गरुडपुराणम्

अथयामि क्रमप्राप्तं प्रष्टु वा वर्तते स्पृहा ॥ २,३.

आता पुढे जे सांगायचं आहे ते मी सांगतो, आणि तुला काही विचारायची इच्छा असेल तर विचार.

श्रीगरुडमहापुराणम् ४ श्रीकृष्ण उवाच । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापियन्नरैः कलुषं कृतम् । तस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं विधेया निष्कृतिर्नरैः

श्रीकृष्ण म्हणाले: माणसांनी जाणूनबुजून किंवा अज्ञानाने केलेलं पाप, त्या पापाच्या शुद्धीसाठी त्यांना प्रायश्चित्त करावंच लागतं.

भस्मादिस्नानदशकमादौ कुर्याद्विचक्षणः । यथाशक्ति षडब्दादिप्रत्याम्नायाच्चरेदपि

शहाण्या माणसाने आधी भस्मादी स्नानाचं दहा वेळा आचरावं. आपल्या शक्तीनुसार सहा वर्षे किंवा त्याहून अधिक काळ ठरलेली विधी पाळावी.

तदर्धं वा तदर्धं वा तदर्धार्धमथापि वा । यथाशक्त्या ततः कुर्याद्दश दानानि वै शृणु

किंवा त्याचं अर्धं, किंवा पुन्हा त्याचं अर्धं, किंवा त्याचंही अर्धं—जशी आपली शक्ती असेल तशी. त्यानंतर दहा दानं द्यावी—ऐक.

गोभूतिलहिरण्याज्यवासोधन्यगुडास्तथा । रजतं लवणं चैव दानानि दश वै विदुः

गायी, जमीन, तीळ, सोने, तूप, वस्त्र, धान्य, गूळ, चांदी आणि मीठ—ही दहा दानं म्हणून ओळखली जातात.

प्रायश्चित्ते त्वागता ये तेभ्यो दद्यान्नरो दश । ततो यमद्वारपथे पूयशोणितसंकुले

जे प्रायश्चित्तासाठी आले आहेत, त्यांना माणसाने ही दहा दानं द्यावीत. मग यमाच्या दाराकडे जाणाऱ्या, पू आणि रक्ताने भरलेल्या वाटेवर,

नदीं वैतरणीं तर्तुं दद्याद्वैतरणीं च गाम् । कृष्णस्तनी सकृष्णाङ्गी सा वै वैतरणी स्मृता

वैतरणी नदी पार करण्यासाठी, माणसाने वैतरणी गाय द्यावी. जी गाय काळ्या रंगाची आणि काळ्या अवयवांची आहे, ती वैतरणी म्हणून ओळखली जाते.

तिला लोहं हिरण्यं च कर्पासं लवणं तथा । सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पावनं स्मृतम्

तीळ, लोखंड, सोने, कापूस, मीठ, सात धान्य, माती आणि गायी—यापैकी प्रत्येक गोष्ट पवित्र मानली जाते.

एतान्यष्टौ महादानान्युत्तमाय द्विजातये । आतुरेण तु देयानि पदरूपाणि मे शृणु

ही आठ मोठी दानं द्विजांसाठी उत्तम आहेत. आजारी माणसाने पायाच्या रूपात काय द्यावं ते मी सांगतो, ऐक.

छत्रो पानहवस्त्राणि मुद्रिका च कमण्डलुः । आसनं भाजनं पदं चाष्टविधं स्मृतम्

छत्री, पाण्याचा भांडे, वस्त्र, अंगठी, कमंडलू, आसन, भांडे आणि पाय—ही आठ दानं म्हणून ओळखली जातात.

तिलापात्रं सर्पिः पात्रं शय्या सोपस्करा तथा । एतत्सर्वं प्रदातव्यं यदिष्टं चात्मनोऽपि तत्

तीळाचं पात्र, तुपाचं पात्र आणि पलंग सर्व सामानासह—हे सर्व द्यावं, जरी आपल्यालाही ते हवं असलं तरी.

अश्वो रथश्च महीषी व्यञ्जनं वस्त्रमेव च । ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्यं ब्रह्मपूर्वमपि स्वयम्

घोडा, रथ, राणी, दागिने आणि वस्त्रे — ही सर्व ब्राह्मणांना स्वतःच्या हाताने, वेद-मंत्र उच्चारून द्यावीत.

दाना न्यन्यान्यपि खग तर्पयेत्स्वीयशक्तितः । प्रायाश्चित्तं कृतं येन दश दानान्यपि क्षितौ

हे पक्षिराज, आपल्या सामर्थ्यानुसार इतरही दानं द्यावीत. ज्याने प्रायश्चित्त केलं आहे, त्याने पृथ्वीवर दहा दानं द्यावीत.

दानं गोर्वैतरण्याश्च दानान्यष्टौ तथापि वा । तिलपात्रं सर्पिः पात्रं शय्यादानं तथैव च

गायीचं दान, वैतरणी गायीचं दान, तसेच आठ अन्य दानं, तिळाचं पात्र, तुपाचं पात्र आणि शय्येचं दानही द्यावं.

पददानं च विधिवन्नासौ निरयगर्भगः । स्वातन्त्र्येणापि लवणदानमिच्छन्ति सूरयः

मार्गाचं दान योग्य रीतीने केल्यास नरकात जन्म मिळत नाही. स्वतंत्रपणे मीठाचं दान केलं तरी ते ज्ञानी लोकांना प्रिय आहे.

विष्णुदेहसमुत्पन्नो यतोऽयं लवणो रसः । आतुरस्य यदा प्राणा न यान्ति वसुधातले

हे मीठाचा स्वाद विष्णूच्या देहातून उत्पन्न झाला आहे. जेव्हा आजारी माणसाचा प्राण या पृथ्वीवर राहत नाही—

लवणं च तदा देयं द्वारस्योद्वाटनं दिवः । यानिकानि च दानानि स्वयं दत्तानि मानवैः

त्या वेळी मीठ द्यावं, दाराची उंबऱ्याही लावावी. माणसांनी स्वतःहून दिलेली जी जी दानं आहेत—

तानितानि च सर्वाणि उपतिष्ठन्ति चाग्रतः । प्रायश्चित्तं कृतं येन साङ्गं खग स वै पुमान्

ती सर्व दानं त्याच्या पुढे उभी राहतात. ज्याने पूर्ण प्रायश्चित्त केलं आहे, हे पक्षिराज, तो मनुष्य—

पापानि भस्मसात्कृत्वा स्वर्गलोके महीयते । अमृतं तु गवां क्षीरं यतः पतगसत्तम्

आपले पाप जाळून स्वर्गात सन्मान मिळवतो. गायीचं दूध अमृतासारखं आहे, हे श्रेष्ठ पक्ष्या.

तस्माद्ददाति यो धेनुममृतत्वं स गच्छति । दानान्यष्टौ तु दत्त्वा वै गन्धर्वनिलये वसेत्

म्हणून जो गाय दान देतो, तो अमरत्व प्राप्त करतो. आठ दानं दिल्यास तो गंधर्वांच्या निवासात राहतो.

आलयस्तत्र रौद्रे हि दह्यते येन मानवः । छत्रदानेन सुच्छाया जायते पथि तुष्टिदा

त्या कठीण ठिकाणी जिथे माणूस जळतो, छत्राचं दान केल्याने वाटेवर छान सावली मिळते आणि आनंद मिळतो.

असिपत्रवनं धारमतिक्रामति वै सुखम् । अश्वारूढश्च व्रजति ददते यद्युपानहौ

तो तलवारीच्या पानांच्या जंगलातून सहजपणे जातो; जो जोडी दान करतो, तो घोड्यावर बसून पुढे जातो.

भोजनासनदानेन सुखं मार्गे भुनक्ति वै । प्रदेशे निर्जले दाता सुखी स्याद्वै कमण्डलोः

भोजन आणि आसन दान केल्याने प्रवासात सुख मिळतं; पाण्याचं पात्र दान करणारा पाण्याविना ठिकाणीही सुखी होतो.

यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः । न पीडयन्ति दाक्षिण्याद्वस्त्राभरणदानतः

यमदूत अत्यंत भयंकर, काळे आणि तांबूस असले तरी, वस्त्र आणि दागिन्याचं दान केल्यामुळे ते दयाळूपणे त्रास देत नाहीत.

तिलपात्रं तु विप्राय दत्तं पत्ररथ ध्रुवम् । नाशयेत्त्रिविधं षापं वाङ्मनः कायसम्भवम्

ब्राह्मणाला तिळाचं पात्र दिल्यास, हे पत्ररथ, ते नक्कीच वाणी, मन आणि शरीरातून होणारी तिहेरी पापं नष्ट करतं.

घृतपात्रप्रदाने रुद्रलोके वसेन्नरः । सर्वोपस्करसंयुक्तां शय्यां दत्त्वा द्विजातये

तुपाचं पात्र दान केल्याने मनुष्य रुद्रलोकात राहतो; सर्व सामानांनी युक्त शय्या द्विजाला दिल्यास—

नानाप्सरोभिराकीर्णं विमानमधिरोहति । षष्टिवर्षसहस्राणि क्रीडित्वा शक्रमन्दिरे

तो विविध अप्सरांनी वेढलेल्या विमानात चढतो; आणि साठ हजार वर्षे इंद्राच्या महालात आनंदाने राहतो.

इन्द्रलोकात्परिभ्रष्ट इह लोके नृपो भवेत् । सर्वोपस्करणोपेतं युवानं दोषवर्जितम्

इंद्रलोकातून खाली पडल्यावर, तो या पृथ्वीवर राजा होतो, सर्व वस्तूंनी संपन्न, तरुण आणि दोषरहित.

योऽश्वं ददाति विप्राय स्वर्गलोके च तिष्ठति । यावन्ति रोमाणि हये भवन्ति हि खगेश्वर

जो ब्राह्मणाला घोडा दान करतो, हे खगेश्वर, तो स्वर्गात त्या घोड्याच्या केसांइतकी वर्षे राहतो.