गरुडपुराणम्

पितामहीभिः सापिण्ड्यं तथा मातामहैः सह । उक्तं भर्त्रापि सापिण्ड्यं स्त्रिया वेषयभेदतः ॥ २,५.

पित्याच्या आजींसोबत आणि आईच्या आजोबांसोबत सपींड्य संबंध असतो; तसेच, वस्त्रभेदानुसार, स्त्रीचा पतीशीही सपींड्य संबंध मानला जातो.

नवश्राद्धस्य ते कालं वक्ष्यामि शृणु काश्यप । मरणाह्नि मृतिस्थाने श्राद्धं पक्षिन्प्रकल्पयेत् ॥ २,५.

कश्यपा, आता मी तुला नऊ श्राद्धांची वेळ सांगतो; मृत्यूच्या दिवशी, मृत्यूच्या ठिकाणी पहिले श्राद्ध करावे.

द्वितीयञ्च ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः । ततः सञ्चयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमुच्यते ॥ २,५.

दुसरे श्राद्ध, प्रवासात जिथे विश्रांती घेतली तिथे करावे; मग, हाडे गोळा करण्याच्या ठिकाणी तिसरे श्राद्ध करावे.

पञ्चमे सप्तमे तद्वदष्टमे नवमे तथा । दशमैकादशे चैव नव श्राद्धानि वै खग ॥ २,५.

पाचव्या, सातव्या, आठव्या, नवव्या, दहाव्या आणि अकराव्या दिवशीही, हे नऊ श्राद्ध करावीत.

श्राद्धानि नव चैतानि तृतीया षोडशी स्मृता । एकोद्दिष्टविधानेन कार्याणि मनुजैस्तथा ॥ २,५.

ही नऊ श्राद्ध, ज्यात तिसरे सोळावे मानले जाते, एकोद्दिष्ट विधीनुसार पुरुषांनी करावीत.

प्रथमेऽह्नि तृतीये वा पञ्चमे सप्तमे तथा । नवमैकादशे चैव नवश्राद्धं प्रकीर्तितम् ॥ २,५.

पहिल्या, तिसऱ्या, पाचव्या, सातव्या, नवव्या आणि अकराव्या दिवशी नऊ श्राद्ध सांगितली आहेत.

उच्यन्ते षडिमानीह नव स्युरपि यागेतः । उक्तानि ते मया तानि ऋषीणां मतभेदतः ॥ २,५.

इथे काही वेळा सहा श्राद्ध सांगितली जातात, पण इच्छेनुसार नऊही करता येतात; ऋषींच्या मतभेदानुसार मी तुला ती सांगितली.

रूढिपक्षो ममाभीष्टो योगः कैश्चिदिहेष्यते । आद्ये द्वितीये दातव्यस्तथैवैकं पवित्रकम् ॥ २,५.

माझी आवड रूढ परंपरा आहे, जरी काही जण योगमार्ग पसंत करतात; पहिल्या आणि दुसऱ्या दिवशी एक पवित्र वस्त्रही द्यावे.

प्रेताय पिण्डो दातव्यो भुक्तवत्सु द्विजातिषु । प्रश्रस्तत्राभिरण्येति यजमानद्विजन्मना ॥ २,५.

द्विजांनी जेवण झाल्यावर, प्रेताला पिंड द्यावा; तेथे यजमान आणि द्विज म्हणतात, 'हे योग्य रीतीने दिले आहे.'

अक्षय्यममुकस्येति वक्तव्यं विरतौ तथा । एकोद्दिष्टं मे निबोध चेत्थमावत्सरं स्मृतम् ॥ २,५.

'हे प्रेतासाठी अक्षय आहे' असे सांगावे, तसेच उपवास करताना; एकोद्दिष्ट विधी असेच एक वर्ष करावा, हे जाणून ठेव.

सपिण्डीकरणादूर्ध्वं यानि श्राद्धानि षोडश । एकोद्दिष्टविधानेन चरेद्वा पार्वणादृते ॥ २,५.

सपींडिकरणानंतर सोळा श्राद्ध एकोद्दिष्ट पद्धतीने, पर्वणी सोडून, करावीत.

प्रत्यब्दं यो यथा कुर्यात्तथा कुर्यात्स तान्यपि । एकादशे द्वादशेऽह्नि प्रेतो भुङ्क्ते दिनद्वयम् ॥ २,५.

जसे वार्षिक विधी करतात, तसेच हेही करावेत; अकराव्या आणि बाराव्या दिवशी प्रेत दोन दिवस ग्रहण करते.

योषितः पुरुषस्यापि पिण्डं प्रेतेति निर्वपेत् । सापिण्ड्ये तु कृते तस्य प्रेतशब्दो निवर्तते ॥ २,५.

स्त्रीसाठीही, पुरुषाप्रमाणेच, प्रेत म्हणून पिंड द्यावा; पण सपींड्य केल्यावर तिला 'प्रेत' असे म्हणत नाहीत.

दीपदानं प्रकर्तव्यमावर्षन्तु गृहाद्बहिः । अन्नं दीपो जलं वस्त्रमन्यद्वादीयते च यत् ॥ २,५.

पावसाळ्यात घराबाहेर दिवे लावावेत. अन्न, दिवे, पाणी, कपडे आणि इतर जे काही दान दिलं जातं, तेही द्यावं.

तृप्तिदं प्रेतशब्देन सपिण्डीकरणावधि । अब्दकृत्यं मयोक्तन्ते समासाद्विनतासुत ॥ २,५.

जोपर्यंत सपिंडीकरण होत नाही, तोपर्यंत 'प्रेत' असं म्हणतात. तृप्ती देणारं जे काही आहे, ते वार्षिक कर्तव्य मी तुला सांगितलं आहे, हे विनतेच्या पुत्रा.

वैवस्वतगृहे यानं यथा तत्तु निबोधमेः । त्रयोदशेऽह्नि श्रवणाकर्मणोनन्तरन्तु सः ॥ २,५.

वैवस्वताच्या घरी जाण्याचं कसं होतं, ते ऐक. तेराव्या दिवशी, श्रवण विधीनंतर लगेचच ही यात्रा सुरू होते.

त्वग्गृहीताहिवत्तार्क्ष्य गृहीतो यमकिङ्करैः । तस्मिन्मार्गे व्रजत्येको गृहीत इव मर्कटः ॥ २,५.

तार्क्ष्य, जसा साप कातड्यातून पकडला जातो, तसाच यमाचे दूत त्याला पकडतात आणि त्या मार्गावर तो एकटाच, जणू माकडासारखा धरून नेला जातो.

वाय्वग्रसारिवद्रूपं देहमन्यत्प्रपद्यते । तत्पिण्डजं पातनार्थमन्यत्तु पितृसम्भवम् ॥ २,५.

तो वाऱ्यासारखा किंवा सारिवासारखा दुसरं शरीर प्राप्त करतो. एक शरीर पिंडापासून दुःख भोगण्यासाठी मिळतं आणि दुसरं पितरांकडून मिळतं.

तत्प्रमाणवयोऽवस्थासंस्थानां प्रग्भवो यथा । षडशीति सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः ॥ २,५.

त्या शरीराचं माप, वय, अवस्था आणि रूप असं असतं की ते छपन्न हजार योजन लांब असतं.

अध्वान्तरालिको ज्ञेयो यममानुषलोकयोः । साधिकार्धक्रोशयुतं योजनानां शतद्वयम् ॥ २,५.

यमलोक आणि माणसांच्या लोकांमध्ये जो मार्ग आहे, तो मधला मार्ग समजावा. तो दोनशे योजन आणि अर्धा क्रोश एवढा आहे.

चत्वारिं शत्तथा सप्त प्रत्यहं याति तत्र सः । अष्टाचत्वारिंशता च त्रैंशता दिवसैरिति ॥ २,५.

तो दररोज त्या मार्गावर सत्तेचाळीस योजन जातो. अशा रीतीनं अठ्ठेचाळीस आणि तीस दिवसांत ही यात्रा पूर्ण होते.

वैवस्वतपुरं याति कृष्यमाणो यमानुगैः । एवं क्रमेण यातब्ये मार्गे पापरतैस्तु यत् ॥ २,५.

यमाचे दूत त्याला ओढत वैवस्वताच्या नगरीकडे नेतात. पाप करणाऱ्यांना ह्या मार्गावर अशाच प्रकारे टप्प्याटप्प्याने जावं लागतं.

जायते सप्रपञ्चं तच्छृणु त्वमरुणानुज । त्रयोदशदिने दत्तः पाशैर्बद्ध्वातिदारुणैः ॥ २,५.

अरुणाचा लहान भाऊ, तो कसा जन्म घेतो ते ऐक. तेराव्या दिवशी, फार क्रूर दोऱ्यांनी बांधून त्याला नेलं जातं.

यमस्याङ्कुशहस्तो वै भृकुटीकुटिलाननः । दण्डप्रहारसम्भ्रान्तः कृष्यते दक्षिणां दिशम् ॥ २,५.

यमाच्या हातात अंकुश असतो, त्याचा चेहरा रागानं वाकडा झालेला असतो. काठीच्या मारानं घाबरलेला तो, त्याला दक्षिण दिशेकडे ओढून नेत असतो.

कुशकण्टकवल्मीकशङ्कुपाषाणकर्कशे । तथा प्रदीप्तज्वलने क्वचिच्छ्वभ्रशतोत्कटे ॥ २,५.

कुऱ्हाड, काटे, मुंग्यांची वारुळे, शंकर, दगड, खडतर जागा, पेटलेली आग आणि कधी कधी भयंकर किड्यांच्या झुंडी अशा ठिकाणी त्याला जावं लागतं.

प्रदीप्तादित्यतप्ते च दह्यमानः सदंशके । कृष्यते यमदूतैश्च शिवावन्नादभीषणैः ॥ २,५.

पेटलेल्या सूर्याच्या तापानं भाजला जातो, डंख खातो, आणि यमदूत त्याला भीषण आरोळ्या देत ओढतात.

प्रयातिः दारुणे मार्गे पापकर्मा यमालये । कलेवरे दह्यमाने महान्तं क्षयमृच्छति ॥ २,५.

त्या भयंकर मार्गावर पापी यमाच्या घरी जातो. त्याचं शरीर जळत असताना तो मोठं दुःख भोगतो.

भक्ष्यमाणे तथैवाङ्गे भिद्यमाने च दारुणम् । छिद्यमाने चिरतरं जन्तुर्दुः खमवाप्नुते ॥ २,५.

त्याचे अवयव खाल्ले जातात, तुटतात, कापले जातात आणि खूप काळ तो जीव मोठं दुःख सहन करतो.

स्वेन कर्मवि पाकेन देहान्तरगतोऽपि सन् । पुराणि षोडशामुष्मन्मार्गे तानि च मे शृणु ॥ २,५.

स्वतःच्या कर्माच्या फळानं, दुसऱ्या शरीरात गेल्यावरही, त्या मार्गावर सोळा जुनी नगरी आहेत. त्या मी तुला सांगतो.