गरुडपुराणम्

एकोद्दिष्टविधानेन कार्यं तदपि काश्यप । तिलगन्धोदकैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम् ॥ २,५.

एकोद्दिष्ट विधीनुसार हे करावे, कश्यप. चार पात्रे तिळ, गंध आणि पाण्याने भरून तयार करावीत.

पात्रं प्रेतस्य तत्रैकं पित्र्यं पात्रत्रयं तथा । सेचयेत्पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं खग त्रिषु ॥ २,५.

त्यातील एक पात्र प्रेतासाठी आणि तीन पितरांसाठी असतात. प्रेताचे पात्र पितरांच्या तीन पात्रांत ओतावे, हे पक्षीराज.

चतुरो निर्वपेत्पिण्डान्पूर्वन्तेषु समापयेत् । ततः प्रभृति वै प्रेतः पितृसामान्यमश्नुते ॥ २,५.

चार पिंड अर्पण करून पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे विधी पूर्ण करावा. त्या क्षणापासून प्रेत पितरांप्रमाणेच स्थिती प्राप्त करतो.

ततः पितृत्वमापन्ने तस्मिन्प्रेते खगेश्वर । श्राद्धधर्मैरशेषैस्तु तत्पूर्वानर्चयेत्पितॄन् ॥ २,५.

मग जेव्हा प्रेत पितृत्व प्राप्त करतो, हे पक्षीराज, तेव्हा सर्व श्राद्धधर्मांनी त्याने आपल्या पूर्वजांची पूजा करावी.

एकचित्यारोहणे च एकाह्नि मरणे तथा । सापिण्ड्यन्तु स्त्रिया नास्ति मृते भर्तुः स्त्रियो भवेत् ॥ २,५.

एकाच चितेवर किंवा एकाच दिवशी मृत्यू झाला, तर स्त्रीसाठी सापिंडीकरण होत नाही. पण पती मेला, तर तिच्यासाठी सापिंडीकरण करतात.

पाकैक्यमथ कालैक्यं कर्त्रैक्यञ्च भवेत्खग । श्राद्धादौ सह दाहे च पतिपत्न्योर्न संशयः ॥ २,५.

खगराजा, श्राद्ध किंवा पती-पत्नींच्या एकत्र दहनाच्या वेळी, स्वयंपाक, वेळ आणि कृती या तिघांत एकरूपता असावी, यात काहीच शंका नाही.

भर्तुर्मृततिथेरन्यतिथौ चितिमथारुहेत् । तांमृताहनि तु सम्प्राप्ते पृथक्पिण्डेन योजयेत् ॥ २,५.

जर पती पाहुणा म्हणून मरण पावला असेल, तर पत्नीने त्याच्याबरोबर चितेवर जावे; पण तिच्या मृत्यूच्या दिवशी तिला वेगळ्या पिंडाने त्याच्याशी जोडावे.

प्रत्यब्दञ्च युगपत्तु समापयेत् ॥ २,५.

प्रत्येक वर्षी हे विधी एकत्र आणि एकाच वेळी पूर्ण करावेत.

यस्य संवत्सरादर्वाक्सपिण्डीकरणं भवेत् । मासिकञ्चोदकुम्भञ्च देयं तस्यापि वत्सरम् ॥ २,५.

संपूर्ण वर्ष होण्याआधीच सपींडिकरण झाले, तर उरलेल्या काळात त्या व्यक्तीसाठी मासिक विधी आणि उदककुंभ द्यावा.

नवश्राद्धं सपिण्डत्वं श्राद्धान्यपि च षोडश । एकेनैव तु कार्याणि संविभक्तधनेष्वपि ॥ २,५.

नऊ श्राद्ध, सपींडिकरण आणि सोळा श्राद्ध — ही सर्व विधी, संपत्ती वाटली असली तरी, एकाच व्यक्तीने करावीत.

पितामहीभिः सापिण्ड्यं तथा मातामहैः सह । उक्तं भर्त्रापि सापिण्ड्यं स्त्रिया वेषयभेदतः ॥ २,५.

पित्याच्या आजींसोबत आणि आईच्या आजोबांसोबत सपींड्य संबंध असतो; तसेच, वस्त्रभेदानुसार, स्त्रीचा पतीशीही सपींड्य संबंध मानला जातो.

नवश्राद्धस्य ते कालं वक्ष्यामि शृणु काश्यप । मरणाह्नि मृतिस्थाने श्राद्धं पक्षिन्प्रकल्पयेत् ॥ २,५.

कश्यपा, आता मी तुला नऊ श्राद्धांची वेळ सांगतो; मृत्यूच्या दिवशी, मृत्यूच्या ठिकाणी पहिले श्राद्ध करावे.

द्वितीयञ्च ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः । ततः सञ्चयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमुच्यते ॥ २,५.

दुसरे श्राद्ध, प्रवासात जिथे विश्रांती घेतली तिथे करावे; मग, हाडे गोळा करण्याच्या ठिकाणी तिसरे श्राद्ध करावे.

पञ्चमे सप्तमे तद्वदष्टमे नवमे तथा । दशमैकादशे चैव नव श्राद्धानि वै खग ॥ २,५.

पाचव्या, सातव्या, आठव्या, नवव्या, दहाव्या आणि अकराव्या दिवशीही, हे नऊ श्राद्ध करावीत.

श्राद्धानि नव चैतानि तृतीया षोडशी स्मृता । एकोद्दिष्टविधानेन कार्याणि मनुजैस्तथा ॥ २,५.

ही नऊ श्राद्ध, ज्यात तिसरे सोळावे मानले जाते, एकोद्दिष्ट विधीनुसार पुरुषांनी करावीत.

प्रथमेऽह्नि तृतीये वा पञ्चमे सप्तमे तथा । नवमैकादशे चैव नवश्राद्धं प्रकीर्तितम् ॥ २,५.

पहिल्या, तिसऱ्या, पाचव्या, सातव्या, नवव्या आणि अकराव्या दिवशी नऊ श्राद्ध सांगितली आहेत.

उच्यन्ते षडिमानीह नव स्युरपि यागेतः । उक्तानि ते मया तानि ऋषीणां मतभेदतः ॥ २,५.

इथे काही वेळा सहा श्राद्ध सांगितली जातात, पण इच्छेनुसार नऊही करता येतात; ऋषींच्या मतभेदानुसार मी तुला ती सांगितली.

रूढिपक्षो ममाभीष्टो योगः कैश्चिदिहेष्यते । आद्ये द्वितीये दातव्यस्तथैवैकं पवित्रकम् ॥ २,५.

माझी आवड रूढ परंपरा आहे, जरी काही जण योगमार्ग पसंत करतात; पहिल्या आणि दुसऱ्या दिवशी एक पवित्र वस्त्रही द्यावे.

प्रेताय पिण्डो दातव्यो भुक्तवत्सु द्विजातिषु । प्रश्रस्तत्राभिरण्येति यजमानद्विजन्मना ॥ २,५.

द्विजांनी जेवण झाल्यावर, प्रेताला पिंड द्यावा; तेथे यजमान आणि द्विज म्हणतात, 'हे योग्य रीतीने दिले आहे.'

अक्षय्यममुकस्येति वक्तव्यं विरतौ तथा । एकोद्दिष्टं मे निबोध चेत्थमावत्सरं स्मृतम् ॥ २,५.

'हे प्रेतासाठी अक्षय आहे' असे सांगावे, तसेच उपवास करताना; एकोद्दिष्ट विधी असेच एक वर्ष करावा, हे जाणून ठेव.

सपिण्डीकरणादूर्ध्वं यानि श्राद्धानि षोडश । एकोद्दिष्टविधानेन चरेद्वा पार्वणादृते ॥ २,५.

सपींडिकरणानंतर सोळा श्राद्ध एकोद्दिष्ट पद्धतीने, पर्वणी सोडून, करावीत.

प्रत्यब्दं यो यथा कुर्यात्तथा कुर्यात्स तान्यपि । एकादशे द्वादशेऽह्नि प्रेतो भुङ्क्ते दिनद्वयम् ॥ २,५.

जसे वार्षिक विधी करतात, तसेच हेही करावेत; अकराव्या आणि बाराव्या दिवशी प्रेत दोन दिवस ग्रहण करते.

योषितः पुरुषस्यापि पिण्डं प्रेतेति निर्वपेत् । सापिण्ड्ये तु कृते तस्य प्रेतशब्दो निवर्तते ॥ २,५.

स्त्रीसाठीही, पुरुषाप्रमाणेच, प्रेत म्हणून पिंड द्यावा; पण सपींड्य केल्यावर तिला 'प्रेत' असे म्हणत नाहीत.

दीपदानं प्रकर्तव्यमावर्षन्तु गृहाद्बहिः । अन्नं दीपो जलं वस्त्रमन्यद्वादीयते च यत् ॥ २,५.

पावसाळ्यात घराबाहेर दिवे लावावेत. अन्न, दिवे, पाणी, कपडे आणि इतर जे काही दान दिलं जातं, तेही द्यावं.

तृप्तिदं प्रेतशब्देन सपिण्डीकरणावधि । अब्दकृत्यं मयोक्तन्ते समासाद्विनतासुत ॥ २,५.

जोपर्यंत सपिंडीकरण होत नाही, तोपर्यंत 'प्रेत' असं म्हणतात. तृप्ती देणारं जे काही आहे, ते वार्षिक कर्तव्य मी तुला सांगितलं आहे, हे विनतेच्या पुत्रा.

वैवस्वतगृहे यानं यथा तत्तु निबोधमेः । त्रयोदशेऽह्नि श्रवणाकर्मणोनन्तरन्तु सः ॥ २,५.

वैवस्वताच्या घरी जाण्याचं कसं होतं, ते ऐक. तेराव्या दिवशी, श्रवण विधीनंतर लगेचच ही यात्रा सुरू होते.

त्वग्गृहीताहिवत्तार्क्ष्य गृहीतो यमकिङ्करैः । तस्मिन्मार्गे व्रजत्येको गृहीत इव मर्कटः ॥ २,५.

तार्क्ष्य, जसा साप कातड्यातून पकडला जातो, तसाच यमाचे दूत त्याला पकडतात आणि त्या मार्गावर तो एकटाच, जणू माकडासारखा धरून नेला जातो.

वाय्वग्रसारिवद्रूपं देहमन्यत्प्रपद्यते । तत्पिण्डजं पातनार्थमन्यत्तु पितृसम्भवम् ॥ २,५.

तो वाऱ्यासारखा किंवा सारिवासारखा दुसरं शरीर प्राप्त करतो. एक शरीर पिंडापासून दुःख भोगण्यासाठी मिळतं आणि दुसरं पितरांकडून मिळतं.

तत्प्रमाणवयोऽवस्थासंस्थानां प्रग्भवो यथा । षडशीति सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः ॥ २,५.

त्या शरीराचं माप, वय, अवस्था आणि रूप असं असतं की ते छपन्न हजार योजन लांब असतं.