गरुडपुराणम्

तत्तु दुर्मरणं ज्ञेयं यच्च जातं विधैं विना । तेन पापेन नरकान् भुक्त्वा प्रेतत्वभागिनः

हे सर्व मृत्यू अकाली समजावे. असे जे विधीविना मरतात, ते नरकात दुःख भोगून प्रेतरूपात फिरत राहतात.

न तेषां कारयेद्दाहं सूतकं नोदकक्रियाम् । न विधानं मृताद्यञ्च न कुर्या दौर्ध्वदैहिकम्

त्यांच्यासाठी दहन, सूतक, पाणी अर्पण, मृतानंतरचे विधी किंवा इतर कोणतेही कर्म करू नये.

न पिण्डदानं कर्तव्यं प्रमादाच्चेत्करोति हि । नोपतिष्ठति तत्सर्वमन्तरिक्षे विनश्यति

त्यांच्यासाठी पिंडदान करु नये; अज्ञानाने केले तरी ते त्यांच्यापर्यंत पोहोचत नाही—ते सर्व हवेतच नष्ट होते.

अतस्तस्य सुतैः पौत्त्रैः सपिण्डैः शुभमिच्छुभिः । नारायणबलिः कार्यो लोकगर्हाभिया खग

म्हणून, त्यांच्या मुलांनी, नातवंडांनी आणि आप्तांनी, त्यांच्या कल्याणासाठी आणि लोकनिंदा टाळण्यासाठी, नारायणबळी करावा.

तथा तेषां भवेच्छौचं नान्यथेत्यब्रवीद्यमः । कृते नारायणबलावौर्ध्वदेहिकयोग्यता

यम म्हणाले की, त्यांच्या शुद्धतेसाठी हीच एकमेव पद्धत आहे; नारायणबळी केल्यावरच ते मृतानंतरच्या विधीस पात्र होतात.

तस्य सुद्धिकरं कर्म तद्भवेन्न तदन्यथा । नारायणबलिं सम्यक्तीर्थे सर्वं प्रक्पयेत्

हेच कर्म त्यांना शुद्ध करणारे आहे, दुसरे काही नाही. नारायणबळी योग्य तीर्थस्थळी नीट करावा.

कृष्णाग्रे कारयेद्बिप्रैर्येन पूतो भवेन्नरः । पूर्वन्तु तर्पणं कार्यं विप्रैः पौराणवैदिकैः

कृष्णमूर्तीसमोर, ब्राह्मणांनी, मृत व्यक्तीच्या शुद्धीसाठी, पुराण आणि वेद जाणणाऱ्या ब्राह्मणांनी आधी तर्पण करावे.

सर्वौषध्यक्षतैर्मिश्रैर्विष्णुमुद्दिश्य तर्पयेत् । कार्यं पुरुषसूक्तेन मन्त्रैर्वा वैष्णवैरपि

सर्व औषधी वनस्पती आणि अक्षता मिसळून, विष्णूला उद्देशून, पुरुषसूक्त किंवा इतर वैष्णव मंत्रांनी तर्पण करावे.

दक्षिणाभिमुखो भूत्वा प्रेतं विष्णुमिति स्मरन् । अनादिनिधनो देवः शङ्खचक्रगदाधरः

दक्षिणेकडे तोंड करून, शंख, चक्र, गदा धारण करणाऱ्या, अनादी आणि अनंत असलेल्या विष्णूचे स्मरण करत, प्रेताला अर्पण करावे.

अक्षयः पुण्डरीकाक्षः प्रेतमोक्षप्रदो भव । तर्पणस्यावसाने स्याद्वीतरागो विमत्सरः

हे कमलनयन, अखंड, मृतांना मुक्ती देणारा, तर्पणाच्या शेवटी तू सर्व वासना आणि मत्सर सोड.

जितेन्द्रियमना भूत्वा शुचिष्मान्धर्मतत्परः । भक्त्या तत्र प्रकुर्वीत श्राद्धान्येकादशैव तु

इंद्रिये आणि मन जिंकून, शुद्ध राहून, धर्मात मन लावून, तिथे भक्तीने अकरा श्राद्ध विधी करावेत.

सर्वकर्मविधाने एकैकाग्रे समाहितः । तोयव्रीहियवान्दद्याद्गोधूमांश्च प्रियङ्गवः

सर्व कर्मे एकाग्रतेने करताना, पाणी, तांदूळ, जव, गहू आणि प्रियंगू हे अर्पण करावेत.

हविष्यान्नं शुभं मुद्रां छत्रोष्णीषे च दापयेत् । दापयेत्सर्वसंस्यानि क्षीरं क्षौद्रसमान्वितम्

शुभ शिजवलेले अन्न, मुद्रिका, छत्री आणि पागोटे द्यावे; सर्व आवश्यक वस्तू, दूध आणि मध मिसळून द्याव्यात.

वस्त्रोपानहसंयुक्तं दद्यादष्टविधं पदम् । द्पयेत्सर्वपापेभ्यो न कुर्यात्पङ्क्तिवञ्चनम्

कापड आणि पादत्राणे यांसह आठ प्रकारच्या वस्तू द्याव्यात; सर्व पापांपासून मुक्तीसाठी सर्व काही द्यावे आणि वाटपात फसवणूक करू नये.

भूमौ स्थितेषु पिण्डेषु गन्धपुष्पाक्षतान्वितम् । दातव्यं सर्वंविप्रेभ्यो वेदशास्त्रविधानतः

पिंड जमिनीवर ठेवून, त्यावर गंध, फुले आणि अक्षता घालून, सर्व काही वेदशास्त्रानुसार ब्राह्मणांना द्यावे.

शङ्खे खड्गेऽथ वा ताम्रे तर्पणञ्च पृथक्पृथक् । ध्यानधारणसंयुक्तो जानुभ्यामवनीं गतः

शंख, तलवार किंवा तांब्याच्या पातेल्यात, ध्यान आणि एकाग्रतेने, गुडघ्यावर बसून तर्पण स्वतंत्रपणे करावे.

ऋचा वै दापयेदर्घमर्घोद्दिष्टं पृथक्पृथक् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च यमः प्रेतश्च पञ्चमः

ऋचांनी वेगवेगळ्या प्रकारे अर्घ्य द्यावे; ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र, यम आणि मृत व्यक्ती — हे पाच जण आहेत.

पृथक्कुम्भे ततः स्थाप्याः पञ्चरत्नसमन्विताः । वस्त्रयज्ञोपवीतानि पृथङ्मुद्गाः पदानि च

नंतर, वेगळ्या कलशात पाच रत्नांनी सजवून, वस्त्रे, यज्ञोपवीत, वेगळे मूग आणि पादत्राणे ठेवावीत.

पञ्च श्राद्धानि कुर्वीत देवतानां यथाविधि । जलधारां ततः कुर्यात्पिण्डेपिण्डे पृथक्पृथक्

देवतांसाठी पाच श्राद्ध विधी नियमानुसार करावेत; नंतर प्रत्येक पिंडावर वेगळे पाणी ओतावे.

शङ्खे वा ताम्रपात्रे वा अलाभे मृन्मये पि वा । तिलोदकं समादाय सर्वोषधिमसन्वितम्

शंख, तांब्याच्या किंवा नसल्यास मातीच्या भांड्यात, तीळ आणि सर्व औषधी मिसळून पाणी घ्यावे.

ताम्रपात्रं तिलैः पूर्णं सहिरण्यं सदक्षिणम् । दद्याद्ब्राह्मणमुख्याय पददानं तथैच

तांब्याच्या भांड्यात तीळ भरून, सोबत सोने आणि दक्षिणा, हे सर्वश्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावे, तसेच पादत्राणेही द्यावीत.

यमोद्देशेतिलांल्लौहं ततो दद्याच्च दक्षिणाम् । एवं विष्णुबलिं दत्त्वा यथाशक्त्या विधानतः

यमासाठी तीळ आणि लोखंड द्यावे, त्यानंतर दक्षिणा द्यावी; अशा प्रकारे, नियमाप्रमाणे आणि आपल्या शक्तीनुसार विष्णु बलि द्यावी.

समुद्धरति तत्क्षिप्रं नात्र कार्या विचारण नागदंशान्मृतो यस्तु विशेषस्तन्तु मे शृणु

यामुळे तो मृत लगेचच उन्नत होतो; याबद्दल काहीच शंका धरू नये. आता सर्पदंशाने मृत झालेल्यांसाठी विशेष नियम ऐक.

सुवर्णभारनिष्पन्नं नागं कृत्वा तथैव गाम् । विप्राय दत्त्वा विधिवत्पितुरानृण्यमाप्नुयात्

सोन्याच्या वजनाचा सर्प आणि त्याचप्रमाणे गाय बनवून, ते योग्य रीतीने ब्राह्मणाला दिल्यास, पित्याचे ऋण सुटते.

एवं सर्पबलिं दत्त्वा सर्पदोषाद्विमुच्यते । पश्चात्पुत्तलकं कार्यं सर्वोषधिसमन्वितम्

अशा प्रकारे सर्पबलि दिल्यावर सर्पदोषातून मुक्ती मिळते; नंतर सर्व औषधींनी युक्त पुतळा तयार करावा.

पलाशस्य च वृन्तानां विभागं शृणु काश्यप । कृष्णाजिनं समास्तीर्य कुशैश्च पुरुषाकृतिम्

कश्यप, आता पळसाच्या दांड्यांची मांडणी ऐक. काळविटाच्या कातडीवर कुशांनी मनुष्याची आकृती तयार करावी.

शतत्रयेण षष्ट्या च वृन्तैः प्रोक्तोऽस्थिसञ्चयः । विन्यस्य तानि वृन्तानि अङ्गेष्वेषु पृथक्पृथक्

तीनशे साठ दांड्यांनी अस्थिसंचय तयार करतात; ते दांडे प्रत्येक अवयवावर वेगवेगळे ठेवावेत.

चत्वारिंशच्छिरोभागे ग्रीवायां दश विन्यसेत् । विंशत्युरः स्थले दद्याद्विंशतिञ्जठरे तथा

डोक्यात चाळीस हाडं, मानेत दहा, छातीत वीस आणि पोटातही वीस हाडं ठेवावीत.

बाहुद्वये शतं दद्यात्कटिदेशे च विंशतिम् । ऊरुद्वये शतञ्चापि त्रिंशज्जङ्घाद्वये न्यसेत्

दोन्ही हातांत शंभर, कंबरेत वीस, दोन्ही मांडींमध्ये शंभर आणि दोन्ही पोटऱ्यांत तीस हाडं ठेवावीत.