गरुडपुराणम्

जितेन्द्रियमना भूत्वा शुचिष्मान्धर्मतत्परः । भक्त्या तत्र प्रकुर्वीत श्राद्धान्येकादशैव तु

इंद्रिये आणि मन जिंकून, शुद्ध राहून, धर्मात मन लावून, तिथे भक्तीने अकरा श्राद्ध विधी करावेत.

सर्वकर्मविधाने एकैकाग्रे समाहितः । तोयव्रीहियवान्दद्याद्गोधूमांश्च प्रियङ्गवः

सर्व कर्मे एकाग्रतेने करताना, पाणी, तांदूळ, जव, गहू आणि प्रियंगू हे अर्पण करावेत.

हविष्यान्नं शुभं मुद्रां छत्रोष्णीषे च दापयेत् । दापयेत्सर्वसंस्यानि क्षीरं क्षौद्रसमान्वितम्

शुभ शिजवलेले अन्न, मुद्रिका, छत्री आणि पागोटे द्यावे; सर्व आवश्यक वस्तू, दूध आणि मध मिसळून द्याव्यात.

वस्त्रोपानहसंयुक्तं दद्यादष्टविधं पदम् । द्पयेत्सर्वपापेभ्यो न कुर्यात्पङ्क्तिवञ्चनम्

कापड आणि पादत्राणे यांसह आठ प्रकारच्या वस्तू द्याव्यात; सर्व पापांपासून मुक्तीसाठी सर्व काही द्यावे आणि वाटपात फसवणूक करू नये.

भूमौ स्थितेषु पिण्डेषु गन्धपुष्पाक्षतान्वितम् । दातव्यं सर्वंविप्रेभ्यो वेदशास्त्रविधानतः

पिंड जमिनीवर ठेवून, त्यावर गंध, फुले आणि अक्षता घालून, सर्व काही वेदशास्त्रानुसार ब्राह्मणांना द्यावे.

शङ्खे खड्गेऽथ वा ताम्रे तर्पणञ्च पृथक्पृथक् । ध्यानधारणसंयुक्तो जानुभ्यामवनीं गतः

शंख, तलवार किंवा तांब्याच्या पातेल्यात, ध्यान आणि एकाग्रतेने, गुडघ्यावर बसून तर्पण स्वतंत्रपणे करावे.

ऋचा वै दापयेदर्घमर्घोद्दिष्टं पृथक्पृथक् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च यमः प्रेतश्च पञ्चमः

ऋचांनी वेगवेगळ्या प्रकारे अर्घ्य द्यावे; ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र, यम आणि मृत व्यक्ती — हे पाच जण आहेत.

पृथक्कुम्भे ततः स्थाप्याः पञ्चरत्नसमन्विताः । वस्त्रयज्ञोपवीतानि पृथङ्मुद्गाः पदानि च

नंतर, वेगळ्या कलशात पाच रत्नांनी सजवून, वस्त्रे, यज्ञोपवीत, वेगळे मूग आणि पादत्राणे ठेवावीत.

पञ्च श्राद्धानि कुर्वीत देवतानां यथाविधि । जलधारां ततः कुर्यात्पिण्डेपिण्डे पृथक्पृथक्

देवतांसाठी पाच श्राद्ध विधी नियमानुसार करावेत; नंतर प्रत्येक पिंडावर वेगळे पाणी ओतावे.

शङ्खे वा ताम्रपात्रे वा अलाभे मृन्मये पि वा । तिलोदकं समादाय सर्वोषधिमसन्वितम्

शंख, तांब्याच्या किंवा नसल्यास मातीच्या भांड्यात, तीळ आणि सर्व औषधी मिसळून पाणी घ्यावे.

ताम्रपात्रं तिलैः पूर्णं सहिरण्यं सदक्षिणम् । दद्याद्ब्राह्मणमुख्याय पददानं तथैच

तांब्याच्या भांड्यात तीळ भरून, सोबत सोने आणि दक्षिणा, हे सर्वश्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावे, तसेच पादत्राणेही द्यावीत.

यमोद्देशेतिलांल्लौहं ततो दद्याच्च दक्षिणाम् । एवं विष्णुबलिं दत्त्वा यथाशक्त्या विधानतः

यमासाठी तीळ आणि लोखंड द्यावे, त्यानंतर दक्षिणा द्यावी; अशा प्रकारे, नियमाप्रमाणे आणि आपल्या शक्तीनुसार विष्णु बलि द्यावी.

समुद्धरति तत्क्षिप्रं नात्र कार्या विचारण नागदंशान्मृतो यस्तु विशेषस्तन्तु मे शृणु

यामुळे तो मृत लगेचच उन्नत होतो; याबद्दल काहीच शंका धरू नये. आता सर्पदंशाने मृत झालेल्यांसाठी विशेष नियम ऐक.

सुवर्णभारनिष्पन्नं नागं कृत्वा तथैव गाम् । विप्राय दत्त्वा विधिवत्पितुरानृण्यमाप्नुयात्

सोन्याच्या वजनाचा सर्प आणि त्याचप्रमाणे गाय बनवून, ते योग्य रीतीने ब्राह्मणाला दिल्यास, पित्याचे ऋण सुटते.

एवं सर्पबलिं दत्त्वा सर्पदोषाद्विमुच्यते । पश्चात्पुत्तलकं कार्यं सर्वोषधिसमन्वितम्

अशा प्रकारे सर्पबलि दिल्यावर सर्पदोषातून मुक्ती मिळते; नंतर सर्व औषधींनी युक्त पुतळा तयार करावा.

पलाशस्य च वृन्तानां विभागं शृणु काश्यप । कृष्णाजिनं समास्तीर्य कुशैश्च पुरुषाकृतिम्

कश्यप, आता पळसाच्या दांड्यांची मांडणी ऐक. काळविटाच्या कातडीवर कुशांनी मनुष्याची आकृती तयार करावी.

शतत्रयेण षष्ट्या च वृन्तैः प्रोक्तोऽस्थिसञ्चयः । विन्यस्य तानि वृन्तानि अङ्गेष्वेषु पृथक्पृथक्

तीनशे साठ दांड्यांनी अस्थिसंचय तयार करतात; ते दांडे प्रत्येक अवयवावर वेगवेगळे ठेवावेत.

चत्वारिंशच्छिरोभागे ग्रीवायां दश विन्यसेत् । विंशत्युरः स्थले दद्याद्विंशतिञ्जठरे तथा

डोक्यात चाळीस हाडं, मानेत दहा, छातीत वीस आणि पोटातही वीस हाडं ठेवावीत.

बाहुद्वये शतं दद्यात्कटिदेशे च विंशतिम् । ऊरुद्वये शतञ्चापि त्रिंशज्जङ्घाद्वये न्यसेत्

दोन्ही हातांत शंभर, कंबरेत वीस, दोन्ही मांडींमध्ये शंभर आणि दोन्ही पोटऱ्यांत तीस हाडं ठेवावीत.

दद्याच्चतुष्टयं शिश्ने षड्दद्याद्वृषाणद्वये । दश पादाङ्गुलीभागे एवमस्थीनि विन्यसेत्

लिंगात चार, वृषणांमध्ये सहा आणि पायाच्या बोटांमध्ये दहा हाडं ठेवावीत; अशा प्रकारे हाडांची मांडणी करावी.

नारिकेलं शिरः स्थानें तुम्बं दद्याच्च तालुके । पञ्चरत्नं मुखे दद्याज्जिह्वायां कदलीफलम्

डोक्याच्या जागी नारळ, तालव्याच्या ठिकाणी कुम्हडं, तोंडात पाच रत्ने आणि जिभेवर केळ्याचं फळ ठेवावं.

अन्त्रेषु नालिकं तद्याद्वालुकाङ्घ्राणे एव च । वसायां मृत्तिकां दद्याद्धरितालमनः शिलाः

आतड्यांत नळी, नाकात वाळू, मेदात माती, आणि हिरकणी व अभ्रकही ठेवावं.

पारदं रेतसः स्थाने पुरीषे पित्तलं तथा । मनः शिला तथा गात्रे तिलपक्वन्तु सन्धिषु

वीर्याच्या जागी पारद, मलाच्या ठिकाणी पितळ, अंगावर अभ्रक आणि सांध्यांमध्ये तीळाच्या पेंड्या ठेवाव्यात.

यवपिष्टं यथा मांसे मधु शोणितमेव च । केशेषु च जटाजूटं त्वचायाञ्च मृगत्वचम्

मांसासाठी ज्वारीचं पीठ, रक्तासाठी मध, केसांसाठी जटा, आणि त्वचेसाठी हरिणाची कातडी वापरावी.

कर्णयोस्तालपत्रञ्च स्तनयोश्चैव गुञ्जिकाः । नासायां शतपत्रञ्च कमलं नाभिमण्डले

कानात ताडाचं पान, स्तनांवर गुंजा बिया, नाकाच्या टोकावर शतपत्र कमळ आणि नाभीच्या भागात कमळ ठेवावं.

वृन्ताकं वृषणद्वन्द्वे लिङ्गे स्याद्गृञ्जनं शुभम् । घृतं नाभ्यां प्रदेयं स्यात्कौ पीने च त्रपुस्मृतम्

वृषणांमध्ये वांगी, लिंगावर काळी जिरं, नाभीला तूप आणि नितंबांवर टिन ठेवावं.

मौक्तिकं स्तनयोर्मूर्ध्नि कुङ्कुमेव विलेपनम् । कर्पूरागुरुधूपैश्च शुभैर्माल्यैः सुगन्धिभिः

स्तनांवर आणि डोक्यावर मोती, अंगाला कुंकवाचं लेप, आणि कर्पूर, अगर आणि सुगंधी फुलांच्या माळा वापराव्यात.

परिधानं पट्टसूत्रंहृदये चैव विन्यसेत् । ऋद्धिवृद्धी भुजौ द्वौ च चक्षुर्भ्याञ्च कपर्दकम्

कपड्यासाठी रेशीम दोर, दोन्ही हातांवर समृद्धी, आणि डोळ्यांवर शंखाचं अलंकार ठेवावं.

दन्तेषु दाडिमीबीजान्यङ्गुलीषु च चम्पकम् । सिन्दूरं नेत्रकोणे च ताम्बूलाद्युपहारकम्

दातांसाठी डाळिंबाची बी, बोटांसाठी चंपकाचं फूल, डोळ्यांच्या कोपऱ्यांत कुंकू आणि तांबूलासह इतर नैवेद्य ठेवावं.