥ २,५.

त्या मार्गावर जात असताना, त्याला शुभ वैतरणी नदी दिसते, जी शंभर योजन रुंद असून, पूय आणि रक्ताने भरलेली आहे.

आयाति तत्र दृश्यन्ते नाविका धीवरादयः । ते वदन्ति प्रदत्ता गौर्यदि वैतरणी त्वया । नावमेनां समारोह सुकेनोत्तर वै नदीम् ॥ २,५.

तिथे नावाडी आणि मासेमारी करणारे दिसतात. ते म्हणतात, 'जर तू वैतरणीसाठी गाय दान दिली असेल, तर या बोटीत बस आणि आनंदाने नदी पार कर.'