गरुडपुराणम्

अमांसभोजनाश्चाधः शयीरन्ब्रह्मचारिणः । परस्परं न संस्पृष्टा दानाध्ययनवर्जिताः ॥ २,५.

मांसाहार टाळावा, जमिनीवर झोपावे, ब्रह्मचर्य पाळावे, एकमेकांना स्पर्श करू नये आणि दान किंवा अध्ययन करू नये.

मलिनाश्चाधोमुखाश्च दीना भोगविवर्जिताः । अङ्गसंवाहनं केशमार्जनं वर्जयन्ति ते ॥ २,५.

ते लोक अपवित्र, खाली मान घालून, दुःखी आणि आनंदापासून वंचित असतात. ते अंगाला तेल लावणे किंवा केस विंचरणे टाळतात.

मृन्मये पत्रजे वापि भुञ्जीरंस्ते च भाजने । उवासन्तु ते कुर्युरेकाहमथ वा त्र्यहम् ॥ २,५.

त्यांनी मातीच्या किंवा पानाच्या भांड्यातूनच जेवावे, आणि एक किंवा तीन दिवस वेगळे राहावे.

गरुड उवाच । आशौचिन इति प्रोक्तमाशौचस्य च वै प्रभो । लक्षणं किं कियत्कालं भाव्यं वा तद्युतैर्नरैः ॥ २,५.

गरुड म्हणाला: 'हेच अशौच म्हणतात. प्रभो, अशौचाची चिन्हे कोणती, ते किती काळ असावे, आणि कोणत्या लोकांनी पाळावे?'

श्रीकृष्ण उवाच । अपनोद्यन्त्विदं कालादिभिराशु निषेधकृत् । पिण्डाध्ययनदानादेः पुङ्गतोऽतिशयो हि तत् ॥ २,५.

श्रीकृष्ण म्हणाले: 'ठराविक काळ व नियमांमुळे हे अशौच लवकर दूर होते; विशेषतः पिंडदान, वाचन आणि दान याबाबतीत हे लागू आहे.'

दशाहं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते । जननेऽप्येवमेव स्यान्निपुणं शुद्धिमिच्छताम् ॥ २,५.

सपिंड लोकांसाठी मृत्यूमुळे अशौच दहा दिवस असते; आणि शुद्धतेची इच्छा असणाऱ्यांसाठी जन्मावेळीही तेच नियम आहेत.

जन्मन्येकोदकानान्तुत्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते । शावस्य शेषाच्छुध्यन्ति त्र्यहादुदकदायिनः ॥ २,५.

एकाच पाण्यावर नाते असणाऱ्यांना जन्मावेळी तीन रात्रींनंतर शुद्धता मिळते; मृत्यूच्या वेळी उरलेल्या लोकांना, पाणी देणाऱ्यांना तीन दिवसांनी शुद्धता मिळते.

आदन्तजननत्सद्य आ चौलान्नैशिकी स्मृता । त्रिरात्रमा व्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम् ॥ २,५.

दात असलेल्या मुलाच्या जन्मावेळी किंवा चूडाकर्मानंतर एक रात्र अशौच असते; व्रतधारींसाठी तीन रात्री, आणि इतरांसाठी दहा रात्री अशौच असते.

आशौचं ते समाख्यातं संक्षेपात्प्रकृतं ब्रुवे । जलं त्रिदिवमाकाशे स्थाप्यं क्षीरञ्च मृन्मये ॥ २,५.

मी संक्षिप्तपणे अशौचाचे मुख्य नियम सांगितले. पाणी मोकळ्या आकाशाखाली ठेवावे, आणि दूध मातीच्या भांड्यात ठेवावे.

अत्र स्नाहि पिबात्रेति मन्त्रेणानेन काश्यप । काष्ठत्रये गुणैर्बद्धे प्रीत्यै रात्रौ चतुष्पथे ॥ २,५.

'इथे स्नान कर, इथे पाणी प्या' या मंत्राने, तीन लाकडी काड्यांनी बांधलेले पाणी, रात्री चौकात समाधानासाठी ठेवावे, हे कश्यप.

प्रथमेऽह्नि तृतीये वा सप्तमे नवमे तथा । अस्थिसंचयनं कार्यं दिने तद्गोत्रजैः सह ॥ २,५.

पहिल्या, तिसऱ्या, सातव्या किंवा नवव्या दिवशी, त्या व्यक्तीच्या गोत्रातील नातेवाईकांसह अस्थी संकलन करावे.

तदूर्ध्वमङ्गसंस्पर्शः सपिण्डानां विधीयते । योग्याः सर्वक्रियाणां च समानसलिलास्तथा ॥ २,५.

त्याच्या नंतर सपिंड लोकांना शरीरस्पर्श करण्याची परवानगी असते, आणि सर्व विधी व एकत्र पाणी घेणे करता येते.

प्रेतपिण्डं बहिर्दद्याद्दर्भमात्रविवर्जितम् । प्रागुदीच्यां चरुं कृत्वा स्नात्वा प्रयतमानसः ॥ २,५.

प्रेतासाठीचा पिंड बाहेर, एकही कुशा न घालता द्यावा; पूर्वोत्तर दिशेला चरू तयार करून, स्नान करून, शुद्ध मनाने हे करावे.

भूमावसंस्कृतानां च संस्कृतानां कुशेषु च । नवभिर्दिवसैः पिण्डान्नव दद्यात्समाहितः ॥ २,५.

ज्यांची अस्थी भूमीवर किंवा कुशावर ठेवली आहे, त्यांच्यासाठी नव्या दिवसांत एकेक पिंड एकाग्रतेने द्यावा.

दशमं पिण्डमुत्सृज्य रात्रिशेषे शुचिर्भवेत् । असगोत्रः सगोत्रो वा यदि स्त्री यति वा पुमान् ॥ २,५.

दहावा पिंड दिल्यावर, रात्रीच्या शेवटी शुद्धता मिळते, मग तो एकाच गोत्रातील असो वा नसो, स्त्री असो, संन्यासी असो किंवा पुरुष असो.

प्रथमेऽहनि यो दद्यात्स दशाहं समापयेत् । शालिना सक्तुभिर्वापि शाकैर्वाप्यथ निर्वपेत् ॥ २,५.

जो पहिल्या दिवशी पिंड देतो, तो दहा दिवसांचा विधी पूर्ण करतो; तो पिंड तांदूळ, सत्तू किंवा भाज्या यांच्याने द्यावा.

प्रथमेऽहनि यद्द्रव्यं तदेव स्याद्दशाहिकम् । यावदाशौचमेकैकस्याञ्जलेर्दानमुच्यते ॥ २,५.

पहिल्या दिवशी जे द्रव्य वापरले, तेच दहा दिवस वापरावे; प्रत्येक अशौचाच्या दिवशी एक अंजळी द्यावी.

यद्वा यस्मिन्दिने दानं तस्मिंस्तद्दिनसंख्यया । दशाहेऽञ्जलयः पक्षिन्पञ्चाशदन्तिमे ॥ २,५.

किंवा, ज्या दिवशी दान दिले, त्या दिवसाच्या संख्येप्रमाणे अंजळी द्याव्यात; दहा दिवसांत एकूण पन्नास अंजळी, म्हणजे दररोज पाच अंजळी द्याव्यात.

द्विवृद्ध्या वा भवेत्पक्षिन्नञ्जलीनां शतं पुनः । यदा हि त्र्यहमाशौचं तदा वाञ्जलयो दश ॥ २,५.

किंवा, दररोज दुप्पट करत गेल्यास, एकशे अंजळी द्याव्यात; आणि ज्या वेळी अशौच तीन दिवस असते, तेव्हा दहा अंजळी द्याव्यात.

त्रयोऽञ्जलय एवं तु प्रथमेऽहनि वै तदा । चत्वारस्तु द्वितीयेऽह्नि तृतीये स्युस्त्रयस्तथा ॥ २,५.

पहिल्या दिवशी तीन मूठ पाणी अर्पण करावे; दुसऱ्या दिवशी चार मूठ, आणि तिसऱ्या दिवशी पुन्हा तीन मूठ द्यावे.

शताञ्जलि यदा पक्षिन्नाद्ये त्रिंशत्तदाहनि । चत्वारिंशद्द्वितीयेऽह्नि त्रिंशदह्नि तृतीयके ॥ २,५.

पहिल्या दिवशी शंभर मूठ पाणी द्यावे; तिसऱ्या दिवशी तीस मूठ; दुसऱ्या दिवशी चाळीस मूठ, आणि तिसऱ्या दिवशी पुन्हा तीस मूठ द्यावे.

एवं जलस्याञ्जलयो विभाज्याः पक्षयोर्द्वयोः । सर्वेषु पितृकार्येषु पुत्रो मुख्योऽधिकारवान् ॥ २,५.

अशा प्रकारे पाण्याचे मूठ दोन बाजूंमध्ये वाटावे; पितृकार्यांमध्ये पुत्र हा मुख्य आणि अधिकाऱ्याचा असतो.

पिण्डप्रसेकस्तूष्णीञ्च पुष्पधूपादिकं तथा । दशमेऽहनि सम्प्राप्ते स्नानं ग्रामाद्बहिश्चरेत् ॥ २,५.

पिंडप्रसेक, शांत राहणे, फुलं, धूप यांसारख्या गोष्टी—दहावा दिवस आला की, गावाबाहेर स्नान करावे.

तत्र त्याज्यानि वासांसि केशश्मश्रुनखानि च । विप्रः शुध्यत्यपः स्पृष्ट्वा क्षत्त्रियो वाहनं तथा ॥ २,५.

तेथे कपडे, केस, दाढी आणि नखं टाकावीत; ब्राह्मण पाणी स्पर्श करून शुद्ध होतो, आणि क्षत्रिय आपले वाहन स्पर्श करून शुद्ध होतो.

वैश्यः प्रतोदं रश्मीन्वा शूद्रो यष्टिं कृतक्रियः । मृतादल्पवयोभिश्च सपिण्डैः परिवापनम् ॥ २,५.

वैश्य आपल्या चाबूक किंवा लगामाने, शूद्र काठीने, विधी करून शुद्ध होतो. लहान वयात मृत झालेल्यांसाठी त्यांच्या नातेवाईकांसह सापिंडीकरण करावे.

कार्यन्तु षोडशी षड्भिः पिण्डैर्दशभिरैव च । प्रथमा मलिना ह्येतैरादशाहं मृतेर्भवेत् ॥ २,५.

षोडशी विधी सहा किंवा दहा पिंडांनी करावा; मृत्यूनंतर पहिले दहा दिवस अशुद्धतेत हे पिंड द्यावे.

दिनानि दश यान्पिण्डान्कुर्वन्त्यत्र सुतादयः । प्रत्यहं ते विभज्यन्ते चतुर्भागैः खगोत्तम ॥ २,५.

दहा दिवस पुत्र आणि इतर पिंड अर्पण करतात; रोज, हे पिंड चार भागांत वाटावे, हे पक्षीराज.

भागद्वयेन देहः स्यात्तृतीयेन यमानुगाः । तृप्यन्ति हि चतुर्थेन स्वयमप्युपजीवति ॥ २,५.

दोन भागांनी शरीर तयार होते; तिसऱ्या भागाने यमाचे अनुयायी; चौथ्या भागाने ते तृप्त होतात आणि मृत स्वतः जगतो.

अहोरात्रैस्तु नवभिर्देहो निष्पत्तिमाप्नुयात् । शिरस्त्वाद्येन पिण्डेन प्रेतस्य क्रियते तथा ॥ २,५.

नऊ दिवस-रात्रींमध्ये शरीर पूर्ण होते; पहिल्या पिंडाने मृताचे डोके तयार होते.