गरुडपुराणम्

कनिष्ठपूर्वाः स्नानार्थं गच्छेयुः सूक्तजापकाः । ततो जालसमीपे तु गत्वा प्रक्षाल्य चांशुकम्

सर्वांत लहान आणि सूक्त म्हणणारे आधी स्नानासाठी जावेत. मग पाण्याच्या काठी जाऊन आपली वस्त्रे धुवावीत.

परिधाय पुनस्तच्च ब्रृयुस्तं पुरुषं प्रति । उदकं तु करिष्यामः सचैलं पुरुषास्ततः

ती वस्त्रे परत घालून, त्या व्यक्तीला सांगावं — 'आता आपण वस्त्रांसह जलक्रिया करूया, पुरुषांनो.'

कुरुध्वमित्येव वदेच्छतवर्षावरे मृते । पुत्राद्या वृद्धपूर्वास्ते एकवस्त्राः शिखां विना

शंभर वर्षांच्या माणसाचं निधन झालं असेल, तर फक्त 'करा' असं सांगावं. मग मोठ्यापासून मुलांपर्यंत सर्वांनी एकच वस्त्र नेसून, शिखा न ठेवता पाण्यात उतरावं.

प्राचीनावीतिनः सर्वे विशेयुर्मौनिनो जलम् । अपनः शोशुचदघमनेन पितृदिङ्मुखाः

सर्वांनी दक्षिणेकडे तोंड करून, मौन पाळून, यज्ञोपवीत उजव्या खांद्यावर घेऊन पाण्यात उतरावं. अशा रीतीने पितरांच्या दिशेला तोंड करून, आपले पाप आणि दुःख दूर करावं.

जलावघट्टनं चव न कुर्युः स्नानकारकाः । ततस्तटे समागत्य शिखां बद्ध्वा ऋजून् कुशान्

स्नान करणाऱ्यांनी पाण्यात हात घालून आपटू नये. मग काठावर येऊन, केस बांधून, सरळ कुशा घ्याव्यात.

दक्षिणाग्रहस्तयोस्तु कृत्वाथ सतिलं जलम् । आदायाञ्जलिना याम्यां दुः खी पैतृकतीर्थतः

दक्षिणेकडील दोन्ही हातांनी, तिळांसह पाणी अंजलीत घेऊन, पितरांच्या तीरावर, दुःखाने दक्षिण दिशेला ते अर्पण करावं.

एकवारं त्रिवारं वा दशवारमथापि वा । भूमावश्मनि वा सर्वे क्षिपेयुर्वाग्यताः खग

एकदा, तीनदा किंवा दहा वेळा, सर्वांनी शांतपणे ते पाणी जमिनीवर किंवा दगडावर सोडावं, हे पक्ष्या.

तृप्यन्तु तृप्यतां वापि तर्पयाम्युपतिष्ठताम् । प्रेतैतदमुकगोत्रेत्युक्तेष्वेवं समुच्चरेत्

'ते तृप्त होवोत, मी तृप्त करतो' असं म्हणावं. 'या अमुक गोत्रातील प्रेतासाठी' असं नाव घेऊन, तशी क्रिया करावी.

जलाञ्जलौ कृते पश्चाद्विधेयं दन्तधावनम् । त्यजन्ति गोत्रिणः सर्वे दिनानि नव काश्यप

पाण्याचा अंजली दिल्यावर, दात घासावेत. सर्व गोत्रबंधूंनी नऊ दिवस काही गोष्टी टाळाव्यात, हे कश्यपा.

तत उत्तीर्योदकाद्वै वस्त्राणि परिधाय च । स्नानवस्त्रं सकृत्पीड्य विशेयुः शुचिभूतले

मग पाण्यातून बाहेर येऊन, वस्त्रे परिधान करावीत. स्नानाचे वस्त्र एकदाच पिळून, स्वच्छ जागेत जावं.

अश्रुपातं न कुर्वीत दत्त्वा दाहजलाञ्जलिम् । श्लेष्माश्रु बान्धवैर्मुक्तं प्रेतो भुङ्क्ते यतोऽवशः

दहनासाठी जलाञ्जली दिल्यावर, रडू नये; कारण नातेवाईकांनी ओघळवलेलं अश्रू आणि कफ, प्रेताला अनिच्छेने भोगावं लागतं.

अतो न रोदितव्यं हि क्रियाः कार्याः स्वशक्तितः । ततस्तेषूपविष्टेषु पुराणज्ञः सुकृत्स्वकः

म्हणून रडू नये; आपल्याला जमतं तशी विधी करावी. सगळे बसल्यावर, ज्याला प्राचीन परंपरेचं ज्ञान आहे आणि जो सद्गुणी आहे, त्याने बोलावं.

शोकापनोदं कुर्वीत संसारानित्यतां ब्रुवन् । मानुष्ये कदलीस्तन्भे असारे सारमार्गणम्

तो दुःख दूर करावा आणि संसाराच्या क्षणभंगुरतेबद्दल सांगावं — 'माणसाच्या जीवनात, केळीच्या खांबासारखं, जे दिसतं तितकं सार्थक नसतं.'

करोति यः स संमूढो जलबुद्वद्रसन्निभे । पञ्चधा संभृतः कायो यदि पञ्चत्वमागतः

जो असे वागतो, तो पाण्यावरच्या फुग्यासारखा मूढ असतो; शरीर जरी पाच घटकांनी बनलेलं असलं, तरी ते शेवटी नाश पावणारच.

कर्मभिः स्वशरीरोत्थैस्तत्र का परिदेवना । गन्त्री वसुमती नाशमुदधिर्दैवतानि च

आपल्या कर्मामुळेच शरीर नष्ट होतं, मग त्यावर शोक करून काय उपयोग? पृथ्वी, समुद्र आणि देवताही शेवटी नाहीसे होतात.

फेनप्रख्यः कथं नाशं मर्त्यलोको न यास्यति । एवं संश्रावयेत्तत्र मृदुशाद्वलसंस्थितान्

मर्त्यलोक तर फेसासारखा आहे, तो नाश पावणार नाही असं कसं शक्य आहे? हे तिथे मऊ गवतावर बसलेल्या लोकांना सांगावं.

तेऽयि संश्रुत्य गच्छेयुर्गृहं बालपुरः सराः । विदश्य र्निबपत्राणि नियता द्वारि वेश्मनः

हे ऐकून, लहान मुलांच्या पुढेमागे घराकडे परतावं, दर्भाची पानं फेकावी आणि घराच्या दाराशी ठामपणे उभं राहावं.

आचम्य वह्निसलिलं गोमयं गौरसर्षपान् । दूर्वाप्रवालं वृषभमन्यदप्यथ मङ्गलम्

पाणी घेतल्यावर, अग्नी, पाणी, गोमय, गायीचं दूध, मोहरी, दुर्वा, प्रवाळ, वृषभ आणि इतर शुभ वस्तू आणाव्यात.

प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः । श्रौतेन तु विधानेन आहिताग्निं देहद्वधः

या वस्तू स्पर्श करून, हळूहळू दगडावर पाऊल ठेवावं; मग वेदविधीनुसार, अग्नी ठेवणाऱ्या गृहस्थाचं दहन करावं.

ऊनद्विवर्षं निखनेन्न कुर्यादुदकं ततः । योषित्पतिव्रता या स्याद्भर्तारं यानुगच्छति

दहा वर्षांखालील मुलाचं पुरणं करावं आणि नंतर पाणी द्यावं; पण पतीला निष्ठावान पत्नी त्याच्यामागे जाते.

प्रयोग पूर्वं भर्तारं नमस्कृत्यारुहेच्चितिम् । चितिभ्रष्टा तु या मोहात्सा प्राजापत्यमाचरेत्

आधी पतीला वंदन करून, तिने चितेवर चढावं; पण अज्ञानामुळे खाली पडली, तर तिने प्रजापत्य व्रत करावं.

तिस्रः कोट्योर्धकोटी य यानि लोमानि मानुषे । तावत्कालं वसेत्स्वर्गे भर्तारं यानुगच्छति

माणसाच्या अंगावर जितके केस असतात, तितकी — म्हणजे तीस कोटी वर्षं — पतीच्या मागे गेलेली पत्नी स्वर्गात राहते.

व्यालग्राही यथा व्यालं बिलादुद्धरते बलात् । तद्वदुद्धृत्य सा नारी तेनैव सह मोदते

जसा साप पकडणारा सापाला बळाने बिलातून ओढतो, तशी ती स्त्री पतीला उचलते आणि त्याच्यासोबत आनंद उपभोगते.

तत्र सा भर्तृपरमा स्तूयमानाप्सरोगणैः । क्रीडते पतिना सार्धं यावदिन्द्राश्चतुर्दश

ती पतीनिष्ठा स्त्री, अप्सरांनी गौरवली जाऊन, पतीसोबत खेळते, जोपर्यंत चौदा इंद्र राज्य करतात.

ब्रह्मघ्नो वा कृघ्नो वा मित्त्रिघ्नो वा भवेत्पतिः । पुनात्यविधवा नारी तमादाय मृता तु या

पती ब्रह्महत्यारा असो, खून करणारा असो किंवा मित्रद्रोही असो, तरी त्याच्या मागे गेलेली विधवा त्याला पवित्र करते.

मृते भर्तरि या नारी समारोहेद्धुताशनम् । सारन्धतीसमाचारा स्वर्गलोके महीयते

पतीच्या मृत्यूनंतर, अरुंधतीसारखा आचार करून, जी स्त्री जळत्या चितेवर चढते, ती स्वर्गात सन्मान मिळवते.

यावच्चाग्नौ मृते पत्यौ स्त्री नात्मानं प्रदाहयेत् । तावन्न मुच्यते सा हि स्त्रीशरीरात्कथञ्चन

पती अग्नीत असताना, जर पत्नी स्वतःला जाळत नाही, तर ती कोणत्याही प्रकारे स्त्रीदेहातून मुक्त होत नाही.

मातृकं पैतृकं चैव यत्र चैव प्रदीयते । कुलत्रयं पुनात्येषा भर्तारं यानुगच्छति

पतीच्या मागे गेलेली स्त्री, आईच्या, वडिलांच्या आणि सासरच्या — अशा तिन्ही कुलांना पावन करते.

आर्तार्ते मुदिते हृष्टा प्रोषिते मलिना कृशा । मृते म्रियेत या पत्यौ सा स्त्री ज्ञेया पतिव्रता

दुःख, संकट, आनंद, हर्ष किंवा पती दूर असताना, जी स्त्री क्षीण आणि मलिन होते, आणि पती मेला की मरण पावते, तीच खरी पतीव्रता आहे.