गरुडपुराणम्

ताम्रपात्रं तिलैः पूर्णं सहिरण्यं सदक्षिणम् । दद्याद्ब्राह्मणमुख्याय पददानं तथैच

तांब्याच्या भांड्यात तीळ भरून, सोबत सोने आणि दक्षिणा, हे सर्वश्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावे, तसेच पादत्राणेही द्यावीत.

यमोद्देशेतिलांल्लौहं ततो दद्याच्च दक्षिणाम् । एवं विष्णुबलिं दत्त्वा यथाशक्त्या विधानतः

यमासाठी तीळ आणि लोखंड द्यावे, त्यानंतर दक्षिणा द्यावी; अशा प्रकारे, नियमाप्रमाणे आणि आपल्या शक्तीनुसार विष्णु बलि द्यावी.

समुद्धरति तत्क्षिप्रं नात्र कार्या विचारण नागदंशान्मृतो यस्तु विशेषस्तन्तु मे शृणु

यामुळे तो मृत लगेचच उन्नत होतो; याबद्दल काहीच शंका धरू नये. आता सर्पदंशाने मृत झालेल्यांसाठी विशेष नियम ऐक.

सुवर्णभारनिष्पन्नं नागं कृत्वा तथैव गाम् । विप्राय दत्त्वा विधिवत्पितुरानृण्यमाप्नुयात्

सोन्याच्या वजनाचा सर्प आणि त्याचप्रमाणे गाय बनवून, ते योग्य रीतीने ब्राह्मणाला दिल्यास, पित्याचे ऋण सुटते.

एवं सर्पबलिं दत्त्वा सर्पदोषाद्विमुच्यते । पश्चात्पुत्तलकं कार्यं सर्वोषधिसमन्वितम्

अशा प्रकारे सर्पबलि दिल्यावर सर्पदोषातून मुक्ती मिळते; नंतर सर्व औषधींनी युक्त पुतळा तयार करावा.

पलाशस्य च वृन्तानां विभागं शृणु काश्यप । कृष्णाजिनं समास्तीर्य कुशैश्च पुरुषाकृतिम्

कश्यप, आता पळसाच्या दांड्यांची मांडणी ऐक. काळविटाच्या कातडीवर कुशांनी मनुष्याची आकृती तयार करावी.

शतत्रयेण षष्ट्या च वृन्तैः प्रोक्तोऽस्थिसञ्चयः । विन्यस्य तानि वृन्तानि अङ्गेष्वेषु पृथक्पृथक्

तीनशे साठ दांड्यांनी अस्थिसंचय तयार करतात; ते दांडे प्रत्येक अवयवावर वेगवेगळे ठेवावेत.

चत्वारिंशच्छिरोभागे ग्रीवायां दश विन्यसेत् । विंशत्युरः स्थले दद्याद्विंशतिञ्जठरे तथा

डोक्यात चाळीस हाडं, मानेत दहा, छातीत वीस आणि पोटातही वीस हाडं ठेवावीत.

बाहुद्वये शतं दद्यात्कटिदेशे च विंशतिम् । ऊरुद्वये शतञ्चापि त्रिंशज्जङ्घाद्वये न्यसेत्

दोन्ही हातांत शंभर, कंबरेत वीस, दोन्ही मांडींमध्ये शंभर आणि दोन्ही पोटऱ्यांत तीस हाडं ठेवावीत.

दद्याच्चतुष्टयं शिश्ने षड्दद्याद्वृषाणद्वये । दश पादाङ्गुलीभागे एवमस्थीनि विन्यसेत्

लिंगात चार, वृषणांमध्ये सहा आणि पायाच्या बोटांमध्ये दहा हाडं ठेवावीत; अशा प्रकारे हाडांची मांडणी करावी.

नारिकेलं शिरः स्थानें तुम्बं दद्याच्च तालुके । पञ्चरत्नं मुखे दद्याज्जिह्वायां कदलीफलम्

डोक्याच्या जागी नारळ, तालव्याच्या ठिकाणी कुम्हडं, तोंडात पाच रत्ने आणि जिभेवर केळ्याचं फळ ठेवावं.

अन्त्रेषु नालिकं तद्याद्वालुकाङ्घ्राणे एव च । वसायां मृत्तिकां दद्याद्धरितालमनः शिलाः

आतड्यांत नळी, नाकात वाळू, मेदात माती, आणि हिरकणी व अभ्रकही ठेवावं.

पारदं रेतसः स्थाने पुरीषे पित्तलं तथा । मनः शिला तथा गात्रे तिलपक्वन्तु सन्धिषु

वीर्याच्या जागी पारद, मलाच्या ठिकाणी पितळ, अंगावर अभ्रक आणि सांध्यांमध्ये तीळाच्या पेंड्या ठेवाव्यात.

यवपिष्टं यथा मांसे मधु शोणितमेव च । केशेषु च जटाजूटं त्वचायाञ्च मृगत्वचम्

मांसासाठी ज्वारीचं पीठ, रक्तासाठी मध, केसांसाठी जटा, आणि त्वचेसाठी हरिणाची कातडी वापरावी.

कर्णयोस्तालपत्रञ्च स्तनयोश्चैव गुञ्जिकाः । नासायां शतपत्रञ्च कमलं नाभिमण्डले

कानात ताडाचं पान, स्तनांवर गुंजा बिया, नाकाच्या टोकावर शतपत्र कमळ आणि नाभीच्या भागात कमळ ठेवावं.

वृन्ताकं वृषणद्वन्द्वे लिङ्गे स्याद्गृञ्जनं शुभम् । घृतं नाभ्यां प्रदेयं स्यात्कौ पीने च त्रपुस्मृतम्

वृषणांमध्ये वांगी, लिंगावर काळी जिरं, नाभीला तूप आणि नितंबांवर टिन ठेवावं.

मौक्तिकं स्तनयोर्मूर्ध्नि कुङ्कुमेव विलेपनम् । कर्पूरागुरुधूपैश्च शुभैर्माल्यैः सुगन्धिभिः

स्तनांवर आणि डोक्यावर मोती, अंगाला कुंकवाचं लेप, आणि कर्पूर, अगर आणि सुगंधी फुलांच्या माळा वापराव्यात.

परिधानं पट्टसूत्रंहृदये चैव विन्यसेत् । ऋद्धिवृद्धी भुजौ द्वौ च चक्षुर्भ्याञ्च कपर्दकम्

कपड्यासाठी रेशीम दोर, दोन्ही हातांवर समृद्धी, आणि डोळ्यांवर शंखाचं अलंकार ठेवावं.

दन्तेषु दाडिमीबीजान्यङ्गुलीषु च चम्पकम् । सिन्दूरं नेत्रकोणे च ताम्बूलाद्युपहारकम्

दातांसाठी डाळिंबाची बी, बोटांसाठी चंपकाचं फूल, डोळ्यांच्या कोपऱ्यांत कुंकू आणि तांबूलासह इतर नैवेद्य ठेवावं.

सर्वौषदियुतं प्रेतं कृत्वा पूजां यथोदिताम् । साग्निके चापि विधिना यज्ञपात्रं न्यस्येत्क्रमात्

सर्व औषधी घालून पुतळा तयार करून, सांगितलेल्या पद्धतीने पूजा करावी आणि नंतर अग्नीसमवेत यज्ञपात्र योग्य क्रमाने ठेवावं.

स्त्रियः पुनन्तु म शिर इमं मे वरुणेन च । प्रेतस्य पावनं कृत्वा शालग्रामशिलोदकैः

स्त्रिया आणि वरुण यांच्या सहाय्याने हे डोकं शुद्ध करावं; नंतर शाळग्रामाच्या पाण्याने मृत व्यक्तीचं शुद्धीकरण करावं.

विष्णुमुद्दिश्य दातव्या सुशीला गौः पयस्विनी । तिला लौहं हिरण्यञ्च कर्पासं लवणं तथा

श्रीविष्णूसाठी एक सद्गुणी आणि दुधाळ गाय द्यावी, तसेच तीळ, लोखंड, सोने, कापूस आणि मीठही द्यावं.

सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम् । तिलपात्रं ततो दद्यात्पददानं तथैव च

सात धान्य, माती आणि गायी — प्रत्येकी शुद्ध मानली जातात; त्यानंतर तीळाचं पात्र आणि पायांचे दान द्यावं.

कर्तव्यं वैष्णवं श्राद्धं प्रेतमुक्त्यर्थमात्मनः । प्रेतमोक्षं ततः कुर्याद्धृदि विष्णुं प्रकल्प्यच

मृतात्म्याच्या मुक्तीसाठी वैष्णव श्राद्ध करावं; नंतर हृदयात विष्णूचं ध्यान करून मृतात्म्याची मुक्ती साधावी.

एवं पुत्तलकं कृत्वा दाहयेद्विधिपूर्वकम् । तच्छ्रुद्धये तु संस्कर्ता पुत्रादिर्निष्कृतिं चरेत्

असा पुतळा तयार करून, विधिपूर्वक त्याचं दहन करावं; त्याच्या शुद्धीसाठी पुत्र किंवा इतर नातेवाईकांनी प्रायश्चित्त करावं.

त्रीन्कृच्छ्रान्षड्द्वादश च तथा पञ्चदशापि च । प्रायश्चित्तनिमित्तानुसारेण विप्रवत्स्मृतः

तीन, सहा, बारा आणि पंधरा — असे प्रायश्चित्त ब्राह्मणासाठी, त्याने केलेल्या अपराधानुसार सांगितली आहेत.

अशक्तौ गोहिरण्यादि प्रत्याम्नायं चरेदपि । आत्मनोऽनधिकारित्वे शुद्धिमेवं चरेद्वुन्धः

जर गायीचे दान, सोने किंवा तत्सम काही देणे शक्य नसेल, तर ठरलेली विधी करावी; आणि स्वतःला त्या योग्यतेचा अधिकार नसेल, तर अशा प्रकारे शुद्धी घ्यावी.

अशुद्धेन तु यद्दत्तमुद्दिश्याशुद्धिमेव च । नोपतिष्ठति तत्सर्वमन्तरिक्षे विनश्यति

जो अशुद्ध असताना काही दान देतो, किंवा शुद्धीसाठी दिले तरी ते शुद्ध नसेल, तर ते सर्व निष्फळ ठरते; ते मधेच नाहीसे होते.

शुद्धिं सम्पाद्य कर्तव्यं दहनाद्यौर्ध्वदेहिकम् । अकृत्वा निष्कृतिं यस्तु कुरुते दहनादिकम्

शुद्धी मिळवल्यावरच दहन व इतर मृत्यूनंतरचे विधी करावेत; परंतु प्रायश्चित्त न करता हे विधी केले, तर त्याचा काहीही उपयोग होत नाही.