गरुडपुराणम्

प्रथमेऽह्नि तृतीये वा सप्तमे नवमे तथा । अस्थिसंचयनं कार्यं दिने तद्गोत्रजैः सह ॥ २,५.

पहिल्या, तिसऱ्या, सातव्या किंवा नवव्या दिवशी, त्या व्यक्तीच्या गोत्रातील नातेवाईकांसह अस्थी संकलन करावे.

तदूर्ध्वमङ्गसंस्पर्शः सपिण्डानां विधीयते । योग्याः सर्वक्रियाणां च समानसलिलास्तथा ॥ २,५.

त्याच्या नंतर सपिंड लोकांना शरीरस्पर्श करण्याची परवानगी असते, आणि सर्व विधी व एकत्र पाणी घेणे करता येते.

प्रेतपिण्डं बहिर्दद्याद्दर्भमात्रविवर्जितम् । प्रागुदीच्यां चरुं कृत्वा स्नात्वा प्रयतमानसः ॥ २,५.

प्रेतासाठीचा पिंड बाहेर, एकही कुशा न घालता द्यावा; पूर्वोत्तर दिशेला चरू तयार करून, स्नान करून, शुद्ध मनाने हे करावे.

भूमावसंस्कृतानां च संस्कृतानां कुशेषु च । नवभिर्दिवसैः पिण्डान्नव दद्यात्समाहितः ॥ २,५.

ज्यांची अस्थी भूमीवर किंवा कुशावर ठेवली आहे, त्यांच्यासाठी नव्या दिवसांत एकेक पिंड एकाग्रतेने द्यावा.

दशमं पिण्डमुत्सृज्य रात्रिशेषे शुचिर्भवेत् । असगोत्रः सगोत्रो वा यदि स्त्री यति वा पुमान् ॥ २,५.

दहावा पिंड दिल्यावर, रात्रीच्या शेवटी शुद्धता मिळते, मग तो एकाच गोत्रातील असो वा नसो, स्त्री असो, संन्यासी असो किंवा पुरुष असो.

प्रथमेऽहनि यो दद्यात्स दशाहं समापयेत् । शालिना सक्तुभिर्वापि शाकैर्वाप्यथ निर्वपेत् ॥ २,५.

जो पहिल्या दिवशी पिंड देतो, तो दहा दिवसांचा विधी पूर्ण करतो; तो पिंड तांदूळ, सत्तू किंवा भाज्या यांच्याने द्यावा.

प्रथमेऽहनि यद्द्रव्यं तदेव स्याद्दशाहिकम् । यावदाशौचमेकैकस्याञ्जलेर्दानमुच्यते ॥ २,५.

पहिल्या दिवशी जे द्रव्य वापरले, तेच दहा दिवस वापरावे; प्रत्येक अशौचाच्या दिवशी एक अंजळी द्यावी.

यद्वा यस्मिन्दिने दानं तस्मिंस्तद्दिनसंख्यया । दशाहेऽञ्जलयः पक्षिन्पञ्चाशदन्तिमे ॥ २,५.

किंवा, ज्या दिवशी दान दिले, त्या दिवसाच्या संख्येप्रमाणे अंजळी द्याव्यात; दहा दिवसांत एकूण पन्नास अंजळी, म्हणजे दररोज पाच अंजळी द्याव्यात.

द्विवृद्ध्या वा भवेत्पक्षिन्नञ्जलीनां शतं पुनः । यदा हि त्र्यहमाशौचं तदा वाञ्जलयो दश ॥ २,५.

किंवा, दररोज दुप्पट करत गेल्यास, एकशे अंजळी द्याव्यात; आणि ज्या वेळी अशौच तीन दिवस असते, तेव्हा दहा अंजळी द्याव्यात.

त्रयोऽञ्जलय एवं तु प्रथमेऽहनि वै तदा । चत्वारस्तु द्वितीयेऽह्नि तृतीये स्युस्त्रयस्तथा ॥ २,५.

पहिल्या दिवशी तीन मूठ पाणी अर्पण करावे; दुसऱ्या दिवशी चार मूठ, आणि तिसऱ्या दिवशी पुन्हा तीन मूठ द्यावे.

शताञ्जलि यदा पक्षिन्नाद्ये त्रिंशत्तदाहनि । चत्वारिंशद्द्वितीयेऽह्नि त्रिंशदह्नि तृतीयके ॥ २,५.

पहिल्या दिवशी शंभर मूठ पाणी द्यावे; तिसऱ्या दिवशी तीस मूठ; दुसऱ्या दिवशी चाळीस मूठ, आणि तिसऱ्या दिवशी पुन्हा तीस मूठ द्यावे.

एवं जलस्याञ्जलयो विभाज्याः पक्षयोर्द्वयोः । सर्वेषु पितृकार्येषु पुत्रो मुख्योऽधिकारवान् ॥ २,५.

अशा प्रकारे पाण्याचे मूठ दोन बाजूंमध्ये वाटावे; पितृकार्यांमध्ये पुत्र हा मुख्य आणि अधिकाऱ्याचा असतो.

पिण्डप्रसेकस्तूष्णीञ्च पुष्पधूपादिकं तथा । दशमेऽहनि सम्प्राप्ते स्नानं ग्रामाद्बहिश्चरेत् ॥ २,५.

पिंडप्रसेक, शांत राहणे, फुलं, धूप यांसारख्या गोष्टी—दहावा दिवस आला की, गावाबाहेर स्नान करावे.

तत्र त्याज्यानि वासांसि केशश्मश्रुनखानि च । विप्रः शुध्यत्यपः स्पृष्ट्वा क्षत्त्रियो वाहनं तथा ॥ २,५.

तेथे कपडे, केस, दाढी आणि नखं टाकावीत; ब्राह्मण पाणी स्पर्श करून शुद्ध होतो, आणि क्षत्रिय आपले वाहन स्पर्श करून शुद्ध होतो.

वैश्यः प्रतोदं रश्मीन्वा शूद्रो यष्टिं कृतक्रियः । मृतादल्पवयोभिश्च सपिण्डैः परिवापनम् ॥ २,५.

वैश्य आपल्या चाबूक किंवा लगामाने, शूद्र काठीने, विधी करून शुद्ध होतो. लहान वयात मृत झालेल्यांसाठी त्यांच्या नातेवाईकांसह सापिंडीकरण करावे.

कार्यन्तु षोडशी षड्भिः पिण्डैर्दशभिरैव च । प्रथमा मलिना ह्येतैरादशाहं मृतेर्भवेत् ॥ २,५.

षोडशी विधी सहा किंवा दहा पिंडांनी करावा; मृत्यूनंतर पहिले दहा दिवस अशुद्धतेत हे पिंड द्यावे.

दिनानि दश यान्पिण्डान्कुर्वन्त्यत्र सुतादयः । प्रत्यहं ते विभज्यन्ते चतुर्भागैः खगोत्तम ॥ २,५.

दहा दिवस पुत्र आणि इतर पिंड अर्पण करतात; रोज, हे पिंड चार भागांत वाटावे, हे पक्षीराज.

भागद्वयेन देहः स्यात्तृतीयेन यमानुगाः । तृप्यन्ति हि चतुर्थेन स्वयमप्युपजीवति ॥ २,५.

दोन भागांनी शरीर तयार होते; तिसऱ्या भागाने यमाचे अनुयायी; चौथ्या भागाने ते तृप्त होतात आणि मृत स्वतः जगतो.

अहोरात्रैस्तु नवभिर्देहो निष्पत्तिमाप्नुयात् । शिरस्त्वाद्येन पिण्डेन प्रेतस्य क्रियते तथा ॥ २,५.

नऊ दिवस-रात्रींमध्ये शरीर पूर्ण होते; पहिल्या पिंडाने मृताचे डोके तयार होते.

द्वितीयेन तु कर्णाक्षिनासिकं तु समासतः । गलांसभुजवक्षश्च तृतीयेन तथा क्रमात् ॥ २,५.

दुसऱ्या पिंडाने कान, डोळे, नाक तयार होते; तिसऱ्या पिंडाने गळा, खांदे, हात आणि छाती क्रमाने तयार होते.

चतुर्थेन च पिण्डेन नाभिलिङ्गगुदं तथा । जानुजङ्घं तथा पादौ पञ्चमेन तु सर्वदा ॥ २,५.

चौथ्या पिंडाने नाभी, लिंग आणि गुद तयार होतात; पाचव्या पिंडाने नेहमीच गुडघे, पोटऱ्या आणि पाय तयार होतात.

सर्वमर्माणि षष्ठेन सप्तमेन तु नाडयः । दन्तलोमान्यष्टमेन वीर्यन्तु नवमेन च ॥ २,५.

सहाव्या पिंडाने सर्व मर्म, सातव्या पिंडाने नाड्या, आठव्या पिंडाने दात आणि केस, नवव्या पिंडाने वीर्य तयार होते.

दशमेन तु पूर्णत्वं तृप्तता क्षुद्विपर्ययः । मध्यमां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व मे ॥ २,५.

दहाव्या पिंडाने पूर्णत्व, तृप्ती आणि भुकेची समाप्ती मिळते; आता मी मध्यम षोडशी विधी सांगतो, विनतेय, ऐक.

विष्णवादिविष्णुपर्यन्तान्येकादश तथा खग । श्राद्धानि पञ्च देवानामित्येषां मध्यषोडशी ॥ २,५.३८ निमित्तं दुर्मतिं कृत्वा यदि नारायणो बलिः । एकादशाहे कर्तव्यो वृषोत्सर्गोऽपि तत्र वै ॥ २,५.

विष्णूपासून विष्णूपर्यंत एकादश श्राद्ध, आणि देवांसाठी पाच श्राद्ध—हे मध्यम षोडशी विधी आहेत. जर नारायण किंवा बळी दुर्भावनेने वगळले गेले, तर एकादश दिवशी विधी करावा आणि वृषोत्सर्गही करावा.

एकादशाहे प्रेतस्य यस्योत्सृज्येत नो वृषः । प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि ॥ २,५.

एकादश दिवशी मृतासाठी वृषोत्सर्ग केला नाही, तर त्याचे प्रेतत्व दृढ राहते, शंभर श्राद्ध दिले तरी.

अकृत्वा यद्वृषोत्सर्गं कृतं वै पिण्डपातनम् । निष्फलं सकलं विद्यात्प्रमीताय न तद्भवेत् ॥ २,५.

वृषोत्सर्ग न करता फक्त पिंड अर्पण केले, तर हे सर्व विधी निष्फळ आहेत आणि मृताला लाभ होत नाही.

वृषोत्सर्गादृते नान्यत्किञ्चिदस्ति महीतले । पुत्रः पत्न्यथ दौहित्रः पिता वा दुहिताथ वा ॥ २,५.

वृषोत्सर्गाशिवाय पृथ्वीवर काहीच नाही—पुत्र, पत्नी, नातू, वडील किंवा मुलगी असो.

मृतादनन्तरं तस्य ध्रुवं कार्यो वृषोत्सवः । चतुर्वत्सतरीयुक्तो यस्योत्सृज्येत वा वृषः ॥ २,५.

मरणानंतर लगेच त्या व्यक्तीसाठी वृषोत्सव नक्कीच करावा लागतो. हा विधी चार वर्षांचा वृष किंवा सोडून दिलेला वृष वापरून करावा.

अलङ्कृतो विधानेन प्रेतत्वं तस्य नो भवेत् । एकादशेऽह्नि सम्प्राप्ते वृषालाभो भवेद्यदि ॥ २,५.

विधीनुसार वृष योग्यरीत्या सजवला असेल, तर त्या व्यक्तीला प्रेतत्त्व येत नाही. पण वृष एकादश दिवशी मिळाला, तर प्रेतत्त्व मानले जाते.