गरुडपुराणम्

सपिण्डीकरणादूर्ध्वं यानि श्राद्धानि षोडश । एकोद्दिष्टविधानेन चरेद्वा पार्वणादृते ॥ २,५.

सपींडिकरणानंतर सोळा श्राद्ध एकोद्दिष्ट पद्धतीने, पर्वणी सोडून, करावीत.

प्रत्यब्दं यो यथा कुर्यात्तथा कुर्यात्स तान्यपि । एकादशे द्वादशेऽह्नि प्रेतो भुङ्क्ते दिनद्वयम् ॥ २,५.

जसे वार्षिक विधी करतात, तसेच हेही करावेत; अकराव्या आणि बाराव्या दिवशी प्रेत दोन दिवस ग्रहण करते.

योषितः पुरुषस्यापि पिण्डं प्रेतेति निर्वपेत् । सापिण्ड्ये तु कृते तस्य प्रेतशब्दो निवर्तते ॥ २,५.

स्त्रीसाठीही, पुरुषाप्रमाणेच, प्रेत म्हणून पिंड द्यावा; पण सपींड्य केल्यावर तिला 'प्रेत' असे म्हणत नाहीत.

दीपदानं प्रकर्तव्यमावर्षन्तु गृहाद्बहिः । अन्नं दीपो जलं वस्त्रमन्यद्वादीयते च यत् ॥ २,५.

पावसाळ्यात घराबाहेर दिवे लावावेत. अन्न, दिवे, पाणी, कपडे आणि इतर जे काही दान दिलं जातं, तेही द्यावं.

तृप्तिदं प्रेतशब्देन सपिण्डीकरणावधि । अब्दकृत्यं मयोक्तन्ते समासाद्विनतासुत ॥ २,५.

जोपर्यंत सपिंडीकरण होत नाही, तोपर्यंत 'प्रेत' असं म्हणतात. तृप्ती देणारं जे काही आहे, ते वार्षिक कर्तव्य मी तुला सांगितलं आहे, हे विनतेच्या पुत्रा.

वैवस्वतगृहे यानं यथा तत्तु निबोधमेः । त्रयोदशेऽह्नि श्रवणाकर्मणोनन्तरन्तु सः ॥ २,५.

वैवस्वताच्या घरी जाण्याचं कसं होतं, ते ऐक. तेराव्या दिवशी, श्रवण विधीनंतर लगेचच ही यात्रा सुरू होते.

त्वग्गृहीताहिवत्तार्क्ष्य गृहीतो यमकिङ्करैः । तस्मिन्मार्गे व्रजत्येको गृहीत इव मर्कटः ॥ २,५.

तार्क्ष्य, जसा साप कातड्यातून पकडला जातो, तसाच यमाचे दूत त्याला पकडतात आणि त्या मार्गावर तो एकटाच, जणू माकडासारखा धरून नेला जातो.

वाय्वग्रसारिवद्रूपं देहमन्यत्प्रपद्यते । तत्पिण्डजं पातनार्थमन्यत्तु पितृसम्भवम् ॥ २,५.

तो वाऱ्यासारखा किंवा सारिवासारखा दुसरं शरीर प्राप्त करतो. एक शरीर पिंडापासून दुःख भोगण्यासाठी मिळतं आणि दुसरं पितरांकडून मिळतं.

तत्प्रमाणवयोऽवस्थासंस्थानां प्रग्भवो यथा । षडशीति सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः ॥ २,५.

त्या शरीराचं माप, वय, अवस्था आणि रूप असं असतं की ते छपन्न हजार योजन लांब असतं.

अध्वान्तरालिको ज्ञेयो यममानुषलोकयोः । साधिकार्धक्रोशयुतं योजनानां शतद्वयम् ॥ २,५.

यमलोक आणि माणसांच्या लोकांमध्ये जो मार्ग आहे, तो मधला मार्ग समजावा. तो दोनशे योजन आणि अर्धा क्रोश एवढा आहे.

चत्वारिं शत्तथा सप्त प्रत्यहं याति तत्र सः । अष्टाचत्वारिंशता च त्रैंशता दिवसैरिति ॥ २,५.

तो दररोज त्या मार्गावर सत्तेचाळीस योजन जातो. अशा रीतीनं अठ्ठेचाळीस आणि तीस दिवसांत ही यात्रा पूर्ण होते.

वैवस्वतपुरं याति कृष्यमाणो यमानुगैः । एवं क्रमेण यातब्ये मार्गे पापरतैस्तु यत् ॥ २,५.

यमाचे दूत त्याला ओढत वैवस्वताच्या नगरीकडे नेतात. पाप करणाऱ्यांना ह्या मार्गावर अशाच प्रकारे टप्प्याटप्प्याने जावं लागतं.

जायते सप्रपञ्चं तच्छृणु त्वमरुणानुज । त्रयोदशदिने दत्तः पाशैर्बद्ध्वातिदारुणैः ॥ २,५.

अरुणाचा लहान भाऊ, तो कसा जन्म घेतो ते ऐक. तेराव्या दिवशी, फार क्रूर दोऱ्यांनी बांधून त्याला नेलं जातं.

यमस्याङ्कुशहस्तो वै भृकुटीकुटिलाननः । दण्डप्रहारसम्भ्रान्तः कृष्यते दक्षिणां दिशम् ॥ २,५.

यमाच्या हातात अंकुश असतो, त्याचा चेहरा रागानं वाकडा झालेला असतो. काठीच्या मारानं घाबरलेला तो, त्याला दक्षिण दिशेकडे ओढून नेत असतो.

कुशकण्टकवल्मीकशङ्कुपाषाणकर्कशे । तथा प्रदीप्तज्वलने क्वचिच्छ्वभ्रशतोत्कटे ॥ २,५.

कुऱ्हाड, काटे, मुंग्यांची वारुळे, शंकर, दगड, खडतर जागा, पेटलेली आग आणि कधी कधी भयंकर किड्यांच्या झुंडी अशा ठिकाणी त्याला जावं लागतं.

प्रदीप्तादित्यतप्ते च दह्यमानः सदंशके । कृष्यते यमदूतैश्च शिवावन्नादभीषणैः ॥ २,५.

पेटलेल्या सूर्याच्या तापानं भाजला जातो, डंख खातो, आणि यमदूत त्याला भीषण आरोळ्या देत ओढतात.

प्रयातिः दारुणे मार्गे पापकर्मा यमालये । कलेवरे दह्यमाने महान्तं क्षयमृच्छति ॥ २,५.

त्या भयंकर मार्गावर पापी यमाच्या घरी जातो. त्याचं शरीर जळत असताना तो मोठं दुःख भोगतो.

भक्ष्यमाणे तथैवाङ्गे भिद्यमाने च दारुणम् । छिद्यमाने चिरतरं जन्तुर्दुः खमवाप्नुते ॥ २,५.

त्याचे अवयव खाल्ले जातात, तुटतात, कापले जातात आणि खूप काळ तो जीव मोठं दुःख सहन करतो.

स्वेन कर्मवि पाकेन देहान्तरगतोऽपि सन् । पुराणि षोडशामुष्मन्मार्गे तानि च मे शृणु ॥ २,५.

स्वतःच्या कर्माच्या फळानं, दुसऱ्या शरीरात गेल्यावरही, त्या मार्गावर सोळा जुनी नगरी आहेत. त्या मी तुला सांगतो.

याम्यं सौरिपुरं नगेद्वभवनं गन्धर्वशैलागमौ क्रौञ्चं क्रूरपुरं विचित्रभवनं बह्वापदं दुः खदम् । नानाक्रन्दपुरं सुतप्तभवनं रौद्रं पयोवर्षणं शीताढ्यं बहुभीतिषोडशपुराण्येतान्यदृष्टनि ते ॥ २,५.

याम्य, सौरि, नागेंद्राचं घर, गंधर्वाचं पर्वत, क्रौंच, क्रूर नगरी, विचित्र घर, अनेक संकटांची जागा, दुःखाचं शहर, अनेक रडण्याचं शहर, फार तापलेलं घर, रौद्र, पावसाचं ठिकाण, थंड जागा, अनेक भीतीचं शहर — ही सोळा जुनी नगरी, तू पाहिलेल्या नाहीत.

तत्र याम्य पुरं गच्छन्पुत्रपुत्रेति च ब्रुवन् । हाहेति क्रन्दते नित्यं स्वकृतं दुष्कृतं स्मरन् ॥ २,५.

त्या यमाच्या नगरीकडे जाताना तो 'माझा मुलगा, माझा मुलगा' असं म्हणत रडतो आणि 'हाय हाय' अशी हाक मारत, आपल्या वाईट कर्मांची आठवण काढतो.

अष्टादशोदिने तार्क्ष्य तत्पुर प्राप्नुयादसौ । पुष्पभद्रा नदी यत्र न्यग्रोधः प्रियदर्शनः ॥ २,५.

अठराव्या दिवशी, तार्क्ष्य, तो त्या नगरीत पोहोचतो जिथे पुष्पभद्रा नदी वाहते आणि एक सुंदर वटवृक्ष आहे.

विश्रामेच्छां करोत्यत्र कारयन्ति न ते भटाः । क्षितौ दत्तं सुतैस्तस्य स्नेहाद्वा कृपया तथा ॥ २,५.

तेथे त्याला विश्रांती घ्यायची इच्छा झाली तरी, ते रक्षक त्याला परवानगी देत नाहीत; पृथ्वीवर त्याच्या मुलांनी प्रेमाने किंवा दयाळूपणाने जे काही दिले असेल, तेच त्याला मिळते.

मासिकं पिण्डमश्नाति ततः सौरिपुरं व्रजेत् । व्रजन्नेवं प्रलपते मुद्गराहतिपीडितः ॥ २,५.

तेथे तो मासिक पिंड घेतो आणि मग सूर्यपुरीकडे निघतो; जात असताना, गंड्यांच्या माराने त्रस्त होऊन तो असे आक्रोश करतो:

जलाशयो नैव कृतो मया तदा मनुष्यतृप्त्यै पशुपक्षितृप्तय । गोतृप्तिहेतोर्न च गोचरः कृतः शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम् ॥ २,५.

मी माणसांच्या तृप्तीसाठी पाण्याचा साठा केला नाही, ना गुरे, पक्षी किंवा प्राण्यांसाठी; गायींसाठी चाराही केला नाही. हे शरीर, तू जसे केलेस तसे पुढे जा.

तत्र नाम्ना तु राजासौ जङ्गमः कामरूपधृक् । भयात्तद्दर्शनाज्जाताद्भुङ्क्ते पिण्डं स शङ्कितः ॥ २,५.

तेथे, इच्छेनुसार रूप धारण करणारा आणि फिरणारा एक राजा दिसतो; त्याच्या भीतीने, तो प्रवासी पिंड साशंकतेने खातो.

त्रिपक्षे जलसंयुक्तं क्षितौ दत्तं ततो व्रजेत् । व्रजन्नेवं प्रलपते खड्गाघातप्रपीडितः ॥ २,५.

तीन पक्षांनंतर, पृथ्वीवर दिलेले पाणी आणि पिंड मिळून तो पुढे जातो; जात असताना, तलवारीच्या घावांनी त्रस्त होऊन तो असे आक्रोश करतो:

न नित्यदानं न गवाह्निकं कृतं पुस्तं च दत्तं न हि वेदशास्त्रयोः । पुराणदृष्टो न हि सेवितोऽध्वा शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम् ॥ २,५.

मी रोज दान दिले नाही, ना गायींची सेवा केली, ना शास्त्र दिली, ना वेदशास्त्रांचा अभ्यास केला; पुराणात सांगितलेल्या मार्गाची सेवा केली नाही. हे शरीर, तू जसे केलेस तसे पुढे जा.

नगेन्द्रनगरं गत्वा भुक्त्वा चान्नं तथाविधम् । मासि द्वितीये यद्दत्तं बान्धवैस्तु ततो व्रजेत् ॥ २,५.

नागेंद्रनगरीत पोहोचून, तसेच अन्न खाऊन, दुसऱ्या महिन्यात नातेवाईकांनी दिलेल्या अन्नावर तो पुढे जातो.