गरुडपुराणम्

क्रियते मानुषाणान्तु स वा आहुतिपूर्वकः । विप्रैर्विधिरतः कार्यो मन्त्रैस्तु विधिपूर्वकम्

माणसांसाठी हा विधी अग्नीत आहुती देऊन करतात; ब्राह्मणांनी मंत्रांनी आणि योग्य पद्धतीने हा विधी पार पाडावा.

शवस्थानसमीपे तु क्षेप्तव्याः पुत्तलास्ततः । दर्भकॢप्तास्तु चत्वार ऋक्षमन्त्राभिमन्त्रिताः

मृतदेह जिथे ठेवला आहे, तिथे नक्षत्रमंत्रांनी अभिमंत्रित केलेले चार दुर्व्यांचे पुतळे ठेवावेत.

ततो दाहः प्रकर्तव्यस्तैश्च पुत्तलकैः सह । सूतकान्ते तदा पुत्त्रैः कार्यं शान्तिकपौष्टिकम्

मग त्या पुतळ्यांसह दहन करावे; सूतक संपल्यावर मुलांनी शांतता आणि समृद्धीसाठी विधी करावेत.

पञ्चकेषु मृतो योऽसौ न सतिं लभते नरः । तिलान् गाञ्च सुवर्णञ्च तमुद्दिश्य घृतं ददेत्

जो पुरुष पंचकात मरण पावतो, त्याला पुढच्या जन्मी पत्नी मिळत नाही; म्हणून त्याच्या नावाने तीळ, गायी, सोने आणि तूप द्यावे.

विप्राणां दापयेद्दानं सर्वविघ्नविनाशनम् । भोजनोपानहौच्छत्त्रं हेममुद्रा च वाससी

सर्व विघ्न दूर व्हावेत म्हणून ब्राह्मणांना दान द्यावे: जेवण, चपला, छत्री, सोन्याच्या नाणी आणि वस्त्रे.

दक्षिणा दीयते विप्रे पातकस्य प्रमोचनः । मयातेऽयं समाख्यातो विधिः पञ्चहरः स्थितः । संयमिन्यां यथायानं यथावर्षं मृतक्रिया

पापमुक्तीसाठी ब्राह्मणाला दक्षिणा द्यावी. मी पंचकाचा हा विधी आणि ऋतूनुसार, आत्म्याच्या प्रवासानुसार मृतकाचे संस्कार सांगितले.

श्रीगरुडमहापुराणम् ५ श्रीकृष्ण उवाच । एवं दग्ध्वा नरं प्रेतं स्नात्वा कृत्वा तिलोदकम् । अग्रतः स्त्रीजनो गच्छेद्व्रजेयुः पृष्ठतो नराः ॥ २,५.

श्रीकृष्ण म्हणाले: मृतदेह जाळून, स्नान करून आणि तीळांनी पिंडदान केल्यावर, स्त्रिया पुढे आणि पुरुष मागून जावेत.

प्राशयेन्निम्बपत्राणि रुदन्तो नामपूर्वकम् । विधातव्यं चाचमनं पाषाणोपरि संस्थिते ॥ २,५.

ते सर्वजण मृताचे नाव घेत रडत, निम्बाची पाने चावावीत; मग दगडावर उभे राहून आचमन करावे.

ते प्रविश्य गृहं सर्वे सुताद्याश्च सपिण्डकाः । भवेयुर्दशरात्रं वै यत आशौचकं खग ॥ २,५.

सर्व मुले आणि इतर नातेवाईक घरात प्रवेश करून, दहा दिवस अपवित्रतेचे पालन करावे.

क्रीतलब्धाशनाः सर्वे स्वपेयुस्ते पृथक्पृथक् । अक्षारलवणान्नाः स्युर्निमज्जेयुश्च ते त्र्यहम् ॥ २,५.

सर्वांनी विकत घेतलेले किंवा मिळवलेले अन्न खावे आणि वेगवेगळे झोपावे; त्यांचे अन्न मीठ किंवा मसाल्याशिवाय असावे आणि तीन दिवस स्नान करावे.

अमांसभोजनाश्चाधः शयीरन्ब्रह्मचारिणः । परस्परं न संस्पृष्टा दानाध्ययनवर्जिताः ॥ २,५.

मांसाहार टाळावा, जमिनीवर झोपावे, ब्रह्मचर्य पाळावे, एकमेकांना स्पर्श करू नये आणि दान किंवा अध्ययन करू नये.

मलिनाश्चाधोमुखाश्च दीना भोगविवर्जिताः । अङ्गसंवाहनं केशमार्जनं वर्जयन्ति ते ॥ २,५.

ते लोक अपवित्र, खाली मान घालून, दुःखी आणि आनंदापासून वंचित असतात. ते अंगाला तेल लावणे किंवा केस विंचरणे टाळतात.

मृन्मये पत्रजे वापि भुञ्जीरंस्ते च भाजने । उवासन्तु ते कुर्युरेकाहमथ वा त्र्यहम् ॥ २,५.

त्यांनी मातीच्या किंवा पानाच्या भांड्यातूनच जेवावे, आणि एक किंवा तीन दिवस वेगळे राहावे.

गरुड उवाच । आशौचिन इति प्रोक्तमाशौचस्य च वै प्रभो । लक्षणं किं कियत्कालं भाव्यं वा तद्युतैर्नरैः ॥ २,५.

गरुड म्हणाला: 'हेच अशौच म्हणतात. प्रभो, अशौचाची चिन्हे कोणती, ते किती काळ असावे, आणि कोणत्या लोकांनी पाळावे?'

श्रीकृष्ण उवाच । अपनोद्यन्त्विदं कालादिभिराशु निषेधकृत् । पिण्डाध्ययनदानादेः पुङ्गतोऽतिशयो हि तत् ॥ २,५.

श्रीकृष्ण म्हणाले: 'ठराविक काळ व नियमांमुळे हे अशौच लवकर दूर होते; विशेषतः पिंडदान, वाचन आणि दान याबाबतीत हे लागू आहे.'

दशाहं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते । जननेऽप्येवमेव स्यान्निपुणं शुद्धिमिच्छताम् ॥ २,५.

सपिंड लोकांसाठी मृत्यूमुळे अशौच दहा दिवस असते; आणि शुद्धतेची इच्छा असणाऱ्यांसाठी जन्मावेळीही तेच नियम आहेत.

जन्मन्येकोदकानान्तुत्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते । शावस्य शेषाच्छुध्यन्ति त्र्यहादुदकदायिनः ॥ २,५.

एकाच पाण्यावर नाते असणाऱ्यांना जन्मावेळी तीन रात्रींनंतर शुद्धता मिळते; मृत्यूच्या वेळी उरलेल्या लोकांना, पाणी देणाऱ्यांना तीन दिवसांनी शुद्धता मिळते.

आदन्तजननत्सद्य आ चौलान्नैशिकी स्मृता । त्रिरात्रमा व्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम् ॥ २,५.

दात असलेल्या मुलाच्या जन्मावेळी किंवा चूडाकर्मानंतर एक रात्र अशौच असते; व्रतधारींसाठी तीन रात्री, आणि इतरांसाठी दहा रात्री अशौच असते.

आशौचं ते समाख्यातं संक्षेपात्प्रकृतं ब्रुवे । जलं त्रिदिवमाकाशे स्थाप्यं क्षीरञ्च मृन्मये ॥ २,५.

मी संक्षिप्तपणे अशौचाचे मुख्य नियम सांगितले. पाणी मोकळ्या आकाशाखाली ठेवावे, आणि दूध मातीच्या भांड्यात ठेवावे.

अत्र स्नाहि पिबात्रेति मन्त्रेणानेन काश्यप । काष्ठत्रये गुणैर्बद्धे प्रीत्यै रात्रौ चतुष्पथे ॥ २,५.

'इथे स्नान कर, इथे पाणी प्या' या मंत्राने, तीन लाकडी काड्यांनी बांधलेले पाणी, रात्री चौकात समाधानासाठी ठेवावे, हे कश्यप.

प्रथमेऽह्नि तृतीये वा सप्तमे नवमे तथा । अस्थिसंचयनं कार्यं दिने तद्गोत्रजैः सह ॥ २,५.

पहिल्या, तिसऱ्या, सातव्या किंवा नवव्या दिवशी, त्या व्यक्तीच्या गोत्रातील नातेवाईकांसह अस्थी संकलन करावे.

तदूर्ध्वमङ्गसंस्पर्शः सपिण्डानां विधीयते । योग्याः सर्वक्रियाणां च समानसलिलास्तथा ॥ २,५.

त्याच्या नंतर सपिंड लोकांना शरीरस्पर्श करण्याची परवानगी असते, आणि सर्व विधी व एकत्र पाणी घेणे करता येते.

प्रेतपिण्डं बहिर्दद्याद्दर्भमात्रविवर्जितम् । प्रागुदीच्यां चरुं कृत्वा स्नात्वा प्रयतमानसः ॥ २,५.

प्रेतासाठीचा पिंड बाहेर, एकही कुशा न घालता द्यावा; पूर्वोत्तर दिशेला चरू तयार करून, स्नान करून, शुद्ध मनाने हे करावे.

भूमावसंस्कृतानां च संस्कृतानां कुशेषु च । नवभिर्दिवसैः पिण्डान्नव दद्यात्समाहितः ॥ २,५.

ज्यांची अस्थी भूमीवर किंवा कुशावर ठेवली आहे, त्यांच्यासाठी नव्या दिवसांत एकेक पिंड एकाग्रतेने द्यावा.

दशमं पिण्डमुत्सृज्य रात्रिशेषे शुचिर्भवेत् । असगोत्रः सगोत्रो वा यदि स्त्री यति वा पुमान् ॥ २,५.

दहावा पिंड दिल्यावर, रात्रीच्या शेवटी शुद्धता मिळते, मग तो एकाच गोत्रातील असो वा नसो, स्त्री असो, संन्यासी असो किंवा पुरुष असो.

प्रथमेऽहनि यो दद्यात्स दशाहं समापयेत् । शालिना सक्तुभिर्वापि शाकैर्वाप्यथ निर्वपेत् ॥ २,५.

जो पहिल्या दिवशी पिंड देतो, तो दहा दिवसांचा विधी पूर्ण करतो; तो पिंड तांदूळ, सत्तू किंवा भाज्या यांच्याने द्यावा.

प्रथमेऽहनि यद्द्रव्यं तदेव स्याद्दशाहिकम् । यावदाशौचमेकैकस्याञ्जलेर्दानमुच्यते ॥ २,५.

पहिल्या दिवशी जे द्रव्य वापरले, तेच दहा दिवस वापरावे; प्रत्येक अशौचाच्या दिवशी एक अंजळी द्यावी.

यद्वा यस्मिन्दिने दानं तस्मिंस्तद्दिनसंख्यया । दशाहेऽञ्जलयः पक्षिन्पञ्चाशदन्तिमे ॥ २,५.

किंवा, ज्या दिवशी दान दिले, त्या दिवसाच्या संख्येप्रमाणे अंजळी द्याव्यात; दहा दिवसांत एकूण पन्नास अंजळी, म्हणजे दररोज पाच अंजळी द्याव्यात.

द्विवृद्ध्या वा भवेत्पक्षिन्नञ्जलीनां शतं पुनः । यदा हि त्र्यहमाशौचं तदा वाञ्जलयो दश ॥ २,५.

किंवा, दररोज दुप्पट करत गेल्यास, एकशे अंजळी द्याव्यात; आणि ज्या वेळी अशौच तीन दिवस असते, तेव्हा दहा अंजळी द्याव्यात.