गरुडपुराणम्

तिलापात्रं सर्पिः पात्रं शय्या सोपस्करा तथा । एतत्सर्वं प्रदातव्यं यदिष्टं चात्मनोऽपि तत्

तीळाचं पात्र, तुपाचं पात्र आणि पलंग सर्व सामानासह—हे सर्व द्यावं, जरी आपल्यालाही ते हवं असलं तरी.

अश्वो रथश्च महीषी व्यञ्जनं वस्त्रमेव च । ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्यं ब्रह्मपूर्वमपि स्वयम्

घोडा, रथ, राणी, दागिने आणि वस्त्रे — ही सर्व ब्राह्मणांना स्वतःच्या हाताने, वेद-मंत्र उच्चारून द्यावीत.

दाना न्यन्यान्यपि खग तर्पयेत्स्वीयशक्तितः । प्रायाश्चित्तं कृतं येन दश दानान्यपि क्षितौ

हे पक्षिराज, आपल्या सामर्थ्यानुसार इतरही दानं द्यावीत. ज्याने प्रायश्चित्त केलं आहे, त्याने पृथ्वीवर दहा दानं द्यावीत.

दानं गोर्वैतरण्याश्च दानान्यष्टौ तथापि वा । तिलपात्रं सर्पिः पात्रं शय्यादानं तथैव च

गायीचं दान, वैतरणी गायीचं दान, तसेच आठ अन्य दानं, तिळाचं पात्र, तुपाचं पात्र आणि शय्येचं दानही द्यावं.

पददानं च विधिवन्नासौ निरयगर्भगः । स्वातन्त्र्येणापि लवणदानमिच्छन्ति सूरयः

मार्गाचं दान योग्य रीतीने केल्यास नरकात जन्म मिळत नाही. स्वतंत्रपणे मीठाचं दान केलं तरी ते ज्ञानी लोकांना प्रिय आहे.

विष्णुदेहसमुत्पन्नो यतोऽयं लवणो रसः । आतुरस्य यदा प्राणा न यान्ति वसुधातले

हे मीठाचा स्वाद विष्णूच्या देहातून उत्पन्न झाला आहे. जेव्हा आजारी माणसाचा प्राण या पृथ्वीवर राहत नाही—

लवणं च तदा देयं द्वारस्योद्वाटनं दिवः । यानिकानि च दानानि स्वयं दत्तानि मानवैः

त्या वेळी मीठ द्यावं, दाराची उंबऱ्याही लावावी. माणसांनी स्वतःहून दिलेली जी जी दानं आहेत—

तानितानि च सर्वाणि उपतिष्ठन्ति चाग्रतः । प्रायश्चित्तं कृतं येन साङ्गं खग स वै पुमान्

ती सर्व दानं त्याच्या पुढे उभी राहतात. ज्याने पूर्ण प्रायश्चित्त केलं आहे, हे पक्षिराज, तो मनुष्य—

पापानि भस्मसात्कृत्वा स्वर्गलोके महीयते । अमृतं तु गवां क्षीरं यतः पतगसत्तम्

आपले पाप जाळून स्वर्गात सन्मान मिळवतो. गायीचं दूध अमृतासारखं आहे, हे श्रेष्ठ पक्ष्या.

तस्माद्ददाति यो धेनुममृतत्वं स गच्छति । दानान्यष्टौ तु दत्त्वा वै गन्धर्वनिलये वसेत्

म्हणून जो गाय दान देतो, तो अमरत्व प्राप्त करतो. आठ दानं दिल्यास तो गंधर्वांच्या निवासात राहतो.

आलयस्तत्र रौद्रे हि दह्यते येन मानवः । छत्रदानेन सुच्छाया जायते पथि तुष्टिदा

त्या कठीण ठिकाणी जिथे माणूस जळतो, छत्राचं दान केल्याने वाटेवर छान सावली मिळते आणि आनंद मिळतो.

असिपत्रवनं धारमतिक्रामति वै सुखम् । अश्वारूढश्च व्रजति ददते यद्युपानहौ

तो तलवारीच्या पानांच्या जंगलातून सहजपणे जातो; जो जोडी दान करतो, तो घोड्यावर बसून पुढे जातो.

भोजनासनदानेन सुखं मार्गे भुनक्ति वै । प्रदेशे निर्जले दाता सुखी स्याद्वै कमण्डलोः

भोजन आणि आसन दान केल्याने प्रवासात सुख मिळतं; पाण्याचं पात्र दान करणारा पाण्याविना ठिकाणीही सुखी होतो.

यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः । न पीडयन्ति दाक्षिण्याद्वस्त्राभरणदानतः

यमदूत अत्यंत भयंकर, काळे आणि तांबूस असले तरी, वस्त्र आणि दागिन्याचं दान केल्यामुळे ते दयाळूपणे त्रास देत नाहीत.

तिलपात्रं तु विप्राय दत्तं पत्ररथ ध्रुवम् । नाशयेत्त्रिविधं षापं वाङ्मनः कायसम्भवम्

ब्राह्मणाला तिळाचं पात्र दिल्यास, हे पत्ररथ, ते नक्कीच वाणी, मन आणि शरीरातून होणारी तिहेरी पापं नष्ट करतं.

घृतपात्रप्रदाने रुद्रलोके वसेन्नरः । सर्वोपस्करसंयुक्तां शय्यां दत्त्वा द्विजातये

तुपाचं पात्र दान केल्याने मनुष्य रुद्रलोकात राहतो; सर्व सामानांनी युक्त शय्या द्विजाला दिल्यास—

नानाप्सरोभिराकीर्णं विमानमधिरोहति । षष्टिवर्षसहस्राणि क्रीडित्वा शक्रमन्दिरे

तो विविध अप्सरांनी वेढलेल्या विमानात चढतो; आणि साठ हजार वर्षे इंद्राच्या महालात आनंदाने राहतो.

इन्द्रलोकात्परिभ्रष्ट इह लोके नृपो भवेत् । सर्वोपस्करणोपेतं युवानं दोषवर्जितम्

इंद्रलोकातून खाली पडल्यावर, तो या पृथ्वीवर राजा होतो, सर्व वस्तूंनी संपन्न, तरुण आणि दोषरहित.

योऽश्वं ददाति विप्राय स्वर्गलोके च तिष्ठति । यावन्ति रोमाणि हये भवन्ति हि खगेश्वर

जो ब्राह्मणाला घोडा दान करतो, हे खगेश्वर, तो स्वर्गात त्या घोड्याच्या केसांइतकी वर्षे राहतो.

तावतो राजितांल्लोकानाप्नुवन्ति हि पुष्कलान् । चतुर्भिस्तुरगैर्युक्तं सर्वोपकरणैर्युतम्

चार घोड्यांनी जोडलेली, सर्व आवश्यक वस्तूंनी सजलेली सुंदर रथ मिळवतात आणि अनेक तेजस्वी लोकलोकांत पोहोचतात.

रथं द्विजातये दत्त्वा राजसूयफलं लभ्त्

जो कोणी द्विजाला रथ दान करतो, त्याला राजसूय यज्ञाचे फळ मिळते.

दुग्धाधिकां च महिषीं नवमेघवर्णां सन्तुष्टतर्णकवलीं जघनाभिरामाम् । दत्त्वा सुवर्णतिलकां द्विजपुङ्गवाय लोकोदयं स जयतीति किमत्र चित्रम्

दुधाने भरपूर, नव्या मेघासारखी काळी, चारा खाऊन समाधानी, सुडौल पाठीची, सोन्याच्या ठिपक्याने सजलेली म्हैस जर कोणी श्रेष्ठ ब्राह्मणाला दान दिली, तर त्याने लोकांचा उत्कर्ष मिळवला यात काय आश्चर्य?

तालवृन्तस्य दानेन वायुना वीज्यते पथि । कान्तियुक्सुभगः श्रीमान् भवत्यम्बरदानतः

ताडाच्या पंख्याचे दान केल्याने वाटेवर वाऱ्याने शीतलता मिळते; वस्त्र दान केल्याने तेजस्वी, भाग्यवान आणि श्रीमंत होतो.

रसान्नोपस्करयुतं गृहं विप्राय योर्ऽपयेत् । न हीयते तस्य वंशः स्वर्गं प्राप्नोत्यनुत्तमम्

जो कोणी ब्राह्मणाला भांडी आणि अन्नाने भरलेले घर देतो, त्याच्या वंशाचा क्षय होत नाही आणि तो उत्तम स्वर्ग प्राप्त करतो.

भवत्यत्र खगश्रेष्ठ फलगौखलाघवम् । श्रद्धाश्रद्धाविभेदेन दानगौरवलाघवात्

हे पक्षीराज, येथे श्रद्धा आहे किंवा नाही, आणि दान मोठं आहे की लहान, यावर फळ हलकं किंवा जड ठरतं.

ततो येनाम्बुदानानि कृतान्यत्र रसास्तथा । तदा खग तथाह्लादमापदि प्रतिपद्यते

मग, हे पक्षी, जो कोणी पाण्याचे घडे किंवा द्रव दान करतो, त्याला संकटातही आनंद मिळतो.

अन्नानि येन दत्तानि श्रद्धापूतेन चेतसा । सोऽपि तृप्तिमवाप्नोति विनाप्यन्नेन वै तदा

जो श्रद्धेने शुद्ध मनाने अन्न दान करतो, त्यालाही त्या वेळी अन्न नसतानाही तृप्ती मिळते.

आसन्ने मरणे कुर्यात्संन्यासं चेद्विधानतः । आवर्तेत पुनर्नासौ ब्रह्मभूयाय कल्पते

मरण जवळ आले असता, जो नीट नियमाने संन्यास घेतो, तो पुन्हा जन्ममरणाच्या फेऱ्यात येत नाही; अन्यथा ब्रह्मरूप होऊ शकत नाही.

आसन्नमरणो मत्यश्चेत्तीर्थं प्रतिनयिते । तीर्थप्राप्तौ भवेन्मुक्तिर्म्रियते यदि मार्गगः । पदेपदे क्रतुसमं भवेत्तस्य न संशयः

मरण जवळ आले असता, जर माणसाला तीर्थस्थळी नेले, तर तीर्थ गाठल्यावर त्याची मुक्ती होते; आणि मार्गातच मरण आले, तर प्रत्येक पावलाला यज्ञाचे फळ मिळते—यात शंका नाही.